Order of Support: Sin-o ang Una nga Dapat Magbayad
Sin-o ang una nga maghatag sang support (Family Code Art. 199): asawa, mga anak ukon apo, ginikanan ukon lolo-lola, mga utod. Paano partihan ang gasto.
| Sunod | Sin-o (mga tinaga sang law) | Paano ini nagaobra | Ginhalinan |
|---|---|---|---|
| 1 | "The spouse" | Una sa linya. Ang bana kag asawa obligado nga magsuportahanay (Article 195(1)). | Family Code of the Philippines, Articles 199 and 195, Supreme Court E-Library |
| 2 | "The descendants in the nearest degree" | Ang mga anak sang tawo nga nagakinahanglan sang support una sa mga apo, kay ang mas malapit nga degree ang una (Article 199(2)). | Family Code of the Philippines, Articles 199 and 195, Supreme Court E-Library |
| 3 | "The ascendants in the nearest degree" | Ang ginikanan una sa lolo kag lola (Article 199(3)). Para sa bata, ang ginikanan ang una nga maghatag sang support; ang lolo ukon lola nagasulod lang kon indi makasarang ang ginikanan. | Family Code of the Philippines, Articles 199 and 195, Supreme Court E-Library |
| 4 | "The brothers and sisters" | Ulihi sa linya (Article 199(4)). Ang legitimate nga mga utod, full blood man ukon half blood, dapat magsuportahanay (Article 195(5)). Amo man ang mga utod nga "not legitimately related" (indi legitimate ang relasyon), luwas kon ang kinahanglanon sang hamtong nga utod tungod sa iya kaugalingon nga sala ukon pagpabaya (Article 196). | Family Code of the Philippines, Articles 195, 196 and 199, Supreme Court E-Library |
| Rule | Duha ukon labaw nga obligado sa pareho nga lebel | Ginapartihan ang gasto: "the payment of the same shall be divided between them in proportion to the resources of each", buot silingon, suno sa ikasarang sang kada isa (Article 200, una nga paragraph). | Family Code of the Philippines, Article 200, Supreme Court E-Library |
| Rule | Dinalian nga kinahanglanon | Suno sa Article 200, "in case of urgent need and by special circumstances, the judge may order only one of them to furnish the support provisionally": mahimo isa lang sa ila ang sugoon sang huwes nga maghatag anay sang support. Ang nagbayad mahimo magsingil sa iban sang ila bahin (Article 200, ikaduha nga paragraph). | Family Code of the Philippines, Article 200, Supreme Court E-Library |
| Rule | Madamo ang nagapangayo sa isa ka tawo nga indi makasarang magbayad sa ila tanan | Ginasunod ang order sang Article 199, "unless the concurrent obligees should be the spouse and a child subject to parental authority, in which case the child shall be preferred": kon ang nagapangayo amo ang asawa kag anak nga sakop pa sang parental authority, ang anak ang una (Article 200, ikatlo nga paragraph). | Family Code of the Philippines, Article 200, Supreme Court E-Library |
| Rule | Kantidad | Ang support "in proportion to the resources or means of the giver and to the necessities of the recipient" (Article 201): suno sa ikasarang sang naghatag kag sa kinahanglanon sang nagabaton. Ginapanubo ukon ginadugangan ini kon magnubo ukon magsaka ang kinahanglanon ukon ikasarang (Article 202). Wala nagatalana ang law sang pirmi nga kantidad ukon porsiento. | Family Code of the Philippines, Articles 201 and 202, Supreme Court E-Library |
| Rule | Paano ginahatag ang support | Ang obligado mahimo magbayad sang allowance nga gintalana, ukon batunon kag sustentohan ang may kinamatarong "in the family dwelling" (sa puloy-an sang pamilya). Ang ikaduha nga paagi "cannot be availed of in case there is a moral or legal obstacle thereto": indi ini mahimo kon may moral ukon legal nga balabag (Article 204). | Family Code of the Philippines, Article 204, Supreme Court E-Library |
| Kaso | Lolo ukon lola kon indi makabayad ang ginikanan | Sa Mangonon v. Court of Appeals (2006), indi makabayad ang ginikanan sang kambal nga mga anak nga babayi para sa ila college. Ginsiling sang Supreme Court nga ang lolo sa amay, "as the next immediate relative", ang responsable sa support "in default of their parents" suno sa Article 199, kag indi siya makapili nga dalhon sila sa iya balay tungod sa kaakig nga nakita sa kaso. | Mangonon v. Court of Appeals, G.R. No. 125041, June 30, 2006, Supreme Court E-Library |
Mga nota
- Basaha ang order halin sa panan-awan sang tawo nga nagakinahanglan sang support. Para sa kasal nga hamtong, una ang asawa, dayon ang iya kaugalingon nga mga anak, dayon ang ginikanan, dayon ang mga utod. Para sa menor de edad nga bata nga wala sing asawa kag anak, una ang ginikanan, dayon ang lolo kag lola, dayon ang mga utod.
- Ang may kinamatarong sa support ginlista sa Article 195: ang mag-asawa; legitimate nga mga ascendant kag descendant; "Parents and their legitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter"; "Parents and their illegitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter"; kag legitimate nga mga utod. Wala nagalapaw ini nga table sa sina nga mga tinaga.
- Ang sakop sang support gintalana sang Article 194: "everything indispensable for sustenance, dwelling, clothing, medical attendance, education and transportation, in keeping with the financial capacity of the family." Buot silingon, tanan nga kinahanglan gid para sa pagkaon, puloy-an, bayo, pagpabulong, edukasyon kag transportasyon, suno sa ikasarang sang pamilya. Tan-awa ang Pila ang child support?
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Si Jun, 9 anyos, nagaistar upod sa iya iloy. Mas daku ang kita sang iya amay sang sa iya iloy. Dapat siya suportahan sang iya ginikanan, suno sa ila ikasarang (Article 200). Kon indi makasarang ang duha niya ka ginikanan, ang lolo kag lola ni Jun ang masunod (Article 199(3)).
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Ang anak nga lalaki ni Nena nagaobra sa abroad kag daku ang kita, samtang ang iya anak nga babayi estudyante pa. Kon kinahanglan ni Nena sang support, ang iya mga anak una sa iya mga utod, kag mas daku ang ginabayad sang anak nga lalaki kay mas may ikasarang siya (Articles 199 kag 200).
- Tan-awa man: Article 199, Dapat bala magsuporta ang lolo kag lola sa ila mga apo?, Dapat bala suportahan sang mga anak ang ila ginikanan?, Mahimo bala dugangan ukon panubuon ang child support?. Kon kinahanglan mo magpasaka sang kaso para sa support, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?