Arrest, Detention kag Bail sa Pilipinas

Ang Rule 113, Section 5 sang Rules of Criminal Procedure nagatugot sa peace officer, ukon bisan sa pribado nga tawo, nga magdakop nga wala sang warrant sa sini lang:

1. kon ang tawo, sa iya atubangan, nakahimo, matuod nga nagahimo ukon nagatinguha maghimo sang offense;
2. kon may offense nga bag-o lang natabo kag may probable cause sia, nga nabasi sa personal nga nahibaluan nga mga fact ukon sitwasyon, nga ang tawo amo ang naghimo sini;
3. kon ang tawo priso nga nagpalagyo.

Sa Veridiano v. People (2017), siling sang Supreme Court nga ang tip lang, nga wala sang bisan ano nga hayag nga hinimuan nga nagapakita sang krimen, indi bastante nga rason sa pagdakop nga wala sang warrant. Dugang sa San-o makadakop ang pulis nga wala sang warrant?

Ang Article 125 sang Revised Penal Code, nga ginbag-o sang Executive Order No. 272, nagasilot sa public officer nga nagahupot sang tawo tungod sa legal nga rason pero wala nagtugyan sini sa proper judicial authorities sa sulod sang:

• 12 ka oras para sa mga krimen nga ginasilutan sang light penalties;
• 18 ka oras para sa mga krimen nga ginasilutan sang correctional penalties;
• 36 ka oras para sa mga krimen nga ginasilutan sang afflictive ukon capital penalties.

Ang amo man nga article nagaprotektar sa tawo nga ginahuptan:

Sa simple nga hambal: dapat ihambal sa imo kon ngaa ginahuptan ka, kag mahimo ka makighambal sa imo abogado bisan san-o kon pangayuon mo.

Ang tawo nga gindakop nga wala sang warrant mahimo mangayo sang preliminary investigation antes ma-file ang complaint, pero dapat sia magpirma sang waiver sang Article 125 sa atubangan sang abogado. Bisan may waiver, mahimo gihapon sia mag-aplay sang bail (Rule 112, Section 7). Tan-awa ang Ano ka dugay ka mahuptan sang pulis nga wala sang kaso? Agod mahibaluan kon diin nga klase ang isa ka silot, tan-awa ang table sang kalawigon sang mga silot.

Ang bail, ukon "piyansa", amo ang garantiya nga ginahatag agod mabuy-an ang akusado samtang nagadalagan ang kaso. Ginhimo ini nga right sang Rule 114, Section 4:

• antes ukon pagkatapos sang conviction sang first-level court (Metropolitan Trial Court, Municipal Trial Court, Municipal Trial Court in Cities ukon Municipal Circuit Trial Court);
• antes sang conviction sang Regional Trial Court, para sa offense nga indi ginasilutan sang death, reclusion perpetua ukon life imprisonment.

Para sa mga offense nga ginasilutan sang reclusion perpetua ukon life imprisonment, siling sang Section 7 nga wala sang bisan sin-o nga mahatagan sang bail "when evidence of guilt is strong" (kon mabaskog ang ebidensya sang sala). Mahimo gihapon mangayo ang akusado sang bail hearing, kag dapat ipakita sang prosecution nga mabaskog ang ebidensya. Amo ini ang rason kon ngaa lain gid ang pagtratar sa murder kag homicide: tan-awa ang Bailable bala ang murder? kag Homicide vs murder.

Wala sang isa lang nga kantidad. Ang judge ang nagabutang sini. Ang mga prosecutor nagarekomendar sang kantidad gamit ang 2018 Bail Bond Guide sang DOJ (Department Circular No. 013): para sa kalabanan nga krimen, ang kadamuon sang tuig sang maximum nga silot ginpadamo sa ₱6,000. Ang iban nga krimen may mas manubo nga multiplier, pareho sang ₱2,000 para sa theft tubtob ₱600,000. Para sa mga krimen nga ginasilutan sang reclusion perpetua, ang rekomendasyon "No Bail", kag ang korte lang ang makabag-o sina pagkatapos sang hearing. May mga halimbawa nga may kwenta sa Pila ang bail?

Huo, sa pila ka kaso. Suno sa Recognizance Act of 2012 (Republic Act No. 10389), ang tawo nga indi makabayad sang bail tungod sa sobra nga kaimulon (abject poverty) mahimo ihatag sa kustodiya sang isa ka qualified nga miyembro sang barangay, city ukon municipality nga ginaistaran niya. Right ini kon ang offense indi ginasilutan sang death, reclusion perpetua ukon life imprisonment, pagkatapos sang arraignment, kag may sworn declaration of indigency kag certification halin sa local social welfare office. Tan-awa ang Release on recognizance.

• [Probation](/hil/law/glossary/probation). Ang tawo nga ginsentensyahan sang maximum term nga anom ka tuig ukon kubos pa, kag wala sang iban nga disqualification, mahimo mag-aplay sang probation sa sulod sang panahon sa pag-appeal. Ang pag-aplay nagakahulugan nga ginabayaan mo na ang appeal. Sa Colinares v. People (2011), gintugutan sang Supreme Court ang akusado nga mag-aplay pagkatapos ginpanubo sang iya appeal ang silot, kag ang Republic Act No. 10707 (2015) nagbutang na sang pareho nga rule sa Probation Law. Tan-awa ang Sin-o ang makaaplay sang probation?
• Good conduct time allowance. Suno sa Article 97, nga ginbag-o sang Republic Act No. 10592, ang maayo nga batasan may kaltas sa sentensya: 20 ka adlaw kada bulan sa una nga duha ka tuig, kag nagataas tubtob 30 ka adlaw halin sa ikanapulo kag isa nga tuig. Tan-awa ang GCTA: paano ini ginaisip kag Inmates of the New Bilibid Prison v. De Lima.

Ang mga krimen nagaprescribe (nadula ang kaso kon madugay na). Suno sa Article 90, ang panahon nagadepende sa silot: kaduhaan ka tuig para sa mga krimen nga ginasilutan sang death, reclusion perpetua ukon reclusion temporal, tubtob duha ka bulan para sa light offenses. Ang mga krimen suno sa special laws, pareho sang BP 22, nagasunod sa Act No. 3326. Tan-awa ang Pila ka tuig antes mag-prescribe ang criminal case? kag ang table sang prescription sang mga krimen.

Ini mga himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Joel gindakop sang 9 p.m. sang pulis nga nakakita sa iya nga nag-agaw sang bag. Sakop ini sang Rule 113, Section 5(a), gani indi kinahanglan ang warrant. Kon ang krimen ginasilutan sang correctional penalty, ang Article 125 nagahatag sa pulis sang 18 ka oras agod itugyan sia sa proper judicial authorities. Samtang, dapat ihambal kay Joel kon ngaa ginahuptan sia, kag mahimo sia makighambal sa iya abogado.

Si Rina ginkasuhan sa Regional Trial Court sang homicide, nga ginasilutan sang reclusion temporal (12 ka tuig kag 1 ka adlaw tubtob 20 ka tuig). Right ang bail antes sang conviction. Ang formula sang DOJ nagahatag sang 20 × ₱6,000 = ₱120,000 bilang rekomendasyon sang prosecutor, pero ang judge ang nagadesisyon sang final nga kantidad. Kon imol gid si Rina, mahimo sia mangayo nga mabuy-an na lang sa recognizance pagkatapos sang arraignment.

Dayon, kon ikaw ukon ang isa ka miyembro sang pamilya gindakop, gin-imbitar para pamangkuton, ukon ginkasuhan. Ang abogado makausisa kon legal ang pagdakop, kon ginsunod ang panahon sang detention, kon dapat bala i-waive ang Article 125 para sa preliminary investigation, kag kon paano mangayo sang bail ukon recognizance. Ang Public Attorney's Office nagahandle sang criminal cases para sa mga imol: tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.