Lim-Lua v. Lua (2013): Sustento Samtang Ginabista ang Kaso

Sang Septiyembre 2003, nagpasaka si Susan Lim-Lua sang kaso sa Regional Trial Court sang Cebu City agod ideklarar nga void ang iya kasal kay Danilo Lua. Samtang ginabista ang kaso, nagpangayo sia sang support pendente lite (sustento samtang ginabista ang kaso) para sa iya kag sa ila duha ka anak, kag ginsambit ang daku nga kita sang iya bana halin sa mga negosyo sa Pilipinas kag sa abroad.

Ginmando sang trial court ang binulan nga sustento nga P250,000.00, dugang ang sustento para sa mga bulan halin sang ginpasaka ang kaso. Ginkontra ni Danilo ang mando. Nakita sang Court of Appeals nga gintakda sang trial court ini nga kantidad nga kulang ang ebidensya sang iya matuod nga kita. Ginpanubo sini ang binulan nga sustento sa P115,000.00 kag ginmanduan sia nga bayaran ang mga bulan nga wala nabayaran, kuhaan sang iya nahatag na sa iya asawa kag kabataan bilang binulan nga sustento. Wala sing pihak nga nag-apela sa sina nga desisyon.

Dayon gamay lang nga balanse ang ginbayaran ni Danilo. Ginkaltas niya sa wala nabayaran nga sustento ang sobra duha ka milyon ka piso nga siling niya ginggasto na niya sa pamilya. Ang kalabanan sini amo ang bili sang duha ka awto para sa kabataan, ang pagmantener sini kag ang credit card bills sang isa ka bata. Sang ulihi, naglista pa sia sang iban, pareho sang medical kag dental bills, pagbiyahe, gasto sa salon, gasto sa eskwela kag kwarta nga ginhatag sa kabataan.

Ginbalibaran sang trial court ang mga kaltas kag ginmando ang execution. Sa petisyon ni Danilo, gintugutan sang Court of Appeals ang tanan nga kaltas kag gin-dismiss ang petisyon ni Susan nga ideklarar sia nga may contempt. Nag-apela si Susan sa Supreme Court.

Puede bala ikaltas sang asawa nga ginmanduan nga magbayad sang support pendente lite sa wala nabayaran nga sustento ang mga gasto nga direkta na niya ginbayaran para sa kabataan, pareho sang mga awto, pagmantener sini kag pagbiyahe?

Gin-grant sa bahin sang Supreme Court ang petisyon ni Susan kag ginbag-o ang desisyon sang Court of Appeals.

Ano ang ginasakop sang sustento. Suno sa Article 194 sang Family Code, ang sustento "comprises everything indispensable for sustenance, dwelling, clothing, medical attendance, education and transportation, in keeping with the financial capacity of the family." Suno sa Article 201, ang kantidad suno sa ikasarang sang nagahatag kag sa kinahanglanon sang nagabaton.

Provisional ang support pendente lite. Sa mga kaso sang nullity, annulment ukon legal separation, puede maghatag ang korte sang sustento samtang ginabista ang kaso, sa iya kaugalingon ukon kon may nagpangayo. Bangod provisional ini, indi kinahanglan nga usisaon sang korte sing bug-os ang merito. Bastante na ang mga affidavit kag dokumento sa rekord. Ginsambit man sang Korte ang mga butang nga ginakabig sa Rule on Provisional Orders para sa sustento sang asawa kag sang kabataan.

Ang may kaangtanan lang nga gasto ang makaltas. Ang binulan nga sustento nga P115,000.00 panguna para sa pagkaon, gasto sa balay pareho sang sweldo sang mga driver kag katulong, kag ang therapy ni Susan. Gani ang mga kaltas dapat limitado lang sa basic nga kinahanglanon nga ginkabig sang mga korte sang gintakda nila ina nga kantidad. Ang duha ka mahal nga awto, ang pagmantener sini, ang gasto sa pagbiyahe kag ang credit card purchases sang mga butang nga indi groceries kag dry goods "bear no relation to the judgment awarding support pendente lite." Gintugutan lang sang Korte ang medical expenses ni Susan, ang dental expenses sang isa ka bata kag ang credit card purchases sang kabataan sang groceries kag dry goods, nga ang kabilugan Php 648,102.29. Dapat liwat bayaran ni Danilo ang binulan nga sustento.

Ginsambit sang Korte ang mga ruling sang mga korte sa Amerika nga ang ginikanan nga ginmanduan nga magbayad sang sustento sa isa pa ka ginikanan kasagaran indi makapangayo sang kredito para sa mga bayad nga ginpili niya nga ihatag direkta sa kabataan, luwas kon maathag nga tugutan ini sang pagkapatas nga wala sing inhustisya sa isa pa ka ginikanan.

Wala sing contempt. Wala sing sala si Danilo sa indirect contempt. Padayon niya ginbayaran ang eskwela kag kinahanglanon sang iya kabataan kag nagpati sia sa maayo nga tinutuyo nga tugutan sia sang mga korte nga ikaltas ang iya ginggasto. Ang contempt nagakinahanglan sang tinuyo nga binuhatan para sa indi husto nga katuyuan.

Puede magbag-o ang kantidad. Siling ni Danilo, may kaugalingon na nga negosyo si Susan kag nagaobra na ang kabataan. Siling sang Korte, ini nga mga pagpangayo para sa trial court nga nagadumala sang panguna nga kaso. Gin-utro sini ang isa ka nauna nga ruling: "Judgment for support does not become final." Puede pagamayon ukon dugangan ang sustento kon magbag-o ang kinahanglanon kag ikasarang.

Provisional ang support pendente lite kag puede itakda suno sa mga affidavit kag dokumento; kon natakda na, ang mga gasto lang nga may kaangtanan sa kinahanglanon nga ginkabig sa pagtakda sini ang puede ikaltas sa wala nabayaran nga sustento, indi ang gasto nga wala sing kaangtanan pareho sang mga awto kag pagbiyahe sang kabataan; kag ang judgment para sa sustento indi gid nagaka-final, kay puede magbag-o ang kantidad suno sa kinahanglanon sang nagabaton kag ikasarang sang nagahatag.

Samtang ginabista ang kaso parte sa kasal, puede nga kinahanglan dayon sang asawa kag kabataan ang sustento. Duha ka butang ang ginapakita sang Lim-Lua. Puede magmando ang korte sang sustento sing temprano, nga indi na ginahulat ang katapusan sang kaso. Kag ang asawa nga dapat magbayad indi puede magdesisyon sa iya lang kaugalingon nga magbayad sa iban nga porma, pareho sang mga regalo sa kabataan, kag dayon ikaltas ini sa ginmando sang korte.

Ang mga kantidad sa Lim-Lua gintakda para sa sina nga pamilya, suno sa ila estilo sang pagkabuhi. Indi ini standard nga rate. Wala nagatakda ang Family Code sang porsyento: ang sustento nagadepende sa ikasarang sang nagahatag kag sa kinahanglanon sang nagabaton. Basaha ang pila ang child support kag ang Grande v. Antonio para sa isa pa ka kaso diin ginbahin sang korte ang sustento sa tunga sang ginikanan.

Himo-himo lang nga halimbawa: Ginmanduan si Carlo nga magbayad sa iya asawa sang pirme nga binulan nga sustento para sa iya kag sa ila anak nga lalaki samtang ginabista ang ila nullity case. Imbes, ginbakalan niya ang bata sang bag-o nga motorsiklo kag ginbayaran ang bakasyon sa abroad, dayon ginpanubuan ang iya bayad sa asawa. Suno sa Lim-Lua, kasagaran indi niya makaltas ang motorsiklo kag ang biyahe sa sustento nga iya utang, kay indi ini ang kinahanglanon nga ginkabig sang korte. Puede sia magpangayo sa korte nga bag-uhon ang kantidad kon magbag-o ang iya ikasarang ukon ang ila kinahanglanon.

Basaha ang bug-os nga desisyon sa Supreme Court E-Library (link sa mga source sa idalom). Para sa pamangkot parte sa matuod nga sustento, basaha ang diin makapangita sang legal nga bulig.