Obligado Bala sa Layi ang Kabataan nga Magsustento sa Ginikanan?
Dasig nga sabat
Huo. Suno sa Article 195 sang Family Code, obligado ang ginikanan kag ila kabataan nga magsustentuhanay, gani ang anak nga sa husto na nga edad puwede obligahon nga magsustento sa ginikanan nga nagakinahanglan sini. Kon madamo nga paryente ang obligado, may pagkasunod-sunod ang layi: una ang asawa sang ginikanan, dayon ang kabataan, dayon ang iban (Article 199). Wala sang piho nga kantidad: nagadepende ini sa kon ano ang masarangan ihatag sang anak kag kon ano ang kinahanglan sang ginikanan (Article 201). Ginabayaran lang ang support halin sa petsa nga ginpangayo ini sa sulat ukon sa korte (Article 203).
Ano ang ginasiling sang layi?
Subject to the provisions of the succeeding articles, the following are obliged to support each other to the whole extent set forth in the preceding article: (1) The spouses; (2) Legitimate ascendants and descendants; (3) Parents and their legitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter; (4) Parents and their illegitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter; and
Ang importante nga mga tinaga amo ang "support each other" (magsustentuhanay). Duha ka direksyon ang obligasyon. Ginasustentuhan sang ginikanan ang ila kabataan, kag ginasustentuhan sang kabataan ang ila ginikanan kon nagakinahanglan ang ginikanan. Nagaaplikar ini sa legitimate kag illegitimate nga kabataan (items 3 kag 4). Ang item 2, "legitimate ascendants and descendants", nagasakop man sa lolo, lola kag apo.
Ara man sa listahan ang legitimate nga mga utod (item 5). Ang illegitimate nga mga utod may obligasyon man sa support, suno sa Article 196, luwas kon ang kinahanglanon sang utod nga sa husto na nga edad naghalin sa iya kaugalingon nga sala ukon pagpabaya.
Ano ang ginasakop sang support?
Pareho sa bata:
Support comprises everything indispensable for sustenance, dwelling, clothing, medical attendance, education and transportation, in keeping with the financial capacity of the family.
Para sa tigulang na nga ginikanan, kasagaran buot silingon sini ang pagkaon, istaran, bayo kag pagbulong.
Sin-o ang una nga magabayad?
Kon duha ukon sobra ka tawo ang dapat magsustento, ginabutang sang Article 199 ang pagkasunod-sunod:
Whenever two or more persons are obliged to give support, the liability shall devolve upon the following persons in the order herein provided: (1) The spouse; (2) The descendants in the nearest degree; (3) The ascendants in the nearest degree; and (4) The brothers and sisters.
Gani kon nagakinahanglan sang support ang iloy kag buhi pa kag may ikasarang ang iya bana, ang bana ang una. Ang iya kabataan ang masunod.
Gin-aplikar sang Supreme Court ini nga pagkasunod-sunod sa tunga sang mga henerasyon. Sa *Lim v. Lim* (2009), indi makahatag ang ginikanan sang bastante nga support sa ila kabataan, kag siling sang Court nga ang bahin sang obligasyon nagsaylo sa lolo kag lola, "the ascendants in the nearest degree" (ang ascendants sa pinakamalapit nga degree), suno sa pagkasunod-sunod sa Article 199. Parte sa lolo, lola kag apo ina nga kaso. Wala sang desisyon nga ginbasa para sa sini nga pahina parte sa ginikanan nga nagkaso sa anak nga sa husto na nga edad, gani ang teksto lang ang ginapaathag sang sini nga pahina.
Paano ginapartihan sang mga utod ang gastos?
Suno sa kon ano ang masarangan ihatag sang kada isa:
When the obligation to give support falls upon two or more persons, the payment of the same shall be divided between them in proportion to the resources of each.
Kon dinalian gid ang kinahanglanon, puwede mag-order ang hukom nga isa lang sa ila ang magbayad anay. Puwede singilon sang sina nga tawo sa ulihi ang bahin sang iban.
Pila?
Wala sang piho nga kantidad ukon porsyento:
The amount of support, in the cases referred to in Articles 195 and 196, shall be in proportion to the resources or means of the giver and to the necessities of the recipient.
Ang anak nga diutay ang kita nagahatag sang mas diutay sangsa iya utod nga dako ang kita. Ang ginikanan nga may kaugalingon nga kita mas diutay ang kinahanglan sangsa ginikanan nga wala sang kita.
Kay sin-o nga kuwarta ang ginabayad?
Ang kasal nga anak nagabayad sang support sang ginikanan halin sa iya kaugalingon nga kuwarta. Para sa support sang ascendants, descendants kag mga utod, siling sang Article 197 nga "only the separate property of the person obliged to give support shall be answerable" (ang kaugalingon lang nga pagkabutang sang obligado nga magsustento ang may salabton). Kon wala sang kaugalingon nga pagkabutang ina nga tawo, ang absolute community ukon conjugal partnership, kon masarangan, ang magaabanse sang support. Dayon ginabuhin ang kantidad sa bahin sang sina nga asawa kon i-liquidate ang pagkabutang sang mag-asawa.
Halin san-o ini mapangayo sang ginikanan?
The obligation to give support shall be demandable from the time the person who has a right to receive the same needs it for maintenance, but it shall not be paid except from the date of judicial or extra-judicial demand.
Ang extrajudicial demand amo ang ginhimo sa gwa sang korte, pareho sang sulat. Importante ang nasulat nga demand nga may petsa, tungod indi masingil ang support para sa mga bulan antes sini.
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Fely kag ang iya kabataan. 70 anyos na si Fely, balo, kag indi na makasustento sa iya kaugalingon. Obligado ang iya tatlo ka anak nga sa husto na nga edad nga magsustento sa iya (Article 195). Ginapartihan nila ang gastos suno sa ila ikasarang (Article 200): ang anak nga lalaki nga pinakadako ang kita ang nagabayad sang pinakadako nga bahin.
Gloria. Nagakinahanglan si Gloria sang pagbulong kag buhi pa kag nagaobra ang iya bana. Suno sa Article 199, ang iya bana ang una. Ang iya kabataan ang masunod sa iya sa sina nga pagkasunod-sunod.
Hilda. Nagpadala si Hilda sang sulat sa iya anak nga lalaki nga nagapangayo sang binulan nga support sang Mayo kag nagkadto sa korte sang Oktubre. Suno sa Article 203, ang support makuwenta halin sa sulat sang Mayo, indi halin sa mas nauna nga mga bulan.
Para sa support sang ginikanan sa ila kabataan, tan-awa ang Pila ang child support?
San-o ka nagakinahanglan sang abogado?
Magpakig-istorya sa abogado antes magpangayo sang support sa paryente sa korte, ukon kon ginapabayad ka kag indi mo masarangan. Masusi sang abogado kon sin-o ang una suno sa Article 199, kon ano ang masarangan ihatag sang kada paryente, kag kon paano himuon ang nasulat nga demand. Ang kaso sang mga miyembro sang pamilya dapat man magpakita nga may earnest efforts nga mag-areglo: tan-awa ang pag-kaso sa paryente: ang earnest efforts rule.
Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.
Ano nga mga probisyon ang ginbasihan sini nga sabat?
Masami nga pamangkot
Legal nga obligasyon bala ang pagsustento sa akon ginikanan sa Pilipinas?
Huo. Ginalista sang Article 195 sang Family Code ang legitimate nga ascendants kag descendants, kag ang ginikanan kag ila kabataan, sa mga obligado nga magsustentuhanay. Duha ka direksyon ang obligasyon: halin sa ginikanan pakadto sa kabataan kag halin sa kabataan pakadto sa ginikanan.
Sin-o ang una nga magabayad kon madamo nga paryente ang dapat magsustento?
Ginabutang sang Article 199 ang pagkasunod-sunod: una ang asawa, dayon ang descendants sa pinakamalapit nga degree, dayon ang ascendants sa pinakamalapit nga degree, dayon ang mga utod. Gani ang asawa sang ginikanan una sa mga anak sang ginikanan.
Kon madamo ang kabataan, pareho bala ang ginabayaran sang kada isa?
Indi pirme. Siling sang Article 200 nga ginapartihan ang bayad sa mga obligado suno sa ikasarang sang kada isa. Kon dinalian ang kinahanglanon, puwede mag-order ang hukom nga ang isa anay ang magbayad, nga may kinamatarong nga singilon ang bahin sang iban.
Pila ang support nga dapat ihatag sang anak sa ginikanan?
Wala sang piho nga kantidad. Siling sang Article 201 nga ang support suno sa ikasarang ukon kapasidad sang nagahatag kag sa kinahanglanon sang nagabaton.
Puwede bala magpangayo ang ginikanan sang support para sa nagligad nga mga bulan?
Siling sang Article 203 nga ang support puwede pangayuon kon kinahanglan na, pero ginabayaran lang halin sa petsa sang judicial ukon extrajudicial nga demand. Ang nasulat nga demand ginakabig nga extrajudicial demand.
Dapat bala magsustento ang mga apo sa ila lolo kag lola?
Ginaupod sang Article 195(2) ang legitimate nga ascendants kag descendants, nga nagasakop sa lolo, lola kag apo. Suno sa pagkasunod-sunod sang Article 199, una ang descendants sa pinakamalapit nga degree, ang kabataan.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?