Dapat Bala Suportahan sang Lolo kag Lola ang Ila mga Apo?
Dasig nga sabat
Puwede obligahon sang layi ang lolo kag lola nga suportahan ang ila mga apo, pero pagkatapos lang sang ginikanan. Ginaobligar sang Family Code ang ascendants kag descendants (mga katigulangan kag mga kaliwat) nga magsuportahanay, kag ginauna sang Article 199 ang pinakamalapit nga ascendants, ang ginikanan. Kon indi makahatag sang support ang ginikanan, ukon indi bastante ang ila mahatag, siling sang Supreme Court nga ang bahin sang obligasyon nagalipat sa lolo kag lola sa duha ka bahin. Ang kantidad depende sa kaya sang lolo kag lola kag sa kinahanglanon sang bata.
Sin-o ang dapat magsuporta sa bata?
Ginalista sang Article 195 ang mga tawo nga dapat magsuportahanay:
Subject to the provisions of the succeeding articles, the following are obliged to support each other to the whole extent set forth in the preceding article: (1) The spouses; (2) Legitimate ascendants and descendants; (3) Parents and their legitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter; (4) Parents and their illegitimate children and the legitimate and illegitimate children of the latter; and
Ang "Legitimate ascendants and descendants" sa item 2 nagaupod sang lolo kag lola kag sang mga apo. Ginatawag man sang items 3 kag 4 ang "the legitimate and illegitimate children of the latter", buot silingon ang kabataan sang kabataan mismo.
Sin-o ang una nga magbayad?
Kon madamo ang may obligasyon, ang Article 199 ang nagabutang sang han-ay:
Whenever two or more persons are obliged to give support, the liability shall devolve upon the following persons in the order herein provided: (1) The spouse; (2) The descendants in the nearest degree; (3) The ascendants in the nearest degree; and (4) The brothers and sisters.
Ginabasa ang han-ay halin sa bahin sang tawo nga nagakinahanglan sang support. Para sa gamay nga bata, wala sing asawa kag wala sing descendant, gani ang item 3 ang nagaaplikar: "the ascendants in the nearest degree" (ang ascendants sa pinakamalapit nga degree). Ang ginikanan ang pinakamalapit nga ascendants, gani sila ang una. Ang lolo kag lola isa ka degree pa ang kalayuon.
San-o nagalipat ang obligasyon sa lolo kag lola?
Gin-aplikar sang Supreme Court ang Article 199 sa duha ka kaso:
- Lim v. Lim (2009). Indi makahatag ang ginikanan sang bastante nga support sa ila kabataan. Siling sang Court nga ang obligasyon "passes on to ascendants not only upon default of the parents" (nagalipat sa ascendants indi lang kon wala ang ginikanan) kundi bisan man kon indi makahatag ang ginikanan sang bastante nga support. Ang indi pagkasarang sang ginikanan naglipat sang "a portion of their obligation to the ascendants in the nearest degree, both in the paternal... and maternal lines." (bahin sang ila obligasyon sa ascendants sa pinakamalapit nga degree, sa bahin sang amay kag sang iloy). Ang lolo kag lola ginpabayad sang support para sa mga apo lang, indi para sa iloy sang kabataan.
- Mangonon v. Court of Appeals (2006). Nakita nga indi makabayad ang ginikanan sang kambal para sa college sang kambal. Siling sang Court nga ang ila lolo, "as the next immediate relative" (bilang ang masunod nga pinakamalapit nga paryente), ang may obligasyon nga maghatag sang support sa iya mga apo nga babayi "in default of their parents" (kon wala ang ila ginikanan) suno sa Article 199, kag ginbalik ang kaso sa trial court para itakda ang kantidad.
Gani indi ang lolo kag lola ang una sa linya, pero puwede sila manduan nga maghatag sang support kon indi makahatag ukon kulang ang mahatag sang ginikanan.
Paano ginapartida ang gasto?
Sa mga may obligasyon sa amo man nga lebel, suno sa kaya sang kada isa:
When the obligation to give support falls upon two or more persons, the payment of the same shall be divided between them in proportion to the resources of each.
Kon dinalian ang kinahanglanon, ginatugot sang Article 200 nga isa lang sa ila ang ipamando sang hukom nga maghatag anay sang support, nga may kinamatarong nga singilon sa ulihi ang bahin sang iban. Ang kantidad mismo nagasunod sa Article 201: suno sa kaya sang nagahatag kag sa kinahanglanon sang nagabaton. Sakop sang support ang pagkaon, puluy-an, bayo, pagpabulong, pag-eskwela kag transportasyon (Article 194).
Puwede bala dalhon na lang sang lolo kag lola ang bata imbes magbayad?
Ginahatag sang layi ina nga kapilian, pero may limitasyon:
The person obliged to give support shall have the option to fulfill the obligation either by paying the allowance fixed, or by receiving and maintaining in the family dwelling the person who has a right to receive support. The latter alternative cannot be availed of in case there is a moral or legal obstacle thereto.
Sa Mangonon, siling sang Court nga indi puwede pilion sang lolo nga dalhon ang mga apo sa iya balay, tungod sa kaakig nga nakita samtang nagadalagan ang kaso.
Paano ang illegitimate nga apo?
Ang Article 195(3) kag (4) nagasiling sang ginikanan kag ang ila legitimate ukon illegitimate nga kabataan, "and the legitimate and illegitimate children of the latter" (kag ang legitimate kag illegitimate nga kabataan sang ini nga kabataan). Ang mga apo sa Lim kag sa Mangonon kabataan sang anak nga lalaki sang lolo kag lola, kag wala sang isa sa duha ka desisyon nga naghambal parte sa legitimacy para sini nga katuyuan. Wala sang desisyon nga ginbasa para sa sini nga pahina nga nag-aplikar sini sa illegitimate nga apo, gani ang teksto lang ang ginahatag sang sini nga pahina.
Halin san-o puwede pangayuon ang support?
Suno sa Article 203, puwede pangayuon ang support kon kinahanglan, pero ginabayad lang halin sa petsa sang judicial ukon extrajudicial demand. Importante ang nasulat nga demand nga may petsa.
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ang kabataan ni Bea. Diutay gid ang kita ni Bea kag sang iya bana kag indi nila mabayaran ang gasto sa eskwelahan sang ila kabataan. Ang lolo kag lola sa duha ka bahin may maayo nga kita. Suno sa Lim v. Lim, puwede manduan sang korte ang lolo kag lola sa duha ka bahin nga maghatag sang bahin sang support, suno sa ila kaya.
Lolo Ramon. Ginmanduan sang korte si Ramon nga maghatag sang support sa iya apo nga lalaki. Gintanyag niya nga sa iya na lang mag-istar ang bata. Kon wala sing moral ukon legal nga balabag, ginatugot ini sang Article 204; kon may kaakig sa ila, pareho sa Mangonon, puwede indi pagtugutan sang korte ini nga kapilian.
Para sa obligasyon nga baliskad, tan-awa ang Dapat bala suportahan sang kabataan ang ila ginikanan?
Tan-awa man ang tabla parte sa han-ay sang support.
San-o ka nagakinahanglan sang abogado?
Magpakig-istorya sa abogado antes magpangayo sang support sa lolo kag lola sa korte, ukon kon lolo ukon lola ka nga ginapabayad. Masusi sang abogado kon matuod nga indi makahatag sang support ang ginikanan, kon pila ang kaya sang kada paryente, kag kon paano himuon ang nasulat nga demand. Ang kaso sa tunga sang magpamilya dapat man magpakita nga may earnest efforts (tinutuyo nga pagtinguha) nga maareglo ini: tan-awa ang pagkaso sa paryente: ang earnest efforts rule.
Kon indi mo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.
Ano nga mga probisyon ang ginbasihan sini nga sabat?
Masami nga pamangkot
May obligasyon bala ang lolo kag lola nga suportahan ang ila mga apo sa Pilipinas?
Puwede. Ginaupod sang Article 195 sang Family Code ang legitimate nga ascendants kag descendants sa mga may obligasyon nga magsuportahanay. Suno sa han-ay sa Article 199, ang ascendants sa pinakamalapit nga degree, ang ginikanan, ang una; ang lolo kag lola ang masunod sa ila.
San-o dapat magbayad ang lolo kag lola?
Kon indi makahatag sang support ang ginikanan ukon indi bastante ang ila mahatag. Sa Lim v. Lim (2009), siling sang Supreme Court nga ang obligasyon nagalipat sa ascendants indi lang kon wala ang ginikanan kundi bisan man kon indi makahatag ang ginikanan sang bastante nga support.
Pareho bala nga may obligasyon ang lolo kag lola sa duha ka bahin?
Sa Lim v. Lim (2009), siling sang Court nga ang indi pagkasarang sang ginikanan naglipat sang bahin sang ila obligasyon sa ascendants sa pinakamalapit nga degree sa bahin sang amay kag sang iloy, suno sa Article 199.
Dapat man bala suportahan sang lolo kag lola ang iloy sang bata?
Indi, suno sa Lim v. Lim (2009). Sa sina nga kaso, ang lolo kag lola ginpabayad sang support para sa mga apo lang, indi para sa ila umagad.
Puwede bala pilion sang lolo kag lola nga dalhon na lang ang apo sa ila balay imbes magbayad?
Ginahatag sang Article 204 ini nga kapilian sa may obligasyon, luwas kon may moral ukon legal nga balabag. Sa Mangonon v. Court of Appeals (2006), siling sang Court nga indi ini magamit sang lolo tungod sa kaakig nga nakita sa kaso.
Dapat bala suportahan sang lolo kag lola ang illegitimate nga apo?
Ginalista sang Article 195(3) kag (4) ang ginikanan upod ang ila legitimate kag illegitimate nga kabataan, kag ang legitimate kag illegitimate nga kabataan sang ini nga kabataan. Wala sang desisyon nga ginbasa para sa sini nga pahina nga nag-aplikar sini sa illegitimate nga apo, gani ang teksto lang ang ginabutang sang sini nga pahina.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?