Ginikanan kag Kabataan: Filiation, Support kag Parental Authority

Siling sang Article 163 nga ang filiation mahimo by nature ukon by adoption, kag ang natural nga filiation mahimo legitimate ukon illegitimate. Ang test amo ang kasal sang ginikanan:

Gani ang bata nga ginsamkon antes sang kasal pero natawo pagkatapos sini legitimate suno sa Article 164. Ginapabilin man sang Code nga legitimate ang pila ka bata bisan natapos ang kasal sang ulihi: ang mga bata nga ginsamkon ukon natawo antes nangin final ang annulment, ukon ang nullity tungod sa psychological incapacity, legitimate (Article 54). Tan-awa ang Legitimate bala ang mga bata pagkatapos sang annulment?

Ang bata nga natawo antes nagpakasal ang iya ginikanan nangin legitimated paagi sa ila valid nga kasal sang ulihi, kon wala sila disqualified nga magpakasal sa isa kag isa sang ginsamkon ang bata, ukon disqualified lang tungod kay ang isa ukon ang duha kubos sa disiotso ang edad (Article 177, nga ginbag-o sang Republic Act No. 9858). Tan-awa ang Paano i-legitimate ang bata.

Ang mga rule para sa mga bata nga natawo gwa sa kasal yara sa Article 176. Ang paggamit sang apelyido sang amay isa ka pilian, indi obligasyon: sa Grande v. Antonio (2014), siling sang Supreme Court nga indi mapilit sang amay ang bata nga gamiton ini. Ang bug-os nga pagkumparar, upod ang mga deadline sa pagpamatuod, yara sa Legitimate vs illegitimate child. Ang mga bahin sa inheritance yara sa table sang legitime shares kag Makatubli bala ang illegitimate nga bata?

Ang Article 172 nagahatag sang duha ka lebel sang pamatuod:

Kon wala sini nga primary nga pamatuod, mahimo ipakita ang filiation paagi sa open and continuous possession of the status of a child, ukon paagi sa bisan ano nga iban nga paagi nga ginatugot sang Rules of Court kag special laws, pareho sang mga testigo ukon DNA evidence. Ginaaplikar sang Article 175 ang amo man nga mga rule sa mga bata nga natawo gwa sa kasal, may isa ka kinatuhayan: ang kaso nga nagasalig lang sa ikaduha nga klase sang pamatuod dapat i-file samtang buhi pa ang ginasiling nga ginikanan.

Ginausisa sing maayo sang Supreme Court ang mga papeles. Ang birth certificate nga wala ginpirmahan sang amay wala sang pulos sa pagpamatuod sang filiation sa iya sa Perla v. Baring (2012), kag ang mga sulat kag litrato nga wala pirma indi igo sa Salas v. Matusalem (2013). Tan-awa ang Paano pamatud-an kon sin-o ang amay kag Mapamatud-an pa bala sang bata kon sin-o ang iya amay pagkatapos sia napatay?

Ang bana nga indi gusto mag-ako nga iya ang bata sang iya asawa (deny paternity) makahimo lang sini suno sa mga rason kag sa sulod sang mga deadline nga ginbutang sang Code. Tan-awa ang Mahimo bala i-deny sang bana ang paternity?

Ang support nagatakup sang kinahanglan gid para sa pagkaon, puluy-an, panapton, pagpabulong, edukasyon kag transportasyon (Article 194). Ang ginikanan kag ila mga anak, legitimate man ukon illegitimate, obligado nga magsuportahanay (Article 195). Kon madamo nga paryente ang obligado, may pagkasunod-sunod nga ginbutang ang law:

Para sa bata, ang pinakamalapit nga ascendants amo ang ginikanan. Sa Lim v. Lim (2009), siling sang Supreme Court nga kon indi makahatag ang ginikanan sang igo nga support, ang bahin sang katungdanan nagalabay sa mga lolo kag lola sa bahin sang amay kag sang iloy. Tan-awa ang table sang pagkasunod-sunod sang support kag Dapat bala magsuporta ang lolo kag lola sa ila mga apo? Ang katungdanan nagadalagan man sa pihak nga direksyon: tan-awa ang Dapat bala magsuporta ang mga anak sa ila ginikanan?

Wala sang pirme nga kantidad ukon porsyento. Ang support suno sa ikasarang sang nagahatag kag sa kinahanglanon sang bata (Article 201), kag ginabayad lang ini halin sa petsa sang judicial ukon extrajudicial nga demand (Article 203). Nagataas ukon nagamanubo ini kon nagbag-o ang kinahanglanon ukon ang ikasarang (Article 202); sa Lam v. Chua (2004), siling sang Korte nga ang judgment para sa support indi nangin final sa kasagaran nga kahulugan. Tan-awa ang Pila ang child support?, Mahimo bala pataason ukon panubuon ang child support? kag, samtang nagadalagan ang kaso sa kasal, Support samtang may annulment case kag Lim-Lua v. Lua (2013).

Ang kasal nga ginikanan upod nga nagagamit sang parental authority sa ila mga anak. Kon magbulag sila, ang korte ang magapili sang ginikanan nga magagamit sini, kag nagaaplikar ang tender-age rule:

Sa Pablo-Gualberto v. Gualberto (2005), siling sang Supreme Court nga ini nga rule mahimo lang lagpasan kon may mabaskog nga ebidensya nga indi takos ang iloy, pareho sang pagpabaya, pagbiya ukon pagmaltrato sa bata. Para sa bata nga sobra siete anyos, ginakonsiderar sang korte ang pinili sang bata, luwas kon indi takos ang ginikanan nga ginpili. Tan-awa ang Custody sang bata nga kubos sa 7 kag tender-age presumption.

Ang bata nga natawo gwa sa kasal yara sa idalom sang parental authority sang iloy, bisan ginkilala sang amay ang bata (Masbate v. Relucio, 2018). Mahimo gihapon hatagan sang korte ang amay sang visitation rights, pareho sa Briones v. Miguel (2004). Tan-awa ang Sin-o ang may custody sang illegitimate nga bata? kag Visitation rights sang amay.

Kon napatay ang isa ka ginikanan, ang isa ang magapadayon sang parental authority. Kon napatay, wala ukon indi takos ang ginikanan, ang buhi nga lolo ukon lola ang magagamit sang substitute parental authority (Article 214). Una ang guardian nga gin-appoint sang korte. Kon wala, ang Article 216 ang nagabutang sang pagkasunod-sunod:

Tan-awa ang Sin-o ang magaatipan sa bata kon napatay ang duha ka ginikanan? kag substitute parental authority.

Ginalista sang Article 220 ang mga right kag katungdanan sang ginikanan, upod diri ang pag-upod sa mga anak, ang pagsuporta, pag-edukar kag pagtudlo sa ila, ang pagbantay sa ila mga ginahimo, kag ang pagrepresentar sa ila sa tanan nga butang nga may labot sa ila interes.

Responsable man ang ginikanan sa kadaot nga ginhimo sang ila menor de edad nga mga anak. Suno sa Article 221, ang ginikanan civilly liable sa mga pilas kag kadaot nga ginhimo sang ila unemancipated nga mga anak nga nagaistar upod sa ila kag yara sa idalom sang ila awtoridad, suno sa mga depensa nga ginatugot sang law. Sa Libi v. Intermediate Appellate Court (1992), siling sang Korte nga primary ang responsabilidad sang ginikanan kag ang depensa amo ang pamatuod sang diligence of a good father of a family. Ang rule halin sa Article 2180 sang Civil Code. Tan-awa ang Responsable bala ang ginikanan sa mga ginahimo sang ila anak?

Ang parental authority nagatapos sing permanente sa kamatayon sang ginikanan, sa kamatayon sang bata, ukon sa emancipation, nga nagaabot sa edad nga 18 (Article 234, nga ginbag-o sang Republic Act No. 6809). Ang Article 229 nagalista sang lima pa ka kaso, pareho sang adoption kag deklarasyon sang korte sang abandonment, nga diin nagatapos ini luwas kon ibalik sang final judgment. Tan-awa ang San-o nagatapos ang parental authority? Ang adoption subong isa na ka administrative nga proseso suno sa Republic Act No. 11642: tan-awa ang Paano mag-adopt sang bata.

Ini mga himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Ang ginikanan ni Jenny nagpuyo upod pero wala gid nagpakasal. Illegitimate sia suno sa Article 165, ginagamit niya ang apelyido sang iya iloy luwas kon ginkilala sia sang iya amay pareho sang ginatugot sang Article 176, kag yara sia sa idalom sang parental authority sang iya iloy. May utang gihapon nga support ang iya amay sa iya.

Si Bea kag ang iya bana diutay ang kita kag indi makabayad sang pag-eskwela sang ila mga anak. Suno sa Lim v. Lim, mahimo magmando ang korte nga ang mga lolo kag lola sa duha ka bahin maghatag sang bahin sang support, suno sa ila ikasarang.

Ang ginasiling nga amay ni Dino wala gid nagpirma sang iya birth certificate ukon sang bisan ano nga nakasulat nga pag-ako. Plano ni Dino nga magsalig sa mga testigo kag DNA test, gani suno sa Article 175 dapat i-file ang kaso samtang buhi pa ang ginasiling nga amay.

Mangayo sang legal nga bulig antes mag-file sang kaso para sa support, custody ukon pagkilala, kon nagadumili ang ginikanan nga maghatag sang support pagkatapos sang nakasulat nga demand, ukon kon ginakontra ang status ukon apelyido sang bata. Ang mga deadline sa pagpamatuod sang filiation mahimo matapos na kon mapatay ang ginikanan, kag ang korte ang nagadesisyon sang custody kag support suno sa ebidensya. Kon indi mo makaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.