Puwede Bala Isiling sang Bana nga Indi Sia ang Amay sang Bata?

Presumption ini (ginakabig nga matuod). Nagaaplikar ini bisan iban ang ginasiling sang bana ukon sang asawa, tubtob makadaug ang bana sa kaso nga nagakontra sini.

Ang Article 166 ang naghatag sang mga rason, kag ini lang:

Ang ikaduha nga rason amo ang "That it is proved that for biological or other scientific reasons, the child could not have been that of the husband" (napamatud-an nga, tungod sa biological ukon iban nga scientific nga rason, indi mahimo nga anak sang bana ang bata), luwas sa bata nga nabun-os paagi sa artificial insemination nga gintugutan sang mag-asawa sa sulat (Article 164, ikaduha nga paragraph). Ang ikatlo nga rason para sa artificial insemination kon ang nasulat nga consent nakuha paagi sa sayop, panglimbong, kusog, pagpahadlok ukon undue influence.

Mataas ang ginapangayo. Sa *Concepcion v. Court of Appeals* (2005), parte sa pag-istar nga bulag, siling sang Court nga "it must be shown beyond reasonable doubt that there was no access that could have enabled the husband to father the child." (dapat mapamatud-an nga wala sing duda nga wala sing paagi nga mangin amay ang bana sang bata).

Wala sang desisyon nga ginbasa para sa sini nga pahina nga nagasiling kon bastante na bala ang DNA result lang para sa rason nga "biological or other scientific reasons", gani wala ini ginasiling sang sini nga pahina.

Wala:

Sa *Concepcion*, siling sang Supreme Court nga "a minor cannot be deprived of his/her legitimate status on the bare declaration of the mother and/or even much less, the supposed father." (indi madula sang menor de edad ang iya legitimate status tungod lang sa deklarasyon sang iloy, kag labi na sang ginasiling nga amay). Gindugang pa sini: "The status and filiation of a child cannot be compromised." (indi puwede maareglo ang status kag filiation sang bata).

Ang bana lang, kag ang iya mga manunubli sa talagsa nga kaso. Sa *Liyao v. Tanhoti-Liyao* (2002), nga gindesisyunan suno sa daan nga mga rule sang Civil Code sa amo man nga punto, siling sang Supreme Court: "Impugning the legitimacy of the child is a strictly personal right of the husband, or in exceptional cases, his heirs" (ang pag-impugn sang legitimacy sang bata strictly personal nga kinamatarong sang bana, ukon sa talagsa nga kaso, sang iya mga manunubli). Ang rason, siling sang Court, amo nga sia ang direkta nga nagaatubang sang eskandalo sang pagluib sang asawa. Gindugang pa sini: "The child himself cannot choose his own filiation." (indi makapili ang bata sang iya kaugalingon nga filiation).

Makahulag lang ang mga manunubli sa tatlo ka kaso sang Article 171: napatay ang bana antes natapos ang iya tion sa pag-file, napatay sia pagkatapos nag-file nga wala ginbawi ang kaso, ukon natawo ang bata pagkatapos sang iya kamatayon.

Indi man makontra ang legitimacy sang bata sa kaso parte sa iban nga butang. Sa *Concepcion*, siling sang Court nga ang legitimacy "could not be contested collaterally" (indi makontra sa kaso nga lain ang ginapamangkot). Ang lalaki nga void ang iya kaugalingon nga kasal sa iloy, tungod kasal pa ang iloy sa iban nga lalaki, "never acquired any right to impugn the legitimacy of her child" (wala gid nakaangkon sang kinamatarong nga i-impugn ang legitimacy sang iya bata).

Kon ang bana ukon ang tanan niya nga manunubli nagaistar sa iban nga lugar, duha ka tuig ang tion kon sa Pilipinas sila nagaistar kag tatlo ka tuig kon sa abroad. Kon gintago sa bana ang pagkatawo ukon wala niya nahibal-an, ang tion nagasugod sang iya nahibal-an ang pagkatawo ukon ang pagparehistro sini, kon diin sa duha ang nauna.

Pagkatapos sang tion, sarado na ang kaso. Sa *Aguilar v. Siasat* (2015), ginkutlo sang Court ang isa ka nauna nga desisyon: pagkatapos sang mga tion sa Articles 170 kag 171, "the action to impugn the legitimacy of a child would no longer be legally feasible and the status conferred by the presumption becomes fixed and unassailable." (indi na puwede sa layi ang kaso, kag ang status nga ginhatag sang presumption mangin fixed kag indi na makontra).

Kon amo sina, wala nasakop ang bata sang presumption of legitimacy. Para sa bata nga natawo sa gwa sang kasal, siling sang Article 176 nga ang amay "has the right to institute an action before the regular courts to prove non-filiation during his lifetime." (may kinamatarong nga mag-file sang kaso sa korte para pamatud-an nga indi niya anak ang bata, samtang buhi pa sia). Para mahibal-an kon paano ginapamatud-an ang filiation sang sina nga bata, tan-awa ang Paano pamatud-an ang paternity.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Zeny kag Arman. Nagbata si Zeny samtang kasal sia kay Arman. Ginsugiran niya ang mga paryente nga iban nga lalaki ang amay. Legitimate gihapon ang bata (Article 167). Si Arman lang ang makakontra sini, kag sa rason lang sang Article 166.

Ang deadline ni Arman. Nagaistar si Arman sa amo man nga siudad diin natawo kag ginparehistro ang bata. Dapat sia mag-file sa sulod sang isa ka tuig halin nahibal-an niya ang pagkatawo ukon ang pagrekord sini (Article 170). Pagkatapos sina, fixed na ang status sang bata kag indi na mabag-o.

Rico. Nag-obra si Rico sa abroad sa bug-os nga tuig antes nagbata ang iya asawa, kag wala gid sia nakapauli sa sina nga tion. Ang pag-istar nga bulag sa paagi nga imposible ang paghilawas sa tion nga ginasiling sa Article 166(1)(b) isa ka rason. Tungod nagaistar sia sa abroad, may tatlo sia ka tuig halin nahibal-an niya ang pagkatawo (Article 170).

Magpakig-istorya dayon sa abogado kon bana ka nga nagaduhaduha kon imo bala ang bata, ukon asawa ukon bata ka nga ginaatubang ang sina nga kaso. Malip-ot ang mga deadline, kag kon makalampas na, indi na mabag-o ang status sang bata. Masusi sang abogado kon diin nga rason ang nagaaplikar kag ano nga ebidensya ang kinahanglan.

Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.