Sin-o ang Makakuha sang Custody sang Bata nga Idalom sa 7?

Ang Article 213 sang Family Code para sa ginikanan nga nagbulag:

Gani duha ang patakaran:

• Idalom sa 7: sa iloy ang bata, luwas kon may compelling reasons nga makita ang korte.
• 7 pataas: ang korte ang magapili sang ginikanan, nagatan-aw sa tanan nga importante nga kamatuoran, labi na ang pinili sang bata.

Nagaapply ang patakaran kon nagabulag sang istaran ang ginikanan, bisan wala sang kaso sa korte. Sa *Pablo-Gualberto v. Gualberto* (2005), siling sang Supreme Court nga ang Article 213 para sa ginikanan nga ginbulag sang decree of legal separation ukon nagbulag lang sa kamatuoran (separated in fact).

Samtang nagaupod pa ang kasal nga ginikanan, pareho sila nga may parental authority (Article 211). Basaha ang Ano ang parental authority?

Ginpaathag ini sang Supreme Court sa Pablo-Gualberto v. Gualberto. Ang tender-age presumption "may be overcome only by compelling evidence of the mother's unfitness" (madaug lang paagi sa mabaskog nga ebidensya nga indi takos ang iloy). Ginlista sang Korte ang mga sitwasyon diin ginkita nga indi takos ang iloy:

• pagpabaya ukon pagbiya;
• wala sing obra;
• imoralidad;
• pirme nga paghubog ukon pagkaadik sa droga;
• pagmaltrato sa bata;
• pagkabuang;
• may balatian nga nagalapta.

Pero may importante nga limitasyon nga gindugang sang Korte: "sexual preference or moral laxity alone does not prove parental neglect or incompetence" (ang sexual preference ukon moral laxity lang indi pamatuod nga nagpabaya ukon indi masarangan sang ginikanan). Para makuha ang custody, dapat "clearly establish" (klaro nga mapamatud-an) sang amay nga ang ginahimo sang iloy nakahalit sa kaayuhan sang bata. Sa amo nga kaso, ginsiling sang amay nga may relasyon ang iloy sa isa ka babayi. Wala sang nakita ang Korte nga pamatuod nga nahalitan ang ila bata nga lalaki nga mga 4 anyos na, kag ginbalik sini ang order sang trial court nga nagahatag sang custody sa iloy samtang ginabista pa ang kaso.

Ebidensya ang ginatan-aw sang korte, indi akusasyon. Ang ginikanan nga nagapangayo sang custody dapat magpamatuod nga ang ginahimo sang iloy nakahalit gid sa bata.

Matapos na ang presumption nga pabor sa iloy. Suno sa una nga paragraph sang Article 213, ang korte ang magadesisyon kon sin-o nga ginikanan ang may custody. Ginatamdan sini ang "all relevant considerations, especially the choice of the child over seven years of age, unless the parent chosen is unfit" (tanan nga importante nga butang, labi na ang pinili sang bata nga sobra sa pito ka tuig, luwas kon indi takos ang ginikanan nga ginpili).

Indi ang bata ang magadesisyon. Pamatian sang korte ang pinili sang bata kag tamdan ini, pero ang korte ang magadesisyon, kag indi ini magsunod sa pinili kon indi takos ang ginikanan nga ginpili.

Para lang ini sa kasal nga ginikanan, nga pareho nga may parental authority. Sa *Masbate v. Relucio* (2018), siling sang Supreme Court nga wala sini nga pagpili ang bata nga natawo sa gwa sang kasal, kay ang iloy lang ang may parental authority luwas kon mapamatud-an nga indi siya takos. Basaha ang Sin-o ang may custody sang illegitimate nga bata?

Huo. Sa *Masbate v. Relucio* (2018), siling sang Supreme Court nga ang ikaduha nga paragraph sang Article 213 "does not even distinguish between legitimate and illegitimate children" (wala gani nagapain sang legitimate kag illegitimate nga kabataan). Sa kabataan nga natawo sa gwa sang kasal, ang iloy man lang ang may parental authority suno sa Article 176, bisan ginkilala sang amay ang bata.

Indi dayon ang amay, kon natawo ang bata sa gwa sang kasal. Ang substitute parental authority (kapalit nga awtoridad sang ginikanan) una nga mapakadto sa lolo ukon lola nga buhi pa:

Kon wala sang lolo ukon lola, ginalista sang Article 216 ang pinakamagulang nga utod nga sobra sa 21, dayon ang aktuwal nga nagaatipan sa bata nga sobra sa 21. Sa *Masbate v. Relucio*, ginsiling sang Korte nga ang amay nga amo ang aktuwal nga nagaatipan sa bata puede magkadto sa korte.

Sa kasal nga ginikanan, ang korte ang magatalana sang ginikanan nga may parental authority (Article 213).

Huo. Ang amay nga wala sang custody puede magpangayo sa korte sang visitation (pagbisita). Sa *Masbate v. Relucio*, ginpabilin sang Supreme Court ang visitation sang amay nga duha ka adlaw kada semana, kag gintugutan siya nga dal-on ang bata sa gwa kon may nasulat lang nga pagtugot sang iloy. Dapat man siya maghatag sang support (sustento). Basaha ang Pila ang child support?

Indi permanente ang custody order. Sa *Pablo-Gualberto*, siling sang Korte nga ang custody "may be reexamined and adjusted" (puede liwat tan-awon kag baylohan) kon ang ginikanan nga may custody mangin indi na takos.

Masami, huo. Suno sa Rule on Family Mediation (A.M. No. 24-02-06-SC), ang mga kaso parte sa support, custody, visitation, property relations kag guardianship ginapadala sa family mediation (Section 3). Indi puede i-file sa korte ang amo nga kaso luwas kon nag-agi ang mga partido sa dispute resolution kag wala sila nagkasugot, nga ginapakita sang isa ka certification (Section 5).

May mga kaso nga indi ginapadala. Wala ginaupod sang Section 4 ang mga paglapas sa RA 9262 (ang anti-VAWC nga layi) kag ang mga kaso sa Family Code nga may aplikasyon para sa protection order, restraining order ukon preliminary injunction. Kon may abuso, basaha ang Paano mag-file sang VAWC case.

Ini mga hinimo-himo lang nga pananglitan para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Ana kag Mark. Kasal sila kag nagbulag. 4 anyos ang ila bata nga lalaki. Siling ni Mark nga nagaobra si Ana sa night shift gani dapat madulaan siya sang custody. Ang pag-obra sa gab-i indi isa sa mga sitwasyon nga ginlista sang Supreme Court, kag dapat pamatud-an ni Mark nga nakahalit ini sa bata. Luwas kon mapamatud-an ni Mark ang compelling reason, pareho sang pagpabaya ukon pagmaltrato, masami kay Ana magapabilin ang bata (Article 213).

Liza kag Paolo. Wala sila nagpakasal. 5 anyos ang ila bata nga babayi, kag nagpirma si Paolo sa birth certificate. Ginabilin ni Liza ang bata sa iya ginikanan kada weekdays samtang nagaobra siya sa lain nga banwa. Si Liza gihapon lang ang may parental authority (Article 176). Puede magpangayo si Paolo sa korte sang visitation, kag dapat siya maghatag sang support.

Ramon kag Joy. Kasal sila kag duha na ka tuig nga nagabulag sang istaran. 9 anyos na ang ila bata nga lalaki kag siling sini nga gusto niya mag-upod kay Ramon. Dapat tamdan sang korte ang pinili sang bata, pero ginatan-aw man sini ang tanan nga iban pa, pareho sang kon sin-o ang nagaatipan sa iya kag ang iya pag-eskwela. Indi ini magsunod sa iya pinili kon indi takos si Ramon (Article 213).

Ginadesisyunan ang custody case paagi sa ebidensya. Ang PSA birth certificate sang bata nagapakita sang edad sang bata kag kon sin-o ang iya ginikanan. Puede mo ini pangayuon online: basaha ang Paano magkuha sang PSA birth certificate online. Ang mga rekord sa eskwelahan, sa doktor kag sa barangay makabulig man para ipakita kon sin-o ang nagaatipan sa bata kada adlaw. Pamangkota ang imo abogado kon ano nga mga dokumento ang kinahanglanon sang korte.

Kon gin-annul ukon gindeklarar nga void ang kasal, basaha man ang Legitimate pa bala ang kabataan human sang annulment?

Ang korte ang nagadesisyon sang custody, suno sa kamatuoran sang kada pamilya. Magpakigsugilanon sa abogado kon ginkuha sang isa ka ginikanan ang bata, indi nagatugot nga bisitahon ang bata, ukon nagaplano nga dal-on ang bata sa gwa sang pungsod, ukon kon may ebidensya ka nga may katalagman ang bata. Mapaathag man sang abogado ang family mediation kag kon ano ang pangayuon sang korte.

Kon indi mo masarangan ang abogado, basaha ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga paagi.