Table sang Legitime: Bahin sang mga Manunubli sa Pilipinas
Ang legitime amo ang bahin nga indi makuha sang will. Katunga sang estate sa legitimate nga mga anak; ang sa asawa, ginikanan kag iban yara sa idalom.
| Sin-o ang nabilin sang napatay | Legitime (indi ini makuha sang will) | Free portion (mahimo ini ihatag sang will sa bisan sin-o) | Ginhalinan |
|---|---|---|---|
| Legitimate nga mga anak lang | Katunga sang estate, para sa tanan nga legitimate nga mga anak nga tingob (Art. 888) | Katunga | Civil Code, Article 888, Supreme Court E-Library |
| Isa ka legitimate nga anak kag ang buhi nga asawa | Anak: katunga. Asawa: ikaapat nga bahin (one-fourth), ginkuha halin sa free portion (Arts. 888 kag 892) | Ikaapat nga bahin | Civil Code, Articles 888 and 892, Supreme Court E-Library |
| Duha ukon labaw nga legitimate nga mga anak kag ang buhi nga asawa | Mga anak: katunga, ginapartihan nila. Asawa: pareho sa legitime sang isa ka anak, ginkuha halin sa free portion (Arts. 888 kag 892) | Katunga bawasan sang bahin sang asawa. Kon 2 ang anak, ikaapat nga bahin ang sa asawa kag ikaapat nga bahin ang nabilin nga libre; kon 4 ang anak, ikawalo nga bahin (one-eighth) ang sa asawa kag tatlo ka ikawalo nga bahin (three-eighths) ang nabilin nga libre | Civil Code, Articles 888 and 892, Supreme Court E-Library |
| Legitimate kag illegitimate nga mga anak (may asawa man ukon wala) | Legitimate nga mga anak: katunga. Kada illegitimate nga anak: katunga sang legitime sang isa ka legitimate nga anak (Family Code Art. 176). Ang asawa, kon may ara, makabaton sang bahin nga yara sa mga row sa ibabaw | Ang nabilin pagkatapos sang tanan nga legitime. Ang legitime sang illegitimate nga mga anak ginakuha halin sa free portion kag indi gid mahimo magsobra sini; ang asawa ang una nga ginabayaran (Civil Code Art. 895, ulihi nga paragraph) | Republic Act No. 9255 (Family Code, Article 176 as amended), Supreme Court E-Library |
| Legitimate nga mga ginikanan lang (wala sing legitimate nga anak) | Katunga sang estate, ginpartihan sing pareho sang amay kag iloy; kon patay ang isa sa ginikanan, ang buhi ang makakuha sang tanan (Arts. 889 kag 890) | Katunga | Civil Code, Articles 889 and 890, Supreme Court E-Library |
| Legitimate nga mga ginikanan kag ang buhi nga asawa (wala sing legitimate nga anak) | Ginikanan: katunga. Asawa: ikaapat nga bahin, ginkuha halin sa free portion (Arts. 889 kag 893) | Ikaapat nga bahin | Civil Code, Articles 889 and 893, Supreme Court E-Library |
| Legitimate nga mga ginikanan kag illegitimate nga mga anak | Ginikanan: katunga. Illegitimate nga mga anak: ikaapat nga bahin nga tingob, ginkuha halin sa free portion (Arts. 889 kag 896) | Ikaapat nga bahin | Civil Code, Articles 889 and 896, Supreme Court E-Library |
| Legitimate nga mga ginikanan, ang buhi nga asawa kag illegitimate nga mga anak | Ginikanan: katunga. Asawa: ikawalo nga bahin. Illegitimate nga mga anak: ikaapat nga bahin nga tingob (Arts. 889 kag 899) | Ikawalo nga bahin | Civil Code, Articles 889 and 899, Supreme Court E-Library |
| Ang buhi nga asawa kag illegitimate nga mga anak (wala sing legitimate nga anak ukon ginikanan) | Asawa: ikatlo nga bahin (one-third). Illegitimate nga mga anak: ikatlo nga bahin nga tingob (Art. 894) | Ikatlo nga bahin | Civil Code, Article 894, Supreme Court E-Library |
| Illegitimate nga mga anak lang | Katunga sang estate, nga tingob (Art. 901) | Katunga | Civil Code, Article 901, Supreme Court E-Library |
| Ang buhi nga asawa lang | Katunga sang estate (Art. 900, una nga paragraph) | Katunga | Civil Code, Article 900, Supreme Court E-Library |
| Ang buhi nga asawa lang, nga ginkasal in articulo mortis (sa punto sang kamatayon), kon ang napatay namatay sa sulod sang tatlo ka bulan halin sa kasal | Ikatlo nga bahin sang estate. Pero kon ang mag-asawa nag-istar nga daw mag-asawa sang sobra sa lima ka tuig, katunga ang makuha sang asawa (Art. 900, ikaduha nga paragraph) | Duha ka ikatlo nga bahin (two-thirds) (katunga kon ang eksepsyon nga lima ka tuig ang ginagamit) | Civil Code, Article 900, Supreme Court E-Library |
Mga nota
- Importante ang legitime kon ang napatay nagbilin sang will. Ang free portion lang ang mahimo ihatag sang will sa bisan sin-o. Ang compulsory heir nga ginbilinan sang kulang sa legitime mahimo magpangayo nga "fully satisfied" ini (kumpletuhon) (Article 906), kag ang mga compulsory heir indi mahimo kuhaan sang ila legitime luwas sa mga kaso nga ginatugot sang law (Article 904). Tan-awa ang Mga bahin sang legitime sa Pilipinas kag Mahimo bala i-disinherit sang ginikanan ang anak?
- Ang mga compulsory heir ginlista sa Article 887. Ang asawa kag illegitimate nga mga anak indi ginapaguwa sang legitimate nga mga anak ukon ginikanan, kag indi man nila ginapaguwa ang isa kag isa. Ang filiation (pagkaanak) sang illegitimate nga anak "must be duly proved": dapat mapamatud-an sing husto. Tan-awa man ang legitime kag compulsory heir sa glossary.
- Ang Articles 887 kag 895 nagagamit pa sang daan nga mga klase sang illegitimate nga anak sang 1950 ("acknowledged natural children" kag iban pa). Subong, ang rule amo ang sa Family Code Article 176, suno sa pagbag-o sang Republic Act No. 9255: "The legitime of each illegitimate child shall consist of one-half of the legitime of a legitimate child." Buot silingon, ang legitime sang kada illegitimate nga anak katunga sang legitime sang isa ka legitimate nga anak. Tan-awa ang Kinamatarong sa palanublion sang illegitimate nga anak.
- Ang mga fraction para sa net estate. Suno sa Article 908, ginabawas anay ang mga utang kag galastuhan, kag ginadugang liwat ang mga donasyon sang napatay nga sakop sang collation, sa ila bili sang tion nga ginhatag ini. Kon kasal ang napatay, ginaliquidate anay ang komon nga pagkabutang sang mag-asawa: ang bahin lang sang napatay sini, upod ang iya kaugalingon nga pagkabutang, ang nagasulod sa estate.
- Kon wala sing will, ang mga bahin halin sa mga rule sang intestate succession, nga lain (halimbawa, ang asawa nga may legitimate nga mga anak makabaton sang pareho nga bahin sang kada anak). Tan-awa ang Palanublion nga wala sing will kag Extrajudicial settlement of estate.
- Parte sa legal separation, siling sang Article 892: "In case of a legal separation, the surviving spouse may inherit if it was the deceased who had given cause for the same." Buot silingon, ang buhi nga asawa mahimo makatubli kon ang napatay ang naghatag sang rason sang legal separation.
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Si Ana napatay nga may will nga naghatag sang ₱100,000 sa iya anak nga si Dina kag ang tanan nga nabilin sa iya anak nga si Ben. Ang iya net estate ₱1,200,000. Nabilin niya ang iya bana nga si Carlo kag duha ka anak, si Ben kag si Dina. Ang legitime sang mga anak katunga (₱600,000), gani ₱300,000 ang kada isa. Ang legitime ni Carlo pareho sa isa ka anak (₱300,000), ginkuha halin sa free nga katunga. ₱300,000 na lang sang free portion ang nabilin, kag mahimo ini ihatag sang will kay Ben. Si Dina ginbilinan sang kulang sa iya legitime, gani mahimo siya magpangayo nga kumpletuhon ini tubtob ₱300,000 (Article 906), kag mahimo man singgilon ni Carlo ang iya ₱300,000. Resulta: Ben ₱600,000, Dina ₱300,000, Carlo ₱300,000. Kon ang will wala gid nagbanggit sang isa ka anak, iban nga rules ang ginagamit (preterition): pamangkot ina para sa abogado.
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Si Pedro, nga balo, napatay nga may will. Ang iya net estate ₱1,200,000. Nabilin niya ang duha ka legitimate nga anak kag si Liza, ang iya anak sa gwa sang kasal, nga napamatud-an ang filiation. Ang legitimate nga mga anak nagapartihan sang ₱600,000 (₱300,000 ang kada isa). Ang legitime ni Liza katunga sang ₱300,000, ukon ₱150,000, ginkuha halin sa free portion. Ang free portion nga nabilin ₱450,000.
- Mga general nga rule lang ini. Ang matuod nga mga estate kasagaran may will nga ginakontra, manunubli nga indi makita ukon filiation nga indi klaro. Para sa bulig sa imo kaugalingon nga sitwasyon, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?