Live-In Partners: May Bahin Bala sa Pagkabutang sa Pilipinas?
Dasig nga sabat
Sa Pilipinas, ang live-in partners (nagaistar nga magkaupod nga wala kasal) may bahin sa pagkabutang suno lang sa pinasahi nga mga regla, indi pareho sang mag-asawa nga kasal. Kon libre ang duha nga magpakasal sa isa kag isa, ila ang ila mga sweldo sa tunga-tunga, kag ang pagkabutang nga naangkon samtang nagaistar sila nga magkaupod ginabilang nga ila man sa tunga-tunga (Article 147 sang Family Code). Kon may asawa ang isa sa ila nga iban nga tawo, ukon indi sila makapakasal bangod sang iban nga rason, ang pagkabutang lang nga ginbakal paagi sa ila matuod nga inupdanay nga ambag ang ila partihan, suno sa ginbutang sang kada isa (Article 148). Ining duha ka article ginaaplikar man sa mag-asawa nga void ang ila kasal.
Ano nga regla ang para sa amon?
Nagadepende kon puwede kamo nga magpakasal sa isa kag isa suno sa layi:
| Kahimtangan | Regla | Ano ang inyo partihan |
|---|---|---|
| Libre ang duha nga magpakasal sa isa kag isa, nagaistar nga magkaupod lang bilang bana kag asawa, wala kasal ukon may void nga kasal | Article 147 | Sweldo sa tunga-tunga; ang pagkabutang nga naangkon paagi sa obra ukon pagpangabudlay ila nga duha (co-owned), ginabilang nga tunga-tunga |
| Iban pa nga pag-istar nga magkaupod, halimbawa may asawa pa ang isa ka partner sa iban nga tawo | Article 148 | Ang pagkabutang lang nga naangkon paagi sa matuod nga inupdanay nga ambag nga kwarta, pagkabutang ukon obra, suno sa ambag sang kada isa |
Ang mga property regime sang mag-asawa nga kasal, pareho sang absolute community of property, wala nagaaplikar sa duha ka kaso. Para sa sina, tan-awa ang Absolute community kag conjugal partnership.
Ano ang ginasiling sang Article 147?
When a man and a woman who are capacitated to marry each other, live exclusively with each other as husband and wife without the benefit of marriage or under a void marriage, their wages and salaries shall be owned by them in equal shares and the property acquired by both of them through their work or industry shall be governed by the rules on co-ownership.
Sa mahapos nga paathag:
- Sweldo. Ang sweldo nga kinitaan samtang nagaistar sila nga magkaupod ila nga duha sa 50/50, bisan sin-o ang nag-obra.
- Pagkabutang nga naangkon samtang nagaistar nga magkaupod ginabilang nga halin sa ila duha nga pagpangabudlay kag ila sa tunga-tunga, luwas kon may pamatuod nga indi.
- Ginabilang ang pag-atipan sang pamilya. Ang partner nga wala nakabulig sa pagbakal sang pagkabutang ginabilang nga may ambag kon ang iya pagpangabudlay "consisted in the care and maintenance of the family and of the household" (amo ang pag-atipan kag pagmantener sang pamilya kag sang panimalay).
- Indi puwede magbaligya nga isa lang. Wala sang partner nga puwede magbaligya ukon magprenda sang iya bahin sa ila pagkabutang nga wala sang pagtugot sang isa, tubtob matapos ang ila pag-istar nga magkaupod.
- Bad faith. Kon isa lang sa void nga kasal ang may good faith, ang bahin sang may bad faith mapunta sa ila mga anak nga duha. Kon wala sila sang mga kaliwatan, mapunta ini sa partner nga wala sang sala.
Ano ang ginasiling sang Article 148?
In cases of cohabitation not falling under the preceding Article, only the properties acquired by both of the parties through their actual joint contribution of money, property, or industry shall be owned by them in common in proportion to their respective contributions. In the absence of proof to the contrary, their contributions and corresponding shares are presumed to be equal.
Ang kinalain sini sa Article 147:
- Indi awtomatiko nga partihan ang sweldo. Ang kada partner may kaugalingon nga kinitaan.
- Ang matuod nga ambag lang ang ginabilang. Dapat ipakita sang partner ang matuod nga ambag nga kwarta, pagkabutang ukon obra sa isa ka pagkabutang. Ang pag-obra sa balay lang wala nalista.
- Ang bahin nagasunod sa ambag, kag ginabilang nga pareho lang kon wala sang pamatuod sang matuod nga kantidad.
- Kon may asawa ang partner sa iban nga tawo, ang iya bahin mapunta sa absolute community ukon conjugal partnership sang iya balido nga kasal.
Paano ginagamit sang mga korte ang Article 147?
Sa Tan-Andal v. Andal (2021), gindeklarar sang Supreme Court nga void ang isa ka kasal bangod sang psychological incapacity, dayon gin-aplikar ang Article 147, kay libre ang mag-asawa nga magpakasal sa isa kag isa kag nagaistar sila nga magkaupod lang. Ginpaathag sang Korte nga ang sweldo nga kinitaan samtang nagaistar nga magkaupod partihan sing pareho, "regardless of who worked to earn the wage or salary" (bisan sin-o ang nag-obra para sa sweldo), kag ang pagkabutang nga naangkon samtang nagaistar nga magkaupod ginabilang nga halin sa ila duha nga pagpangabudlay.
Pero puwede ini mabaliskad kon may ebidensya nga kontra. Siling sang Korte, ang tunga sang asawa nga babayi sa isa ka lote nga gindonar sa iya kag sa iya amay iya lang. Amo man ang iya tunga sa duplex nga balay nga amo ang balay sang pamilya, nga ginpatindog gamit ang kwarta nga ginhulam niya kag sang iya amay. Wala sang bahin ang bana kay nagapakita ang ebidensya nga wala niya gin-atipan kag ginmantener ang pamilya kag ang panimalay.
Puwede bala maghatagay sang regalo ang live-in partners?
Diutay lang. Ang pagdumili sang regalo sa tunga sang mag-asawa ginaaplikar man sa live-in partners:
Every donation or grant of gratuitous advantage, direct or indirect, between the spouses during the marriage shall be void, except moderate gifts which the spouses may give each other on the occasion of any family rejoicing. The prohibition shall also apply to persons living together as husband and wife without a valid marriage.
Ano ang matabo kon mapatay ang isa ka partner?
Ang live-in partners indi mag-asawa sa mata sang layi, gani wala sang isa sa ila nga magapanubli sa isa bilang asawa. Ang nabilin nga partner iya gihapon ang iya bahin sa pagkabutang nga ila nga duha. Ang bahin sang napatay nga partner mapunta sa iya mga manunubli, pareho sang iya mga anak. Tan-awa ang Sin-o ang manubli kon wala sang will?
Ang mga anak sang live-in partners illegitimate (anak sa gwa sang kasal) luwas kon ma-legitimate sila sa ulihi. Tan-awa ang Sin-o ang may custody sang illegitimate nga bata?
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga halimbawa lang nga inimbento para ipakita kon paano nagaobra ang mga regla. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Nina kag Arnel. Pareho sila single, kag walo ka tuig sila nga nagaistar nga magkaupod. Nagaobra si Arnel sa pabrika; si Nina ang nagaatipan sang balay kag sang ila duha ka anak. Nagbakal sila sang lote nga nakapangalan kay Arnel. Suno sa Article 147, ang lote ginabilang nga ila sa tunga-tunga, kag ang pag-atipan ni Nina sang pamilya kag sang panimalay ginabilang nga iya ambag.
Joan kag Rey. May asawa pa si Rey sang nag-istar sia upod kay Joan. Si Joan ang nagbayad sang tunga sang down payment sang isa ka motorsiklo. Suno sa Article 148, may bahin si Joan sa motorsiklo suno sa iya matuod nga gin-ambag. Ang bahin ni Rey mapunta sa property regime sang iya balido nga kasal.
Lito kag Grace. Antes sila nagbulagay, ginhatag ni Lito kay Grace ang iya salakyan bilang "regalo." Bangod nagaistar sila bilang bana kag asawa nga wala sang balido nga kasal, void ang regalo suno sa Article 87, luwas kon diutay lang nga regalo ini sa isa ka okasyon sang pamilya.
San-o ka nagakinahanglan sang abogado?
Makighambal sa abogado kon natapos ang live-in nga relasyon kag indi magkasugot ang mga partner kon kay sin-o ang balay, duta ukon negosyo, ukon kon napatay ang isa ka partner kag ginapangayo sang mga manunubli ang pagkabutang. Ang sabat nagadepende sa titulo, resibo kag iban pa nga ebidensya kon sin-o ang nagbayad kag sin-o ang nag-atipan sang pamilya.
Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga paagi.
Ano nga mga probisyon ang ginbasihan sini nga sabat?
Ano nga mga desisyon sang Supreme Court ang may kaangtanan?
Masami nga pamangkot
Pareho bala ang property rights sang live-in partners kag sang mag-asawa nga kasal?
Indi. Wala nagaaplikar sa ila ang mga property regime sang kasal, pareho sang absolute community. Ang live-in partners sakop sang Article 147 sang Family Code kon libre sila nga magpakasal sa isa kag isa, ukon sang Article 148 kon indi.
Akon man bala ang bahin sang balay nga nakapangalan sa akon partner?
Nagadepende. Suno sa Article 147, ang pagkabutang nga naangkon samtang nagaistar kamo nga magkaupod ginabilang nga bunga sang inyo duha nga pagpangabudlay kag inyo sa tunga-tunga, luwas kon mapamatud-an nga indi. Suno sa Article 148, may bahin ka lang suno sa kwarta, pagkabutang ukon obra nga matuod mo nga gin-ambag.
Ginabilang bala nga ambag ang pag-atipan sang balay?
Suno sa Article 147, huo: ang partner nga ang iya pagpangabudlay amo ang pag-atipan kag pagmantener sang pamilya kag sang panimalay ginabilang nga may ambag. Wala sini nga regla ang Article 148; ang ginabilang didto amo ang matuod nga ambag nga kwarta, pagkabutang ukon obra.
Puwede bala ako hatagan sang akon live-in partner sang balay bilang regalo?
Suno sa Article 87 sang Family Code, void ang mga donation sa tunga sang mag-asawa samtang kasal sila, luwas sa diutay nga regalo sa mga okasyon sang pamilya, kag ang amo man nga pagdumili ginaaplikar sa mga tawo nga nagaistar bilang bana kag asawa nga wala sang balido nga kasal.
Puwede bala ibaligya sang akon partner ang amon pagkabutang nga wala sang akon pagtugot?
Suno sa Article 147, wala sang partner nga puwede magprenda ukon magbaligya sang iya bahin sa pagkabutang nga naangkon samtang nagaistar sila nga magkaupod kag ila nga duha, paagi sa acts inter vivos, nga wala sang pagtugot sang isa, tubtob matapos ang ila pag-istar nga magkaupod.
Makapanubli bala ako sa akon live-in partner?
Ang live-in partners indi mag-asawa sa mata sang layi, gani indi sila magpanubli sa isa kag isa bilang asawa. Imo gihapon ang imo bahin sa pagkabutang nga inyo nga duha. Tan-awa ang pahina parte sa kon sin-o ang manubli kon wala sang will.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?