Nagannak ken Annak: Filiation, Support ken Parental Authority

Kuna ti Article 163 a ti filiation ket mabalin a babaen ti nakayanakan wenno babaen ti adoption, ket ti natural a filiation ket mabalin a legitimate wenno illegitimate. Ti kasar dagiti nagannak ti pagrukodan:

Iti ababa a pannao: legitimate dagiti annak a naipaglian wenno naiyanak bayat ti kasar dagiti nagannak; illegitimate dagiti annak a naipaglian ken naiyanak iti ruar ti umiso a kasar, malaksid no sabali ti ibaga ti Code.

Isu a ti anak a naipaglian sakbay ti kasar ngem naiyanak kalpasanna ket legitimate iti sidong ti Article 164. Talinaeden met ti Code a legitimate dagiti dadduma nga annak uray no agpatingga ti kasar iti kamaudiananna: dagiti annak a naipaglian wenno naiyanak sakbay nga agbalin a final ti annulment, wenno ti nullity gapu iti psychological incapacity, ket legitimate (Article 54). Kitaem ti Legitimate kadi dagiti annak kalpasan ti annulment?

Ti anak a naiyanak sakbay a nagkasar dagiti nagannakna ket agbalin a legitimated babaen ti umiso a kasarda iti kamaudiananna, no saanda a diskualipikado nga agkasar idi naipaglian ti anak, wenno diskualipikadoda laeng gapu ta ti maysa wenno agpada kadakuada ket nababbaba ngem sangapulo ket walo ti tawenna (Article 177, kas inbaliw ti Republic Act No. 9858). Kitaem ti Kasano ti mang-legitimate iti anak.

Adda dagiti alagaden para kadagiti annak a naiyanak iti ruar ti kasar iti Article 176. Ti panangusar iti apelyido ti ama ket pagpilian, saan a pagrebbengan: iti Grande v. Antonio (2014), inkeddeng ti Supreme Court a saan a mabalin a pilitan ti ama ti anak nga usarenna daytoy. Adda ti naan-anay a panangidilig, agraman dagiti beddeng ti tiempo para iti pammaneknek, iti Legitimate vs illegitimate nga anak. Adda dagiti paset iti tawid iti tabla dagiti legitime share ken Mabalin kadi nga agtawid ti illegitimate nga anak?

Mangted ti Article 172 iti dua a tukad ti pammaneknek:

Iti ababa a pannao: mapaneknekan ti filiation dagiti legitimate nga annak babaen ti rekord ti pannakaiyanak iti civil register wenno final judgment; wenno babaen ti panangakuan iti public document wenno iti nakasurat iti ima a dokumento a pinirmaan ti nagannak.

No awan daytoy a kangrunaan a pammaneknek, mabalin a maipakita ti filiation babaen ti nalawag ken agtultuloy a possession of the status of a child, wenno babaen ti aniaman a sabali a wagas nga ipalubos ti Rules of Court ken dagiti special law, kas kadagiti saksi wenno DNA evidence. Iyaplay ti Article 175 dagiti isu met laeng nga alagaden kadagiti annak a naiyanak iti ruar ti kasar, nga addaan maysa a nagdumaan: ti kaso a nakabatay laeng iti maikadua a kita ti pammaneknek ket masapul a maipila bayat a sibibiag pay ti ibagbaga a nagannak.

Naannad ti panangsukimat ti Supreme Court kadagiti papel. Ti birth certificate a saan a pinirmaan ti ama ket awan ti pategna a mangpaneknek iti filiation kenkuana iti Perla v. Baring (2012), ket saan nga umdas dagiti saan a napirmaan a nota ken retrato iti Salas v. Matusalem (2013). Kitaem ti Kasano a paneknekan no siasino ti ama ken Mabalin kadi a paneknekan ti anak no siasino ti ama kalpasan ti ipapatayna?

Ti asawa a lalaki a kayatna nga ilibak a saan a kukuana ti anak ti asawana ket mabalinna nga aramiden laeng babaen dagiti gapu ken iti uneg dagiti deadline nga ikeddeng ti Code. Kitaem ti Mabalin kadi nga ilibak ti asawa a lalaki ti paternity?

Sakupen ti support ti amin a nasken para iti taraon, pagnaedan, kawes, panangagas, edukasion ken transportasion (Article 194). Dagiti nagannak ken dagiti annakda, legitimate man wenno illegitimate, ket addaan pagrebbengan nga agsinnuporta (Article 195). No adu a kabagian ti addaan pagrebbengan, mangikeddeng ti linteg iti pagsasaruno:

Iti ababa a pannao: no dua wenno ad-adu a tattao ti addaan pagrebbengan a mangted iti support, maipabaklay daytoy iti daytoy a pagsasaruno: ti asawa; dagiti kaasitgan a kaputotan; dagiti kaasitgan a kapuonan; ken dagiti kakabsat.

Para iti anak, dagiti kaasitgan a kapuonan ket dagiti nagannak. Iti Lim v. Lim (2009), kinuna ti Supreme Court a no saan nga umdas ti maited a support dagiti nagannak, ti paset ti pagrebbengan ket maiyakar kadagiti apong iti agpada a bangir ti ama ken ti ina. Kitaem ti tabla ti pagsasaruno ti support ken Masapul kadi a suportaan dagiti apong dagiti appoda? Agtaray met ti pagrebbengan iti sabali a direksion: kitaem ti Masapul kadi a suportaan dagiti annak dagiti nagannakda?

Awan ti naikeddeng a gatad wenno porsiento. Ti support ket maitunos iti kabaelan ti mangted ken iti kasapulan ti anak (Article 201), ket mabayadan laeng manipud iti petsa ti judicial wenno extrajudicial a demand (Article 203). Ngumato wenno bumaba daytoy no agbaliw dagiti kasapulan wenno kabaelan (Article 202); iti Lam v. Chua (2004), kinuna ti Korte a ti desision maipapan iti support ket saan nga agbalin a final iti kadawyan a kaipapanan. Kitaem ti Mano ti child support?, Mabalin kadi a manayonan wenno mabawasan ti child support? ken, bayat nga agur-uray pay ti kaso maipapan iti kasar, Support bayat ti kaso nga annulment ken Lim-Lua v. Lua (2013).

Dagiti nakasar a nagannak ket sangsangkamaysa a mangusar iti parental authority kadagiti annakda. No agsinada, dutokan ti korte ti nagannak a mangusar iti daytoy, ket maiyaplay ti tender-age rule:

Iti ababa a pannao: awan ti anak a nababbaba ngem pito ti tawenna a maisina iti ina malaksid no makasarak ti korte iti napigsa a rason a mangibilin iti sabali.

Iti Pablo-Gualberto v. Gualberto (2005), kinuna ti Supreme Court nga agsanud laeng daytoy nga alagaden iti napigsa nga ebidensia a saan a maitutop ti ina, kas iti panangbaybay-a, panangpanaw wenno panangdangran iti anak. Para iti anak a nasurok ti pito ti tawenna, ibilang ti korte ti pinili ti anak, malaksid no saan a maitutop ti nagannak a pinilina. Kitaem ti Custody ti anak a nababbaba ngem 7 ken tender-age presumption.

Ti anak a naiyanak iti ruar ti kasar ket adda iti sidong ti parental authority ti ina, uray no inbigbig ti ama ti anak (Masbate v. Relucio, 2018). Mabalin latta nga ited ti korte iti ama ti visitation rights, kas iti Briones v. Miguel (2004). Kitaem ti Siasino ti addaan custody iti illegitimate nga anak? ken Visitation rights ti ama.

No matay ti maysa a nagannak, agtalinaed iti sabali ti parental authority. No matay, awan wenno saan a maitutop dagiti nagannak, ti sibibiag nga apong ti mangusar iti substitute parental authority (Article 214). Umuna ti guardian a dinutokan ti korte. No awan, ikeddeng ti Article 216 ti pagsasaruno:

Iti ababa a pannao: umuna ti sibibiag nga apong; kalpasanna ti kaduduogan a kabsat a nasurok ti duapulo ket maysa ti tawenna; kalpasanna ti pudno a mangay-aywan iti anak a nasurok ti duapulo ket maysa ti tawenna; malaksid no saan a maitutop wenno diskualipikado.

Kitaem ti Siasino ti mangaywan iti anak no matay ti dua a nagannak? ken substitute parental authority.

Ilista ti Article 220 dagiti karbengan ken pagrebbengan dagiti nagannak, kadagitoy ti panangikadua kadagiti annak, panangsuporta, panangisuro ken panangsursuro kadakuada, panangsukimat kadagiti aramidda, ken panangibagi kadakuada iti amin a banag a mangapektar iti interesda.

Responsable met dagiti nagannak iti pannakadangran a gapuanan dagiti menor de edad nga annakda. Iti sidong ti Article 221, dagiti nagannak ket civilly liable kadagiti sugat ken pannakadadael a gapuanan dagiti unemancipated nga annakda nga agnanaed a kaduada ken adda iti sidong ti autoridadda, a sumurot kadagiti depensa nga ipalubos ti linteg. Iti Libi v. Intermediate Appellate Court (1992), kinuna ti Korte a primary ti responsabilidad dagiti nagannak ken ti depensa ket pammaneknek ti diligence of a good father of a family (kinaannad ti nasayaat nga ama ti pamilia). Aggapu ti alagaden iti Article 2180 ti Civil Code. Kitaem ti Responsable kadi dagiti nagannak kadagiti aramid ti anakda?

Agpatingga a permanente ti parental authority iti ipapatay dagiti nagannak, ipapatay ti anak, wenno emancipation, a dumteng iti 18 (Article 234, kas inbaliw ti Republic Act No. 6809). Ilista ti Article 229 ti lima pay a kaso, kas iti adoption ken deklarasion ti korte iti abandonment, a sadiay agpatingga daytoy malaksid no maisubli babaen ti final judgment. Kitaem ti Kaano nga agpatingga ti parental authority? Ti adoption ket administrative a proseso itan iti sidong ti Republic Act No. 11642: kitaem ti Kasano ti mangampon iti anak.

Inaramid laeng dagitoy a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saan dagitoy a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Dagiti nagannak ni Jenny ket nagkadua nga agnanaed ngem saanda a pulos a nagkasar. Illegitimate isuna iti sidong ti Article 165, usarenna ti apelyido ti inana malaksid no inbigbig isuna ti amana kas ipalubos ti Article 176, ket adda isuna iti sidong ti parental authority ti inana. Addaan latta pagrebbengan ti amana a mangsuporta kenkuana.

Bassit unay ti sueldo da Bea ken ti asawana tapno mabayadanda ti panagadal dagiti annakda. Maitunos iti Lim v. Lim, mabalin nga ibilin ti korte kadagiti apong iti agsumbangir a mangtedda iti paset ti support, maitunos iti kabaelanda.

Ti ibagbaga nga ama ni Dino ket saan a pulos a nagpirma iti birth certificate-na wenno iti aniaman a nakasurat a panangakuan. Planoen ni Dino ti agpannuray kadagiti saksi ken DNA test, isu a iti sidong ti Article 175, masapul a maipila ti kaso bayat a sibibiag pay ti ibagbaga nga ama.

Agsapulka iti legal a tulong sakbay nga agipilaka iti kaso para iti support, custody wenno recognition, no agkedked ti nagannak a mangted iti support kalpasan ti nakasurat a demand, wenno no adda riri maipapan iti status wenno apelyido ti anak. Mabalin a marikpan dagiti deadline tapno mapaneknekan ti filiation no matay ti nagannak, ket ikeddeng ti korte ti custody ken support segun iti ebidensia. No saanmo a kaya ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal help iti Filipinas.