Tubtob San-o Puede Mag-file sang Claim sa Wala Nabayaran nga Sweldo?

Sa *Auto Bus Transport Systems v. Bautista* (2005), amo ini ang pagsiling sang Supreme Court sang rule: "Article 291 of the Labor Code states that all money claims arising from employer-employee relationship shall be filed within three (3) years from the time the cause of action accrued; otherwise, they shall be forever barred."

Ang Article 291 amo ang numero sang probisyon antes gin-renumber sang DOLE ang Labor Code sang 2015. Sa renumbered nga Labor Code (DOLE 2022 edition), ini subong ang [Article 306 [291]](/law/labor-code/article-306). Nauna ang desisyon sa *Auto Bus* sa renumbering sang 2015, gani daan nga numero ang gingamit sini.

Ang mga deadline sang mga pangunahon nga labor claim makita nga magtupad sa table sang labor claim deadlines.

Bisan ano nga claim sa kwarta "arising from employer-employee relationship", ukon halin sa relasyon sang employer kag empleyado. Kasagaran nga mga halimbawa:

• wala nabayaran ukon kulang nga sweldo;
• overtime, holiday pay kag premium pay;
• 13th month pay;
• service incentive leave pay;
• wala nabayaran nga final pay.

Para sa pagkwenta sini nga mga kantidad, tan-awa ang final pay calculator kag ang giya sa final pay kag separation pay.

Kon nag-accrue ang cause of action, buot silingon kon ginhimo sang employer ang binuhatan nga naglapas sa imo kinamatarong sa benepisyo. Sa *Auto Bus*, ginpaathag sang Korte nga dapat mo pangitaon ang oras nga natabo ang paglapas. Para sa sweldo kag kalabanan nga benepisyo, amo ina ang oras nga dapat nabayaran ang kada kantidad.

Amo ini ang rason nga bahin lang ang mabawi sa malawig nga kulang nga pagbayad. Siling sang Korte nga kon ang benepisyo ginpugngan sa sulod sang sobra sa 3 ka tuig, "the amount pertaining to the period beyond the three-year prescriptive period is therefore barred by prescription." Buot silingon, ang kantidad para sa tion nga labaw sa 3 ka tuig indi na puede bawion. Ang mga benepisyo lang nga ginpugngan sa sulod sang 3 ka tuig antes gin-file ang reklamo ang puede pangayuon.

Huo. Ang *Auto Bus* nagtakda sang espesyal nga rule para sa service incentive leave (SIL). Tungod kay puede pilion sang empleyado nga tiponon ang SIL kag i-cash ini sa ulihi, ang 3 ka tuig nagasugod "from the time when the employer refuses to pay its monetary equivalent after demand of commutation or upon termination of the employee's services, as the case may be." Buot silingon, halin sang magdumili ang employer sa pagbayad pagkatapos ini pangayuon, ukon kon matapos ang obra sang empleyado.

Sa sina nga kaso, ang isa ka bus driver-conductor wala gid naggamit ukon nag-cash sang iya SIL. Nag-file siya sang iya claim isa ka bulan pagkatapos sang iya dismissal, gani sa husto nga oras ang iya claim para sa tanan niya nga natipon nga SIL. Tan-awa ang service incentive leave.

Ang employer. Sa Agabon v. NLRC (2004), siling sang Supreme Court nga bisan ang mamumugon ang nagasiling nga wala siya nabayaran, ang employer ang dapat magpamatuod sang pagbayad. Yara sa employer ang payroll, remittances kag iban pa nga rekord. Ang employer sa sina nga kaso wala nakapakita sang pamatuod sang holiday pay kag SIL pay, gani ginmanduan ini sang Korte nga bayaran ini.

Makabulig gihapon ang kaugalingon nga rekord sang mamumugon, pareho sang payslip kag kontrata.

Money claims lang ang sakop sini nga pahina. Ang kaso nga nagapangayo nga ibalik sa obra pagkatapos sang dismissal may iban nga pamangkot, kag wala diri ang deadline sini. Ang mga dispute sang kasambahay ginadala sa DOLE Regional Office nga sakop sang lugar sang obra (Republic Act No. 10361, Section 37). Pamangkota ang abogado ukon ang Public Attorney's Office (PAO) parte sa deadline sang imo klase sang kaso. Ang table sang prescription periods para sa civil actions para sa mga deadline suno sa Civil Code, nga iban sa sini nga labor rule.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rules. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Nora. Si Nora ginbayaran sang kubos sa minimum wage sa sulod sang lima ka tuig, dayon nag-resign siya. Nag-file siya sang money claim pagkatapos gid sang iya pag-resign. Kasagaran mabawi niya ang kulang nga bayad sa ulihi nga 3 ka tuig antes sang iya pag-file. Ang nauna nga duha ka tuig indi na puede.

Si Ben. Si Ben, isa ka driver nga ginabayaran paagi sa komisyon, wala gid naggamit sang iya lima ka adlaw nga SIL sa sulod sang walo ka tuig. Gin-dismiss siya kag nag-file sang claim duha ka bulan pagkatapos. Suno sa *Auto Bus*, ang iya claim para sa natipon nga SIL nag-accrue sang wala ini ginbayad sang iya employer sa iya dismissal, gani sa husto nga oras ang claim.

Si Carlo. Ang 13th month pay ni Carlo para sa isa ka tuig wala gid nabayaran, kag naghulat siya sang sobra sa 3 ka tuig pagkatapos ini nangin due antes nag-file. Ina nga claim mahimo indi na puede. Ang sunod nga wala nabayaran nga 13th month pay nga yara pa sa sulod sang 3 ka tuig puede pa gihapon pangayuon.

Kalabanan sang labor claims nagasugod sa request for assistance sa DOLE paagi sa Single Entry Approach, isa ka obligado nga tikang sang conciliation-mediation. Tan-awa ang paano magpasaka sang labor complaint. Puede man basahon sang mga kasambahay ang pagtapos sang obra sang kasambahay.

Magpakig-istorya sa abogado, sa imo union ukon sa Public Attorney's Office (PAO) kon ang imo claim sakop sang madamo nga tuig, kon malapit ka na sa 3 ka tuig nga limitasyon, ukon kon ang imo claim bahin sang kaso sang dismissal. Makwenta sang abogado kon ano pa ang mabawi kag ma-check kon ano nga deadline ang ginagamit.

Kon wala ka ikasarang sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas.