Mapamatud-an Pa Bala sang Bata kon Sin-o ang Amay Pagkapatay Niya?
Dasig nga sabat
Kon kaisa. Depende ini sa klase sang pamatuod. Kon ginpirmahan sang amay ang birth record, ukon gin-ako niya ang bata sa pirmado nga public document ukon sulat nga sinulat sang kamot, ukon may final judgment, mapamatud-an pa sang bata ang filiation (pagkaanak) pagkapatay sang amay. Kon ang pamatuod lang amo nga hayag nga gintratar ang bata nga iya anak, ukon iban nga ebidensya pareho sang mga litrato kag saksi, dapat ang kaso gin-file samtang buhi pa ang amay (Article 175). Istrikto nga gin-aplikar sang Supreme Court ini nga limitasyon.
Ano ang ginasiling sang layi?
Ginapamatud-an sang illegitimate nga kabataan ang filiation sa amo man nga paagi sang legitimate nga kabataan, pero may isa ka kinalain sa tion. Amo ini ang Article 175:
Illegitimate children may establish their illegitimate filiation in the same way and on the same evidence as legitimate children.
The action must be brought within the same period specified in Article 173, except when the action is based on the second paragraph of Article 172, in which case the action may be brought during the lifetime of the alleged parent.
Ang duha ka klase sang pamatuod yara sa Article 172:
The filiation of legitimate children is established by any of the following: (1) The record of birth appearing in the civil register or a final judgment; or (2) An admission of legitimate filiation in a public document or a private handwritten instrument and signed by the parent concerned.
Ang ikaduha nga paragraph sang Article 172 nagatugot, kon wala ina nga ebidensya, sang pamatuod paagi sa open and continuous possession of the status of a child (hayag kag padayon nga pagtratar sa bata nga anak), ukon paagi sa bisan ano nga iban nga paagi nga gintugutan sang Rules of Court kag special laws.
San-o puwede ang kaso pagkapatay sang amay?
Kon nagasandig ini sa una nga paragraph sang Article 172: birth record, final judgment, ukon pirmado nga pag-ako. Kon amo sina, ang tion sang Article 173 ang nagaaplikar:
The action to claim legitimacy may be brought by the child during his or her lifetime and shall be transmitted to the heirs should the child die during minority or in a state of insanity. In these cases, the heirs shall have a period of five years within which to institute the action.
Sa Aguilar v. Siasat (2015), ginlista sang amay ang bata sa iya SSS form. Ginkabig ini sang Court nga pag-ako sa public document suno sa una nga paragraph sang Article 172. Siling sini nga ang amo sini nga pagkilala "is, in itself, a consummated act of acknowledgment of the child, and no further court action is required." (sa iya kaugalingon kompleto na nga pagkilala sa bata, kag indi na kinahanglan ang iban pa nga kaso). Wala napunggan ang kaso bisan napatay na ang ginikanan.
San-o ini ulihi na?
Kon ang kaso nagasandig lang sa ikaduha nga paragraph sang Article 172 kag patay na ang ginasiling nga amay. Sa Ara v. Pizarro (2017), ginsunod sang Court ini nga pangatarungan sang Court of Appeals: "If filiation is sought to be proved under the second paragraph of Article 172 of the Family Code, the action must be brought during the lifetime of the alleged parent." (kon ginapamatud-an ang filiation suno sa ikaduha nga paragraph, dapat i-file ang kaso samtang buhi pa ang ginasiling nga ginikanan). Nagpakita ang mga nagakaso sang mga litrato, testimonya, baptismal records kag late-registered nga birth records, pero wala sang isa nga nagpakita sang buhat, pahayag ukon pagpabaya sang ginasiling nga ginikanan mismo. Napierdi ang kaso. Sa sina nga kaso, ang ginasiling nga ginikanan amo ang iloy; ang rule nagasiling sang "the alleged parent" kag nagaaplikar man sa mga amay.
Nagsandig ang Court sa isa ka daan nga kaso, ang Uyguangco v. Court of Appeals (1989), diin ang lalaki nga nagapangayo sang filiation nagsandig sa open and continuous possession of status. Tungod patay na ang iya ginasiling nga amay, indi na puwede ang iya kaso, kag gin-dismiss ini.
Ngaa may limitasyon sa tion?
Sa Ara v. Pizarro, ginpaathag sang Court nga ang limitasyon "acknowledges that there may be other persons whose rights should be protected from spurious claims." (nagakilala nga may iban nga tawo nga ang ila kinamatarong dapat protektahan batok sa butig nga kaso). Upod diri ang iban nga kabataan, legitimate kag illegitimate, nga ang status ginasuportahan sang mabaskog kag klaro nga ebidensya.
Paano kon gin-file ang kaso antes sang kamatayon?
Nagapadayon ini. Siling sang Article 173: "The action already commenced by the child shall survive notwithstanding the death of either or both of the parties." Sa madali nga pagkasiling: ang kaso nga nasugdan na sang bata nagapadayon bisan mapatay ang isa ukon ang duha ka partido.
May espesyal bala nga rule para sa daan nga mga kaso?
Para sa pila ka bata nga natawo antes nag-epekto ang Family Code sang 1988, huo. Sa Bernabe v. Alejo (2002), siling sang Court nga ang kinamatarong nga magpangayo sang pagkilala suno sa Civil Code, para sa illegitimate nga kabataan nga menor pa sang nag-epekto ang Family Code, "cannot be impaired or taken away." (indi mapaluyahan ukon makuha). May tubtob apat ka tuig ini nga kabataan halin sang nag-edad sila sang majority para mag-file sang kaso para sa pagkilala.
Ngaa importante ang pamatuod sang filiation?
Ang filiation amo ang basehan sang kinamatarong sang bata: nga gamiton ang apelyido sang amay sa mga kaso nga gintugutan sang layi, nga makabaton sang support, kag nga makapanubli. Suno sa Article 176, ang legitime sang illegitimate nga bata katunga sang legitime sang legitimate nga bata. Tan-awa ang Panublion sang illegitimate nga bata kag Paano pamatud-an ang paternity.
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Jomar. Wala gid ginpirmahan sang amay ni Jomar ang iya birth certificate, pero nagsulat kag nagpirma sia sang sulat nga nagatawag sa iya nga "my son". Pagkapatay sang amay, makasandig pa si Jomar sa sina nga sulat nga sinulat sang kamot, nga sakop sang una nga paragraph sang Article 172.
Lea. Mga litrato lang upod sang iya ginasiling nga amay ang ara kay Lea, kag mga kaingod nga nagasiling nga gintratar sia nga iya anak nga babayi. Patay na ang amay, kag wala sia nag-file sang kaso samtang buhi pa ini. Suno sa Article 175 kag Ara v. Pizarro, indi na puwede ang kaso nga nagasandig lang sa sini nga ebidensya.
Dan. Nag-file si Dan sang kaso para pamatud-an ang iya filiation samtang buhi pa ang iya amay. Napatay ang iya amay samtang nagadalagan ang kaso. Suno sa Article 173, nagapadayon ang kaso.
San-o ka nagakinahanglan sang abogado?
Magpakig-istorya sa abogado sa labing madali nga tion kon kinahanglan mo pamatud-an ang filiation, labi na kon tigulang na ukon masakiton ang ginasiling nga amay, kay ang pila ka kaso dapat i-file samtang buhi pa sia. Masusi sang abogado kon ano nga klase sang ebidensya ang ara sa imo kag kon puwede pa ang kaso, pananglitan sa away parte sa panublion.
Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.
Ano nga mga probisyon ang ginbasihan sini nga sabat?
Masami nga pamangkot
Makapangayo pa bala sang filiation ang illegitimate nga bata pagkapatay sang amay?
Depende sa ebidensya. Kon ang pamatuod amo ang birth record, final judgment, ukon pirmado nga pag-ako sang amay sa public document ukon private handwritten instrument, puwede pa ang kaso. Kon iban nga ebidensya lang, siling sang Article 175 nga puwede lang i-file ang kaso samtang buhi pa ang amay.
Ano ang ginakabig nga nasulat nga pag-ako sang amay?
Ang Article 172 nagasiling sang pag-ako sang filiation sa public document ukon private handwritten instrument nga ginpirmahan sang ginikanan. Sa Aguilar v. Siasat (2015), ang SSS form sang amay nga nagalista sang bata ginkabig nga amo sini nga pag-ako.
Paano kon mga litrato kag saksi lang ang pamatuod?
Kon amo sina, ang kaso nagasandig sa ikaduha nga paragraph sang Article 172, kag suno sa Article 175 dapat i-file ang kaso samtang buhi pa ang ginasiling nga ginikanan. Sa Ara v. Pizarro (2017), indi bastante ang mga litrato, testimonya kag baptismal records pagkapatay sang ginasiling nga ginikanan.
Ngaa may amo sini nga limitasyon ang layi?
Sa Ara v. Pizarro (2017), siling sang Supreme Court nga ang limitasyon nagaprotektar sa iban nga tawo batok sa butig nga kaso, upod ang iban nga kabataan nga ang status ginasuportahan sang mabaskog kag klaro nga ebidensya.
Daw ano kalawig ang tion sang bata kon may pirmado nga rekord?
Ginagamit sang Article 175 ang tion sa Article 173: puwede i-file sang bata ang kaso samtang buhi sia. Kon mapatay ang bata samtang menor pa ukon samtang buang, may lima ka tuig ang iya mga manunubli.
Paano kon nakapa-file na ang bata sang kaso antes napatay ang amay?
Siling sang Article 173 nga ang kaso nga nasugdan na sang bata nagapadayon bisan mapatay ang isa ukon ang duha ka partido.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?