Property of Spouses: Kay Sin-o ang Pagkabutang sang Mag-asawa

Nagadepende ini sa inyo marriage settlement (prenuptial agreement) kag sa kon san-o kamo nakasal. Siling sang Article 75:

• Nakasal sang August 3, 1988 ukon pagkatapos, wala prenup: absolute community of property.
• Nakasal antes sang August 3, 1988, wala prenup: conjugal partnership of gains, nga amo ang default sa idalom sang Civil Code. Ang mga rule sang Family Code parte sa conjugal partnership ginapatuman man sa sining mas daan nga mga kasal, nga wala ginahalitan ang mga right nga naangkon na.
• May prenup: ang regime nga ginpili sang mag-asawa, pareho sang complete separation of property. Ang prenup dapat nakasulat, napirmahan kag ginhimo antes sang kasal, kag nagabugkos sa iban nga tawo lang kon narehistro (Articles 76 kag 77). Tan-awa ang Prenuptial agreement.

Ang Article 91 amo ang nagabutang sang sugod nga rule para sa absolute community:

Ang titulo sa ngalan sang isa ka asawa indi amo ang nagadesisyon kon kay sin-o ang pagkabutang. Ang pagkabutang nga nakuha samtang kasal ginakabig nga common ukon conjugal, nakarehistro man sa ngalan sang isa ukon sang duha ka asawa, luwas kon mapamatud-an ang kabaliskaran (Articles 93 kag 116). Ginkumparar sing bug-os ang duha ka regime sa Absolute community vs conjugal partnership.

Indi. Suno sa Article 96 para sa absolute community kag Article 124 para sa conjugal partnership, ang mag-asawa ang magkaupod nga nagadumala sang pagkabutang, kag void ang pagbaligya ukon mortgage nga wala sang authority sang korte ukon nakasulat nga consent sang isa pa ka asawa. Ginatratar sang law ang kasugtanan bilang padayon nga offer: nagabugkos lang ini kon batunon sang isa pa ka asawa, ukon tugutan sang korte, antes bawion ang offer.

Sa Homeowners Savings & Loan Bank v. Dailo (2005), gin-mortgage sang bana ang conjugal nga balay kag lote nga wala ang consent sang iya asawa. Ginsiling sang Supreme Court nga void ang mortgage sa kabilugan, indi lang sa bahin sang asawa, kay wala sang ginapain ang Article 124. Tan-awa ang Mahimo bala ibaligya ukon i-mortgage sang asawa ang conjugal property nga wala consent?

Ang common property nagasabat sa utang nga ginhimo sang isa ka asawa nga wala ang consent sang isa pa ka asawa tubtob lang sa kadamuon sang pakinabang nga nabaton sang pamilya (Articles 94(3) kag 121(3)). Sa Dailo, siling sang Korte nga ang creditor nga nagasiling nga napakinabangan sang pamilya ang loan amo ang dapat magpamatuod sini.

Indi sa ila duha samtang kasal pa. Ang Article 87 nagahimo nga void sang tanan nga donation ukon libre nga pakinabang sa tunga sang mag-asawa samtang kasal, luwas sa diutay nga regalo sa okasyon sang kalipayan sang pamilya. Amo man nga pagdili ang para sa mga nagaistar nga daw mag-asawa nga wala sang valid nga kasal, pareho sang ginpatuman sang Supreme Court sa Arcaba v. Tabancura Vda. de Batocael (2001).

Wala sang asawa nga mahimo mag-donate sang community property sa iban nga wala ang consent sang isa pa ka asawa, luwas sa diutay nga donation para sa charity ukon sa okasyon sang kalipayan ukon kalisod sang pamilya (Article 98). Tan-awa ang Mahimo bala maghatag sang pagkabutang ang bana kag asawa sa isa kag isa?

Paagi lang sa order sang korte, luwas kon ginbutang na ini sa prenup. Siling sang Article 134 nga ang separation samtang kasal mahimo voluntary ukon tungod sa sufficient cause. Ang Article 135 nagalista sang anom ka rason, pareho sang abandonment ukon indi pagtuman sang obligasyon sa pamilya, kag separation in fact sang indi magnubo sa isa ka tuig kag halos indi na mahimo ang pagbalikan. Suno sa Article 136, mahimo man magkaupod mag-file ang mag-asawa sang verified nga petition, nga nakalista kag ginpahibalo ang tanan nga creditor. Ang pag-istar sing bulag lang indi nagatapos sang regime. Tan-awa ang Mahimo bala bulagon sang mag-asawa ang ila pagkabutang samtang kasal pa?

Suno sa Article 101, kon ang asawa nga wala sang just cause nagbiya sa isa ukon wala nagtuman sang iya obligasyon sa pamilya, mahimo magkadto sa korte ang isa pa ka asawa. Ang asawa nga nagbiya sa conjugal dwelling nga wala sang tuyo nga magbalik ginakabig nga nagbiya sa isa pa; ang tatlo ka bulan nga wala sia, ukon tatlo ka bulan nga wala sang balita, nagahimo sang prima facie presumption sina nga tuyo. Ang asawa nga ginbiyaan mahimo mangayo sang receivership, judicial separation of property, ukon authority nga sia lang ang magdumala sang common property. Tan-awa ang Ano ang mahimo mo kon ginbiyaan sang imo asawa ang pamilya?

Natapos ang kasal kag dapat i-liquidate ang common property antes ini mapartihan. Sa absolute community, pagkatapos sang inventory kag sang pagbayad sang mga utang, ang net assets ginapartihan sing pareho sa mag-asawa, luwas kon iban nga partihanay ang ginbutang sa marriage settlement ukon may bahin nga ginbayaan (waived) ukon na-forfeit (Article 102); kaanggid man nga mga tikang ang ginasunod sang conjugal partnership (Article 129). Ang bahin lang sang napatay nga asawa ang makadto sa mga heir.

Kon wala sang estate case nga gin-file sa korte, dapat i-liquidate sang nabilin nga asawa ang pagkabutang, sa sulod ukon sa luwas sang korte, sa sulod sang isa ka tuig sa absolute community (Article 103) ukon anom ka bulan sa conjugal partnership (Article 130). Pagkatapos sina nga panahon nga wala liquidation, void ang bisan ano nga pagbaligya ukon mortgage sina nga pagkabutang. Lain nga kaso ang asawa nga napatay antes nag-epekto ang Family Code: sa Heirs of Protacio Go, Sr. v. Servacio (2011), napatay ang asawa sang 1987, kag ginsiling sang Korte nga ang ulihi nga pagbaligya sang bahin sang pagkabutang sang bana kag sang isa ka anak nga lalaki, nga wala anay liquidation, indi pirme void. Ang nabilin nga asawa nga nagpakasal liwat nga wala nag-liquidate sakop sang complete separation of property sa bag-o nga kasal. Tan-awa ang Pagbaligya sang conjugal property pagkatapos mapatay ang asawa kag ang topic parte sa inheritance.

Indi sila sakop sang mga regime sang kasal. Ang Article 147 nagasakop sa magkaupod nga may capacity magpakasal sa isa kag isa kag nagaistar nga daw mag-asawa sa ila lang nga duha, kag sa mga mag-asawa sa void nga kasal nga may capacity: ang ila sweldo kag pagkabutang nga nakuha paagi sa ila magkaupod nga obra ila nga duha, pareho ang bahin, kag ang pag-atipan sa pamilya kag sa panimalay ginakabig nga kontribusyon. Ang Article 148 nagasakop sa iban nga relasyon, halimbawa kon ang isa sa ila kasal sa iban: ang pagkabutang lang nga nakuha paagi sa matuod nga magkaupod nga kontribusyon ang partihan, suno sa kontribusyon sang kada isa. Tan-awa ang Partihan bala sang live-in partners ang pagkabutang?

Ang family home amo ang balay nga ginaistaran sang pamilya kag ang duta nga nabutangan sini (Article 152). Suno sa Article 155, exempted ini sa execution, forced sale ukon attachment, luwas sa indi pagbayad sang buhis, mga utang nga ginhimo antes ini nangin family home, mga utang nga ginseguro sang mortgage sa sini, kag mga utang sa mga nagpatindog sini ukon naghatag sang materyales. Sa Ramos v. Pangilinan (2010), siling sang Supreme Court nga ang mga family home nga ginpatindog pagkatapos nag-epekto ang Family Code nangin family home by operation of law. Tan-awa ang Mahimo bala kuhaon sang creditors ang family home?

Ini himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Nakasal sanday Bong kag Cecil sang 2010 nga wala sang prenup. May condo unit si Cecil antes sang kasal, kag wala sia sang anak sa nauna nga kasal. Sa absolute community, nangin common property ang condo. Ang lote nga mapanubli ni Bong sa iya amay samtang kasal sila nagapabilin nga iya.

Gusto ni Mario i-mortgage ang balay nga ginbakal nila ni Linda samtang kasal, nga nakatitulo sa iya ngalan lang. Ginakabig nga common property ang balay. Kon wala ang nakasulat nga consent ni Linda ukon order sang korte, void ang mortgage.

Napatay ang bana ni Fe, kag wala sang estate case nga gin-file. Sa absolute community, may isa ka tuig sia agod i-liquidate ang common property. Kon ibaligya niya ang lote pagkatapos sina nga tuig nga wala nag-liquidate, void ang pagbaligya.

Makighambal sa abogado antes ka magpirma sang pagbaligya ukon mortgage sang pagkabutang nga nakuha samtang kasal, kon nagbiya ang imo asawa ukon nagabaligya sang pagkabutang nga wala ang imo consent, antes ka magpakasal liwat pagkatapos mapatay ang imo asawa, ukon kon kinahanglan mo areglohon ang pagkabutang sang kasal nga natapos na. Kon indi mo makaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.