Pagtapos sang Obra sang Kasambahay: Notice, Indemnity kag COE

Nagadepende kon may takda nga termino ang obra. Siling sang Section 32 nga indi puede tapuson sang bisan sin-o ang kontrata "before the expiration of the term", ukon antes matapos ang termino, luwas lang kon may rason nga yara sa Sections 33 kag 34.

Kon wala gintakda ang kalawigon sang serbisyo, sa kontrata man ukon sa klase sang obra, puede tapuson sang bisan sin-o ang relasyon paagi sa notice "five (5) days before the intended termination of the service", ukon 5 ka adlaw antes sang gusto nga katapusan sang serbisyo.

Puede man magkasugot ang duha, paagi sa sinulat nga notice, nga tapuson ang kontrata antes sang oras.

Ginatugutan sang Section 33 ang domestic worker nga maghalin bisan san-o antes matapos ang kontrata tungod sa bisan isa sa sini nga mga rason:

1. verbal ukon emotional nga pag-abuso halin sa employer ukon sa miyembro sang panimalay;
2. indi makatawhanon nga pagtratar, upod ang pisikal nga pag-abuso, halin sa employer ukon sa miyembro sang panimalay;
3. krimen ukon sala nga ginhimo batok sa mamumugon sang employer ukon sang miyembro sang panimalay;
4. paglapas sang employer sa kontrata ukon sa mga standard sang layi;
5. bisan ano nga balatian nga makahalit sa ikaayong lawas sang mamumugon, sang employer ukon sang mga miyembro sang panimalay;
6. iban pa nga rason nga pareho sini.

Ginatugutan sang Section 34 ang employer nga tapuson ang obra antes matapos ang kontrata tungod sa bisan isa sa sini nga mga rason:

1. misconduct ukon tinuyo nga pagdumili sa husto nga mando nga may kaangtanan sa obra;
2. grabe ukon pirme nga pagpabaya ukon indi pagkamaayo sa paghimo sang obra;
3. fraud ukon tinuyo nga paglapas sa pagsalig nga ginhatag sa mamumugon;
4. krimen ukon sala sang mamumugon batok sa employer ukon sa iya immediate family;
5. paglapas sang mamumugon sa kontrata ukon sa mga standard sang layi;
6. bisan ano nga balatian nga makahalit sa ikaayong lawas sang mamumugon, sang employer ukon sang mga miyembro sang panimalay;
7. iban pa nga rason nga pareho sini.

Suno sa Section 32, "the compensation already earned plus the equivalent of fifteen (15) days work by way of indemnity." Buot silingon, ang sweldo nga naobrahan na kag dugang nga katumbas sang 15 ka adlaw nga obra bilang indemnity. Ang kantidad nagadepende sa rate sang sweldo sang mamumugon suno sa kontrata.

Duha ang resulta suno sa Section 32:

• Forfeiture. "Any unpaid salary due not exceeding the equivalent fifteen (15) days work shall be forfeited." Buot silingon, madula ang wala pa nabayaran nga sweldo tubtob sa katumbas sang 15 ka adlaw nga obra. Ginasiling man ini liwat sang Section 28. Ang forfeiture tubtob lang sa 15 ka adlaw; dapat gihapon ibayad ang nabilin nga sweldo nga naobrahan na.
• Gasto sa deployment. Puede man bawion sang employer ang gasto sa deployment nga iya ginbayad, kon may ara, pero kon natapos lang ang serbisyo sa sulod sang 6 ka bulan halin sang pagsugod sang obra. Ang gasto sa deployment amo ang pasahe sa pagdala sa mamumugon halin sa iya balay padulong sa lugar sang obra. Ang advance ukon utang indi gasto sa deployment (Section 4(b)).

Luwas sa sini nga rule, kontra sa layi ang pagpugong sang sweldo sang kasambahay (Section 28).

• Sweldo nga naobrahan na. Upod ang bisan ano nga wala pa nabayaran nga sweldo tubtob sa ulihi nga adlaw sang obra, luwas lang sa forfeiture rule sa ibabaw.
• [13th month pay](/hil/law/glossary/thirteenth-month-pay). Siling sang layi nga ang domestic worker may kinamatarong sa 13th month pay suno sa layi (Section 25). Tan-awa ang mga kinamatarong sang kasambahay.
• Certificate of employment. Siling sang Section 35 nga kon matapos ang obra, dapat maghatag ang employer sang certificate of employment "within five (5) days from request", ukon sa sulod sang 5 ka adlaw halin sang pagpangayo, nga nagasiling sang klase kag kalawigon sang serbisyo kag sang performance sa obra.

Tandaan nga ang wala nagamit nga service incentive leave sang kasambahay indi mabaylo sa kwarta (Section 29).

Siling sang Section 37 nga ang tanan nga labor dispute ginadala sa DOLE Regional Office nga may hurisdiksyon sa lugar sang obra. Ang opisina "shall exhaust all conciliation and mediation efforts before a decision shall be rendered", ukon dapat anay tinguhaan ang tanan nga conciliation kag mediation antes maghukom. Puede gihapon magpasaka sang civil ukon criminal nga kaso kon nagakaigo, kag ang ordinaryo nga krimen sang bisan sin-o sa ila ginadala sa regular nga mga korte.

May deadline ang labor money claims. Tan-awa ang pila ka tion ang may ara ka sa pagpasaka sang money claim kag ang paano magpasaka sang labor complaint.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rules. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Linda. Yaya si Linda kag wala sang takda nga termino ang iya kontrata. Gusto na niya mag-uli sa Samar para sa dayon. Ginsugiran niya ang iya employer 5 ka adlaw antes sang iya ulihi nga adlaw. Ginbayaran siya sang tanan nga sweldo nga iya naobrahan kag ginpangayo niya ang iya certificate of employment, nga dapat ihatag sang employer sa sulod sang 5 ka adlaw.

Si Tess. Gin-fire si Tess pagkatapos nadula ang singsing sang iya employer, nga wala sang pamatuod nga siya ang nagkuha. Kon makita nga wala sang husto nga rason ang dismissal, makuha niya ang iya sweldo nga naobrahan na kag dugang nga 15 ka adlaw nga sweldo bilang indemnity. Puede niya dalhon ang reklamo sa DOLE Regional Office.

Si Rey. Si Rey, isa ka houseboy, gindala halin sa Leyte padulong Manila kag ang iya employer ang nagbayad sang iya pasahe sa barko. Pagkatapos sang 3 ka bulan, naghalin siya isa ka gab-i nga wala sang notice kag wala sang bisan ano nga valid nga rason. Puede pugngan sang iya employer tubtob 15 ka adlaw sang iya wala pa nabayaran nga sweldo kag puede bawion ang pasahe sa barko, kay naghalin siya sa sulod sang 6 ka bulan. Dapat gihapon ibayad ang iban pa nga sweldo nga naobrahan ni Rey.

Si Grace. Si Grace, isa ka kusinera, ginasinggitan kag ginainsulto adlaw-adlaw sang isa ka miyembro sang panimalay. Ang verbal ukon emotional nga pag-abuso isa ka rason para makahalin siya dayon (Section 33). Ang paghalin nga may valid nga rason indi magresulta sa forfeiture.

Magpakig-istorya sa abogado ukon sa Public Attorney's Office (PAO) kon may pag-abuso, kon ang kasambahay ginaakusar sang krimen, ukon kon ang employer nagadumili sa pagbayad ukon sa paghatag sang mga gamit ukon dokumento. Makabulig man ang abogado kon ginabaisan ang mga detalye parte sa rason sang paghalin.

Kon wala ka ikasarang sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas.