Late ukon Wala Bayad nga Sweldo: Siling sang Layi kag Diin Magreklamo

Sa kalabanan nga kaso, sa DOLE. Ginhimo sang Republic Act No. 10396 nga mandatory ang conciliation-mediation para sa mga isyu parte sa labor kag employment. Suno sa 2010 SEnA rules (DOLE Department Order No. 107-10), ang mga isyu nga sakop nagaupod sang "Claims for any sum of money, regardless of amount", ukon mga claim sa bisan ano nga kantidad sang kuwarta.

Mag-file ka sang request for assistance sa SEnA desk sa rehiyon diin nakabase ang panguna nga operasyon sang imo employer. May 30 ka calendar days ang Desk Officer para buligan ang duha ka bahin nga magkasugot. Ang settlement nga ginpirmahan sa atubangan sang Desk Officer final kag binding. Kon wala sang settlement, makabaton ka sang referral sa opisina nga makadesisyon sang claim. Puede nga may bag-o nga rules ukon online nga paagi ang DOLE; ang mga tikang diri nagasunod sa 2010 rules. Tan-awa ang Paano mag-file sang labor complaint.

Huo, suno sa Article 129 sang Labor Code. Ang Regional Director sang DOLE ukon awtorisado nga hearing officer puede magpamati kag magdesisyon sang claim para sa sweldo kag iban nga monetary benefits sa summary proceeding:

Sa simple nga pulong: kon ang reklamo wala nagaupod sang claim para sa reinstatement, kag ang kabilugan nga claim sang tagsa ka empleyado ukon househelper indi magsobra sa ₱5,000.

Siling man sang artikulo nga ang Regional Director ukon hearing officer "shall decide or resolve the complaint within thirty (30) calendar days from the date of the filing", ukon dapat magdesisyon sa sulod sang 30 ka calendar days halin sang pag-file. Puede i-appeal sang partido ang desisyon sa National Labor Relations Commission (NLRC) sa sulod sang lima ka calendar days halin sang pagbaton.

Ang iban nga claim, pareho sang may upod nga reinstatement, kasagaran ginapamatian sang Labor Arbiter sang NLRC pagkatapos sang SEnA, luwas kon ginaatipan ini sang DOLE paagi sa iya gahum sa inspeksyon nga ginpaathag sa idalom.

Huo. Ginahatagan sang Article 128 ang Secretary of Labor and Employment kag ang awtorisado nga mga representante, lakip ang labor regulation officers, sang access sa mga rekord kag lugar sang employer "at any time of the day or night whenever work is being undertaken therein", ukon bisan ano nga oras sang adlaw ukon gab-i samtang may obra didto. Kon padayon pa ang employer-employee relationship, puede sila maghatag sang compliance order para ipatuman ang labor standards sang Code, suno sa nakita sa inspeksyon.

Sa Del Monte Land Transport Bus Co. v. Armenta (2021), siling sang Supreme Court nga pagkatapos sang Republic Act No. 7730, ini nga visitorial and enforcement power wala ginalimitahan sang ₱5,000 nga kantidad sa Article 129. Sa sina nga kaso, ang money claim sang mga bus driver sakop sang DOLE, indi sang Labor Arbiter.

Ang employer nga nag-appeal sang compliance order nga may kuwarta dapat magbutang sang cash ukon surety bond nga pareho sa award.

Tatlo ka tuig. Suno sa [Article 306 [291]](/law/labor-code/article-306), ang tanan nga money claim halin sa employer-employee relations "shall be filed within three (3) years from the time the cause of action accrued; otherwise they shall be forever barred." Buot silingon, dapat i-file sa sulod sang tatlo ka tuig halin sang nag-umpisa ang cause of action; kon indi, indi na gid puede. Tan-awa ang Labor money claim: tubtob san-o ka puede mag-file?

Para sa mga deadline sang mga importante nga labor claim sa isa ka table, tan-awa ang mga deadline sang labor claim.

Huo, sa pila ka kaso. Siling sang Article 111:

Sa simple nga pulong: kon illegal nga ginpugngan ang sweldo, ang may sala puede pabayaran sang attorney's fees nga napulo ka porsiyento sang sweldo nga nabawi.

Ginahimo man sang amo nga artikulo nga illegal para sa bisan sin-o nga mangayo ukon magbaton sang attorney's fees nga sobra sa napulo ka porsiyento sang sweldo nga nabawi sa kaso para mabawi ang sweldo.

Ginatugot lang ang kaltas sa sweldo sa mga kaso nga nakalista sa Article 113. Tan-awa ang Puede bala kaltasan sang employer ang imo sweldo?

Para sa kabilugan nga pagtan-aw sa mga rules parte sa bayad, tan-awa ang sweldo, oras kag bayad suno sa Labor Code.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rules. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Ben wala ginbayaran sang iya employer sang iya ulihi nga duha ka semana nga sweldo, ₱3,800 tanan. Nagaobra pa siya didto kag wala nagapangayo sang reinstatement. Ang claim nga amo sini kadaku, nga wala sang reinstatement, puede desisyunan sang DOLE Regional Director suno sa Article 129, pagkatapos sang SEnA.

Si Joel nag-resign sang May. Wala pa nabayaran ang iya final pay sang August. Nag-file siya sang request for assistance sa SEnA desk. Kon magkasugot ang employer sa atubangan sang Desk Officer, binding ang kasugtanan; kon indi, makabaton si Joel sang referral.

Si Lani wala ginabayaran sing bug-os sa sulod sang 18 ka bulan sa isa ka restawran nga bukas pa. Ang inspeksyon sang DOLE puede magresulta sa compliance order para sa wala nabayaran nga sweldo, kay nagaobra pa siya didto.

Magpakig-istorya sa abogado kon daku ang imo claim, kon gin-dismiss ka pagkatapos mo pangayuon ang imo sweldo, ukon kon nagadumili ang employer nga sundon ang mando sang DOLE. Kon wala ka ikasarang sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas.