Masbate v. Relucio (2018): Illegitimate nga Bata kag mga Lolo kag Lola

Nag-estar nga tingob, nga wala nagpakasal, si Renalyn Masbate kag si Ricky James Relucio sa balay sang ginikanan ni Renalyn. Natawo ang ila anak nga babayi sang 2012. Natapos ang ila relasyon sang Abril 2015. Nagkadto si Renalyn sa Manila agod magtuon kag, suno kay Ricky James, ginbilin sa iya ang ila anak.

Siling ni Ricky James, sang Nobyembre 2015, ginkuha sang ginikanan ni Renalyn, ang spouses Masbate, ang bata sa eskwelahan diin niya ini ginpa-enroll. Wala nila ginbalik ang bata kag ginpakita ang special power of attorney diin ginhatag sa ila ni Renalyn ang parental rights kag custody. Nagpasaka si Ricky James sang petition for habeas corpus kag child custody sa Regional Trial Court sang Legazpi City, Albay.

Sa isa ka hearing, gindala ni Renalyn ang bata kag nagsiling nga gusto niya nga magpabilin sa iya ang iya anak. Ginhatag sang trial court ang custody kay Renalyn suno sa Article 213 kag gin-untat ang kaso. Nag-apela si Ricky James. Siling niya, ang tender-age presumption puede mabaliskad paagi sa pamatuod sang pagpabaya, pagbiya kag wala sing obra, kag nga ginbayaan ni Renalyn ang bata.

Ginbalik sang Court of Appeals ang kaso sa trial court para sa bug-os nga trial, ginpabilin anay ang custody kay Renalyn kag ginhatagan si Ricky James sang pagbisita sa duha ka adlaw kada semana. Sang ulihi, ginhatagan man sia sini sang "temporary custody" isa ka beses kada bulan sa sulod sang tubtob 24 ka oras. Nag-apela si Renalyn kag ang iya ginikanan sa Supreme Court. Siling nila, wala gid sing kinamatarong sa custody ang amay sang illegitimate nga bata, kag ang Article 213 para lang sa ginikanan nga kasal.

Husto bala ang Court of Appeals sa pagbalik sang kaso sa trial court agod desisyunan kon sin-o ang dapat may custody sang bata?

Gin-grant sa bahin sang Supreme Court ang petisyon. Ginpabilin sini ang mando nga ibalik ang kaso para sa trial, pero ginpanas ang temporary custody nga ginhatag sa amay. Nagpabilin ang iya visitation rights sa duha ka adlaw kada semana, kag puede lang niya madala ang iya anak sa gwa kon may sinulat nga pahanugot ni Renalyn. Ginsugo ang trial court nga bistahon dayon ang kaso.

Ang iloy ang may sole parental authority. Suno sa Article 176, ang illegitimate nga kabataan ara sa idalom sang parental authority sang ila iloy. Siling sang Korte, ang mga iloy may sole parental authority sa ila illegitimate nga kabataan "notwithstanding the father's recognition of the child," kag nagapabilin sa ila ang custody luwas kon may mabug-at nga rason nga nagapakita nga indi sila angay. Ang joint parental authority suno sa Article 211 para sa kabataan sang ginikanan nga kasal.

Ginasakop sang tender-age rule ang illegitimate nga kabataan. Nagsandig ang mga petitioner sa Pablo-Gualberto v. Gualberto, nga nagsiling nga ang Article 213 para sa ginikanan nga kasal. Ginpaathag sang Korte nga ini nga pamulong halin sa Briones v. Miguel kag parte sa kinamatarong sang bata nga magpili sang ginikanan, nga nagaaplikar lang sa tunga sang ginikanan nga kasal. Ang ikaduha nga paragraph sang Article 213, nga wala sing bata nga kubos pito ka tuig ang "shall be separated from the mother unless the court finds compelling reasons to order otherwise," wala nagapili sa tunga sang legitimate kag illegitimate nga kabataan. Gani dapat pamatian sang trial court ang ebidensya kon may mabug-at nga mga rason, pareho sang pagpabaya ukon pagbiya.

Una ang mga lolo kag lola, pero indi awtomatiko. Kon makita nga indi angay ang iloy, ginahatag sang Family Code ang substitute parental authority anay sa buhi pa nga lolo ukon lola (Articles 214 kag 216). Pero siling sang Korte, ang preference sang mga lolo kag lola nagadepende sa ila pagkaangay. Si Ricky James ang may matuod nga custody sang bata antes sang away, gani puede sia magkadto sa korte agod mabawi ang custody bilang ang matuod nga nag-atipan sa iya. Wala nagsunod ang Korte sa estrikto nga paghangop nga nagapugong sa iya, kay ang pinakamaayo para sa bata amo ang panguna nga ginakabig. Siling sini nga sia "deserves, at the very least, to be given his day in court."

Pagbisita antes sang trial, indi custody. Ang Rule on Custody of Minors nagahatag sang temporary visitation rights antes sang trial. Ang temporary custody puede lang ihatag sa judgment pagkatapos sang trial. Sa paghatag kay Ricky James sang custody bisan 24 ka oras kada bulan, ginbaliskad sang Court of Appeals ang tender-age presumption suno lang sa iya "bare allegations." Siling sang Korte nga dapat desisyunan anay sa trial ang pagkaangay ni Renalyn antes sia mabalibaran sang custody "even for the briefest of periods."

Ang tender-age presumption sa ikaduha nga paragraph sang Article 213 sang Family Code nagaaplikar sa illegitimate nga kabataan; ang iloy sang illegitimate nga bata may sole parental authority kag custody luwas kon mapamatud-an sa trial ang mabug-at nga mga rason, kag antes sang trial puede hatagan ang amay sang visitation rights pero indi temporary custody, pero ang amay nga matuod nga nag-atipan sa bata puede gihapon magkaso agod mabawi ang custody.

Duha ka punto ang ginhusay sang Masbate. Una, ang proteksyon sang kabataan nga kubos pito ka tuig indi lang para sa ginikanan nga kasal: ang iloy nga wala kasal may pareho nga tender-age presumption pabor sa iya. Ikaduha, ang amay sang illegitimate nga bata indi bug-os nga ginasirhan. Kon sia ang matuod nga nagpadaku sa bata kag mapamatud-an nga indi angay ang iloy, puede timbangon sang korte kon ang custody sa iya amo ang pinakamaayo para sa bata, bisan may preference ang mga lolo kag lola suno sa layi.

Tubtob magdesisyon ang korte pagkatapos sang trial, ang iloy ang may custody kag parental authority. Ang kinamatarong sang amay limitado lang sa pagbisita nga gintugutan sang korte, kag ang pagdala sa bata sa gwa nagakinahanglan sang iya sinulat nga pahanugot, pareho sa Grande v. Antonio. Basaha ang sin-o ang may custody sang illegitimate nga bata kag ang custody sang bata nga kubos pito ka tuig.

Himo-himo lang nga halimbawa: Wala gid nagpakasal si Liza kag si Paolo. Sang tatlo ka tuig na ang ila anak nga lalaki, nagsaylo si Liza sa Manila agod magtuon kag ginbilin ang bata kay Paolo sa sulod sang pila ka bulan. Sang ulihi, ginkuha sang ginikanan ni Liza ang bata. Suno sa Masbate, kay Liza ang custody samtang ginabista ang kaso, kay kubos pito ka tuig ang bata. Puede sia bisitahan ni Paolo. Kon mapamatud-an ni Paolo sa trial nga ginpabay-an ukon ginbayaan ni Liza ang ila anak, dayon desisyunan sang korte kon ang bata dapat upod sang iya lolo kag lola ukon kay Paolo, suno sa kon ano ang pinakamaayo para sa bata.

Basaha ang bug-os nga desisyon sa Supreme Court E-Library (link sa mga source sa idalom). Para sa away parte sa custody sang matuod nga bata, basaha ang diin makapangita sang legal nga bulig.