Employee Rights sa Pilipinas: Dismissal, Resignation kag Leave

Para lang sa rason nga ginakilala sang law. May duha ka grupo:

• Just causes (Article 297 [282]): serious misconduct ukon tinuyo nga pagsupak, gross and habitual neglect of duties, fraud ukon tinuyo nga paglapas sa pagsalig, krimen batok sa employer ukon sa iya pamilya ukon representante, kag iban pa nga pareho nga rason. Tan-awa ang Ano ang mga valid nga rason sa pag-fire sang empleyado?
• Authorized causes: mga rason sang negosyo pareho sang redundancy, retrenchment agod malikawan ang pagkapierde, ukon pagsira. Kinahanglan sini ang nakasulat nga notice nga isa ka bulan sa mamumugon kag sa DOLE, kag bilang rule, separation pay. Tan-awa ang Retrenchment kag pagsira.

Ginkumparar ang duha ka grupo sa Just cause vs authorized cause. Ang pag-AWOL indi awtomatiko nga dismissal: dapat gihapon pamatud-an sang employer ang abandonment kag ipadala ang mga notice (Ano ang matabo kon mag-AWOL ako?).

Antes mag-dismiss sang empleyado tungod sa just cause, dapat maghatag ang employer sang nakasulat nga notice sang mga sumbong upod ang matuod nga higayon nga magpaathag, maghiwat sang hearing ukon conference, kag maghatag sang nakasulat nga notice of termination. Sa Agabon v. NLRC (2004), siling sang Supreme Court nga ang dismissal tungod sa valid nga rason valid gihapon bisan wala ginsunod ini nga mga tikang, pero dapat magbayad ang employer sang nominal damages. Sa sina nga kaso, ginbutang ini sang Korte sa ₱30,000 kada mamumugon. Para sa authorized cause nga wala sang isa ka bulan nga notice, ang Jaka Food Processing v. Pacot (2005) nagbutang sang mas mabug-at nga kantidad, ₱50,000 kada mamumugon. Ginabutang sang korte ang kantidad kada kaso. Dugang sa Gin-fire nga wala notice?

Suno sa Article 294 [279], ang empleyado nga illegal nga gin-dismiss may right sa reinstatement (pagbalik sa obra) nga wala nadula ang seniority kag sa bug-os nga backwages halin sang gin-untat ang sweldo tubtob sa matuod nga pagbalik sa obra. Kon indi na mahimo ang pagbalik, mahimo maghatag ang korte sang separation pay nga isa ka bulan nga sweldo kada tuig sang serbisyo bilang baylo, upod ang backwages tubtob nangin final ang desisyon. Bilang rule, ang kwarta nga ginhatag may 6% nga legal interest kada tuig halin sang nangin final ang desisyon tubtob mabayaran. Tan-awa ang Illegal nga gin-dismiss: ano ang makuha mo?

Ang mga Overseas Filipino worker may kaugalingon nga rule: sweldo para sa bug-os nga nabilin nga bahin sang kontrata, pareho sang ginsiling sang Supreme Court sa Sameer Overseas Placement Agency v. Cabiles (2014).

Huo. Ang probation indi mahimo maglawig sobra sa anom ka bulan, luwas kon ang apprenticeship agreement nagabutang sang mas malawig nga panahon. Ang probationary employee mahimo lang paguwaon tungod sa just cause ukon tungod kay wala niya naabot ang makatarunganon nga standards nga ginpahibalo sang employer sang gin-hire sia. Kon ginpaobra pa sia pagkatapos sang probation, nangin regular sia suno sa law. Tan-awa ang Mahimo bala i-terminate ang probationary employee? kag Probationary vs regular employee.

Ang Article 300 [285], suno sa pagkutlo sang Supreme Court, nagapangayo sa empleyado nga magresign nga wala sang just cause nga maghatag sang nakasulat nga notice sa employer indi magnubo sa isa ka bulan antes. Ang employer nga wala nakabaton sang notice mahimo magsingil sang damages sa empleyado. Makabiya ka nga wala notice lang sa mga rason pareho sang grabe nga pagpakahuy-a ukon indi makatawhanon kag indi maagwanta nga pagtratar sang employer, ukon krimen batok sa imo ukon sa imo malapit nga pamilya. Tan-awa ang Kinahanglan ko bala mag-render sang 30 ka adlaw? kag Mahimo bala ako magresign dayon?

Ang mabaton mo kon magbiya ka, pareho sang final pay, prorated nga 13th month pay kag bisan ano nga separation pay, ginpaathag sa amon giya sa final pay kag separation pay kag sa separation pay calculator.

Tanan sini, upod ang source sang kada linya, yara sa table sang leave benefits. Para sa SSS maternity cash benefit, tan-awa ang amon giya sa SSS maternity benefit.

Ang kalabanan sang labor kag employment complaints nagaumpisa sa Single Entry Approach (SEnA): 30 ka adlaw nga mandatory conciliation-mediation sa opisina sang DOLE. Kon wala sang areglo, ipadala ka sa opisina nga makadesisyon sang kaso, pareho sang labor arbiter sang National Labor Relations Commission (NLRC). Tan-awa ang Paano mag-file sang labor complaint.

Indi maghulat sing madugay. Ang money claims, pareho sang sweldo nga wala nabayaran, dapat i-file sa sulod sang tatlo ka tuig halin sang nag-umpisa ang kada claim (Ano ka dugay ang akon panahon sa pag-file sang claim para sa sweldo nga wala nabayaran?).

Tan-awa man ang pahina sang topiko parte sa unions, unfair labor practices kag strikes.

Ini mga himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Ramon regular nga sales clerk. Sang Biyernes ginhambalan sia sang iya manager, "Indi ka na magsulod sa Lunes," nga wala sang nakasulat nga notice kag wala sang hearing. Kon indi mapamatud-an sang kompanya ang just ukon authorized cause, illegal ang dismissal, kag mahimo magsingil si Ramon sang reinstatement kag bug-os nga backwages. Kon napamatud-an nila ang valid nga rason pero wala nila ginsunod ang mga notice, padayon ang dismissal, pero mahimo makabaton si Ramon sang nominal damages.

Si Liza may mas maayo nga offer kag gusto magbiya sa masunod nga semana. Wala sia sang just cause nga magbiya nga wala notice, gani ginapaabot sang law ang nakasulat nga notice nga isa ka bulan. Kon magbiya sia dayon, mahimo sia singilon sang iya employer sang damages.

Mangayo sang legal nga bulig antes ka magpirma sang quitclaim ukon resignation letter nga indi ikaw ang nagsulat, kon nakabaton ka sang notice to explain, kag dayon pagkatapos ka gin-dismiss. Ang abogado makausisa sang rason, sang mga notice kag sang mga deadline para sa imo mga claim. Ang Public Attorney's Office nagahandle sang labor cases para sa mga imol: tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.