Paano Pamatud-an Kon Sin-o ang Amay?

Duha ka lebel sang ebidensya ang ginabutang sang Article 172. Ang una amo ini:

Kon wala sang bisan isa sini, ginatugutan sang ikaduha nga paragraph sang Article 172 ang pamatuod paagi sa "the open and continuous possession of the status of a legitimate child" (ang hayag kag padayon nga pagkabig sa bata bilang legitimate nga anak) ukon paagi sa "any other means allowed by the Rules of Court and special laws." (bisan ano nga iban nga paagi nga ginatugutan sang Rules of Court kag special laws).

Ini nga mga rule ginsulat para sa legitimate nga kabataan, pero ginaaplikar man sang Article 175 sa kabataan nga natawo sa gwa sang kasal:

Importante ang pirma sang amay. Sa *Aguilar v. Siasat* (2015), ginbaton sang Supreme Court ang SSS Form E-1 sang amay nga ginpanumpaan kag nagapangalan sang nagapangayo bilang iya anak nga lalaki: ini "an admission of legitimate filiation in a public document" (pag-ako sang legitimate filiation sa public document). Ginsiling man liwat sang Court ang isa ka nauna nga desisyon nga ang pagkilala sa bata "in a record of birth, a will, a statement before a court of record, or in any authentic writing is, in itself, a consummated act of acknowledgment of the child, and no further court action is required." (sa record of birth, testamento, pahayag sa korte, ukon sa bisan ano nga matuod nga sulat, ini mismo kompleto na nga pagkilala sa bata, kag wala na sang kinahanglan nga dugang nga kaso).

Dapat ang sulat naghalin sa amay mismo. Sa *Nepomuceno v. Lopez* (2010), kulang ang sulat-kamot nga nagapromisa sang binulan nga support, tungod wala ini sang ginasiling parte sa filiation sang bata. Siling sang Court nga ang pag-ako "must be made by the putative father himself and the writing must be the writing of the putative father." (dapat himuon sang ginasiling nga amay mismo kag ang sulat dapat iya sang ginasiling nga amay).

• Birth certificate nga wala ginpirmahan sang amay. Sa *Perla v. Baring* (2012), ang birth certificate nga nagapangalan sang amay "has no probative value" (wala sang balor bilang pamatuod) para sa filiation tungod wala niya ini ginpirmahan. Amo man ang ginsiling sang Court sa baptismal certificate nga ginhimo nga wala sia nag-upod.
• Mga litrato kag sulat nga wala pirma. Sa *Salas v. Matusalem* (2013), siling sang Court: "Pictures taken of the mother and her child together with the alleged father are inconclusive evidence to prove paternity." (ang mga litrato sang iloy kag bata upod ang ginasiling nga amay indi bastante nga pamatuod sang paternity). Napaslawan ang mga sulat-kamot tungod wala ini ginpirmahan sang lalaki kag wala sang pag-ako.

Sa *Salas*, ginlista sang Court ang iban nga ebidensya nga puwede gamiton: baptismal certificate, judicial admission, family Bible nga may ngalan sang bata, common reputation parte sa pamilya sang bata, pag-ako paagi sa pagpakahipos, mga saksi, kag iban nga pamatuod nga ginatugutan sang Rule 130 sang Rules of Court. Siling sini nga puwede lang mag-isyu sang order para sa recognition kag support kon napamatud-an ang paternity paagi sa clear and convincing evidence.

Huo, puwede gamiton ang DNA evidence. Sa *Herrera v. Alba* (2005), ginbaton sang Supreme Court ang DNA analysis sa paternity case kag ginpanindugan ang order para sa testing. Ginsiling man sini nga ang pagkuha sang DNA sample sa respondent sa paternity case wala nagalapas sa kinamatarong batok sa self-incrimination. Sa *Agustin v. Court of Appeals* (2005), napaslawan man ang pagkontra sang ginasiling nga amay nga nagasandig sa privacy.

Sa ulihi gin-adopt sang Supreme Court ang Rule on DNA Evidence (A.M. No. 06-11-5-SC). Pareho sang ginkutlo sa *Lucas v. Lucas* (2011), puwede mag-order ang korte sang DNA testing sa iya kaugalingon ukon sa aplikasyon sang tawo nga may legal nga interes, pagkatapos sang hearing kag pahibalo sa mga partido. Sa *Lucas*, siling sang Court nga dapat anay "present prima facie evidence or establish a reasonable possibility of paternity" (magpresentar sang prima facie evidence ukon ipakita ang reasonable possibility sang paternity) ang nagaaplay, kag ang order "remains discretionary upon the court." (ang korte gihapon ang magadesisyon). Ang katuyuan amo "to protect the putative father from mere harassment suits." (protektahan ang ginasiling nga amay sa mga kaso nga pang-harass lang).

Mahimo ang DNA testing bisan napatay na ang ginasiling nga amay. Sa *Estate of Rogelio G. Ong v. Diaz* (2007), siling sang Court nga ang iya kamatayon "does not ipso facto negate the application of DNA testing for as long as there exist appropriate biological samples of his DNA." (indi dayon nagapugong sa DNA testing basta may ara pa nga biological samples sang iya DNA).

Wala ginahatag sang sini nga pahina ang probability thresholds, ngalan sang laboratoryo ukon gastos: wala ginbasa para sa sini nga pahina ang bug-os nga teksto sang Rule on DNA Evidence, kag wala sang opisyal nga source nga ginbasa nga nagahatag sang gastos.

Nagadepende sa ebidensya:

• Pirmado nga birth record ukon nasulat nga pag-ako (una nga paragraph sang Article 172): puwede mag-file ang bata samtang buhi sia. Kon mapatay ang bata samtang menor de edad pa ukon samtang may sakit sa hunahuna (insane), may lima ka tuig ang mga manunubli (Article 173).
• Iban nga ebidensya, pareho sang hayag kag padayon nga status, mga saksi ukon DNA (ikaduha nga paragraph sang Article 172): dapat i-file ang kaso "during the lifetime of the alleged parent" (samtang buhi pa ang ginasiling nga ginikanan) (Article 175).

Ang pamatuod sang filiation amo ang basehan sang mga kinamatarong sang bata. Para sa bata nga natawo sa gwa sang kasal, siling sang Article 176 nga puwede gamiton sang bata ang apelyido sang amay kon klaro nga ginkilala sang amay ang bata sa birth record ukon sa nasulat nga pag-ako. Siling man sang amo nga article nga ang illegitimate nga kabataan may kinamatarong sa support kag sa legitime, nga bahin sa pagkabutang sang ginikanan. Tan-awa ang Puwede bala gamiton sang illegitimate nga bata ang apelyido sang amay? kag Pila ang child support? Sa *Agustin*, gintugutan sang Court nga iupod ang kaso para sa support sa kaso nga nagapilit sa recognition.

Ang bata nga natawo samtang kasal ginapresumir nga anak sang bana. Lain nga pamangkot ina: tan-awa ang Puwede bala i-deny sang bana ang paternity?

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Bea. Ginpirmahan sang amay ni Bea nga si Cesar ang iya birth certificate. Ina nga record of birth nagapamatuod sang iya filiation (Article 172(1)), kag wala na sang kinahanglan nga dugang nga kaso para ipakita nga ginkilala sia niya.

Dino. Wala ginpirmahan sang amay ni Dino ang iya birth certificate kag wala gid sia nagsulat sang bisan ano nga nagaako sang paternity. Dapat pamatud-an ni Dino ang filiation paagi sa iban nga ebidensya, pareho sang mga saksi ukon DNA, kag dapat sia mag-file samtang buhi pa ang ginasiling nga amay (Article 175). Indi bastante ang birth certificate nga wala pirma kag mga litrato lang.

Ella. Nagpangayo si Ella sa korte nga mag-order sang DNA test. Dapat anay niya ipakita ang prima facie case ukon reasonable possibility sang paternity. Dayon ang korte ang magadesisyon kon i-order ang test.

Makakuha ka sang kopya sang birth certificate sa PSA: tan-awa ang PSA birth certificate online.

Magpakig-istorya sa abogado antes mag-file sang kaso para pamatud-an ang paternity, labi na kon wala ginpirmahan sang amay ang birth certificate, tigulang na ukon masakit, ukon napatay na. Ang deadline sa Article 175 puwede magsira sang kaso sa wala katapusan. Masiling sang abogado kon ano nga ebidensya ang ara sa imo, kon magpangayo bala sang DNA testing, kag kon i-claim bala ang support sa amo man nga kaso.

Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.