Grande v. Antonio (2014): Indi Mapilit sang Amay ang Iya Apelyido

Si Grace Grande kag si Patricio Antonio nagpuyo nga daw mag-asawa sa pila ka tion, bisan may asawa na si Patricio sa iban. May duha sila ka anak nga lalaki, natawo sang 1998 kag 1999. Wala gin-recognize sing klaro ni Patricio ang mga bata bilang iya mga anak sa ila birth records.

Natapos ang ila relasyon. Sang May 2007, naglakat si Grace pakadto sa United States upod ang duha ka bata. Dayon nagkadto si Patricio sa Regional Trial Court sang Aparri, Cagayan. Ginpangayo niya nga aprubahan sang korte ang iya pag-recognize sa mga bata, nga ihatag sa iya ang parental authority kag custody, kag nga ilisan ang ila apelyido halin sa Grande pakadto sa Antonio. Gin-attach niya ang notarized nga deed nga nagakilala nga sia ang amay.

Nagdesisyon ang trial court pabor kay Patricio. Ginsugo sini nga ilisan ang apelyido sang mga bata sa Antonio, ginhatagan sia sang joint parental authority kag primary custody sa weekdays, kag ginsugo ang duha ka ginikanan nga magbahin sa sustento. Ginbag-o sang Court of Appeals ang bahin sang amo nga desisyon. Ginhatag sini kay Grace ang full ukon sole custody, nga may visitation rights si Patricio, pero ginsugo gihapon nga ilisan ang apelyido sa Antonio. Ang order lang parte sa apelyido ang ginkontra ni Grace, kag gindala niya ang kaso sa Supreme Court.

Puede bala pilit-on sang amay nga nag-recognize sang iya illegitimate nga mga anak nga gamiton nila ang iya apelyido?

Indi. Ginbaton sang Supreme Court ang bahin sang petisyon ni Grace kag ginbag-o ang desisyon sang Court of Appeals.

Ang tinaga nga "may" nagahatag sang pagpili sa bata. Sa pag-amend sang RA 9255, ginpabilin sang Article 176 ang general nga rule: ang illegitimate nga mga anak nagagamit sang apelyido sang ila iloy. Ang exception: puede nila gamiton ang apelyido sang amay kon klaro nga gin-recognize sila sini sa birth record, sa public document ukon sa pribado nga sulat nga sinulat sang iya kamot. Siling sang Korte, klaro ini nga mga tinaga. Ang acknowledged nga illegitimate child "is under no compulsion to use the surname of his illegitimate father." Ginahatag sang law sa mga anak, indi sa amay ukon sa iloy, ang kinamatarung nga magdesisyon.

Una ang best interest sang bata. Siling sang Korte, ang best interest sang bata amo ang sukdanan sang mga policy parte sa kabataan. Gindumdom sini ang mga nauna nga kaso kon diin wala sini ginbaton nga pirme maayo para sa bata ang paggamit sang apelyido sang amay.

Gin-void ang mga rule sang civil registry. Siling sang implementing rules sang RA 9255 nga ginhatag sang Office of the Civil Registrar General sang 2004, ang bata "shall" (dapat) maggamit sang apelyido sang amay kon gin-recognize na sia sini. Siling sang Korte, "an administrative issuance cannot amend a legislative act." Gindeklara sini nga null and void ang Rules 7 kag 8 sang OCRG Administrative Order No. 1, Series of 2004.

Sa iloy ang custody. Ginabutang sang Article 176 ang parental authority sa illegitimate nga mga anak sa iloy. Siling sang Korte, sa iloy man ang custody, luwas kon mapamatud-an nga unfit sia. Wala sang basehan sa law ang pangayo ni Patricio sang parental authority kag custody.

Dapat pamatian sang trial court ang pagpili sang mga anak. Ang mga bata, nga 13 kag 15 ang edad sadto, nagpadala sang mga sulat sa Supreme Court nga nagakontra sa pag-ilis sang ila apelyido. Wala ginhatagan sang Korte sang bili ang mga sulat, bangod wala ini gin-offer kag gin-evaluate sa trial court. Ginbalik sini ang kaso sa trial court para lang hibal-on ang apelyido nga pilion sang mga anak.

Sa katapusan nga mga order, napabilin kay Grace ang full ukon sole custody. Napabilin kay Patricio ang visitation rights, indi magnubo sa duha ka beses kada semana, kag puede lang niya madala gwa ang mga bata kon may sinulat nga pahanugot si Grace. Ginsugo ang ginikanan nga magbahin sa sustento nga P30,000.00 kada bulan para sa duha ka bata, 70% halin kay Patricio kag 30% halin kay Grace. Nag-uyon ang tanan nga justices nga nag-upod sa desisyon.

Sa idalom sang Article 176 sang Family Code, nga gin-amend sang RA 9255, ang acknowledged nga illegitimate child puede maggamit sang apelyido sang amay pero indi sia mapilit; sa bata ang pagpili, kag void ang Rules 7 kag 8 sang OCRG Administrative Order No. 1, Series of 2004, nga naghimo nga obligado ang apelyido sang amay.

Madamo nga bata nga Filipino ang natawo sa ginikanan nga indi kasal. Ginpaathag sang Grande ang isa ka masami nga pagtuo: ang pag-recognize sa bata indi nagahatag sa amay sang kinamatarung nga pilion ang apelyido sang bata, kag indi man nagahatag sa iya sang custody. Puede gihapon mangin importante ang recognition sa iban nga butang. Sa Grande, gin-angot sang Court of Appeals ang obligasyon sang amay sa sustento sa iya pag-acknowledge sa mga bata, kag ginpabilin ina nga order sa sustento. Pero ang apelyido, pagpili sang bata.

Ginapakita man sang kaso kon paano ginabahin ang sustento. Ang kantidad sa Grande para lang sa amo nga pamilya. Wala sang ginatakda nga fixed nga kantidad ukon percentage ang Family Code: ang sustento nagadepende sa ikasarang sang nagahatag kag sa kinahanglanon sang bata (tan-awa ang Article 201 kag ang pila ang child support).

Himo-himo lang nga halimbawa: Wala gid nakasal si Ana kag si Jomar. Nagpirma si Jomar sa birth certificate sang ila anak nga babayi bilang amay, gani recognized ang bata. Paglipas sang mga tuig, gusto ni Jomar nga ilisan ang apelyido sang bata sa iya apelyido, kag wala nag-uyon si Ana. Sa idalom sang Grande, indi mapilit ni Jomar ang pag-ilis bangod lang gin-recognize niya ang bata. Kon gamiton sang anak ang iya apelyido, pagpili sang anak ina sa idalom sang law. Kay Ana ang parental authority sa idalom sang Article 176, kag sa iya ang custody luwas kon mapamatud-an nga unfit sia.

Ginbag-o na ang implementing rules sang RA 9255, halimbawa paagi sa PSA OCRG Administrative Order No. 1-2023. Para sa mga rule subong kag kon ano ang dalhon sa civil registrar, tan-awa ang puede bala gamiton sang illegitimate child ang apelyido sang amay kag ang giya sa PSA birth certificate. Para sa custody, tan-awa ang sin-o ang may custody sang illegitimate child. Para sa away parte sa matuod nga bata, tan-awa ang diin makakuha sang legal nga bulig.