Absolute Community vs Conjugal Partnership: Ano ang Kinalain?

Usisaa ang duha ka butang: ang petsa sang kasal kag kon may prenup (sa Family Code, "marriage settlement" ang tawag sini).

• Nagpakasal sang August 3, 1988 ukon pagkatapos, nga wala sang prenup: absolute community of property. Ini ang default suno sa Article 75, kag ginsiling sang Supreme Court sa Homeowners Savings & Loan Bank v. Dailo (2005) nga nag-epekto ang Family Code sang August 3, 1988.
• Nagpakasal antes sang August 3, 1988, nga wala sang prenup: conjugal partnership of gains. Amo ina ang default sang Civil Code (Article 119), kag ginapabilin sang Article 105 sang Family Code ini nga mga partnership, nga ginagamitan sang mga rule sang Family Code nga wala ginadula ang mga karapatan nga naangkon na.
• Bisan ano nga petsa, nga may balido nga prenup: ang sistema nga ginpili sang prenup. Mahimo ini nga absolute community, conjugal partnership, complete separation of property ukon iban pa nga sistema (Family Code Article 75; para sa mas daan nga kasal, Civil Code Article 119). Basaha ano ang dapat sulod sang prenup.

Ang imo PSA marriage certificate nagapakita sang petsa sang kasal. Suno sa Article 22(7) sang Family Code, ginasiling man sang marriage certificate kon may marriage settlement nga ginhimo ang mag-asawa.

Ang pinakadako nga kinalain amo ang propiedad nga yara na antes sang kasal.

Sa absolute community, ginasulod sang Article 91 sa common pool ang "all the property owned by the spouses at the time of the celebration of the marriage or acquired thereafter". Ang lote nga ginbakal sang isa samtang single pa, nangin common property sa adlaw sang kasal. Ang dako nga eksepsyon amo ang asawa ukon bana nga may legitimate children ukon descendants na sa nagligad nga kasal: ang iya propiedad antes sang kasal, upod ang bunga kag kita sini, nagapabilin nga bulag (Article 92(3)).

Sa conjugal partnership, ang "gindala" sang kada isa sa kasal nagapabilin nga iya (Article 109). Ang nangin common amo ang ginapatubo sang kasal: sweldo kag kita sa negosyo, mga butang nga ginbakal sang common nga kuwarta, kag ang net fruits (pareho sang abang ukon ani) sang kaugalingon nga propiedad sang kada isa (Articles 106 kag 117).

Sa duha ka sistema, ang propiedad nga nabaton sa tion sang kasal paagi sa inheritance ukon donation nagapabilin sa nakabaton (Articles 92(1) kag 109(2)).

Sa sini nga punto, pareho ang rule sang duha ka sistema. Siling sang Article 96 (absolute community) kag Article 124 (conjugal partnership) nga mag-upod ang mag-asawa sa pagdumala sang propiedad. Wala sang isa sa ila ang makabaligya ukon maka-mortgage sang common property nga wala sang written consent sang isa ukon authority sang korte:

Sa kaso nga Dailo, ang bana, paagi sa ahente nga iya gintugutan, nag-mortgage sang conjugal property sa banko nga wala nakahibalo kag wala nagtugot ang iya asawa. Siling sang Supreme Court void ang bug-os nga mortgage, indi lang ang bahin sang asawa. Ginsiling man sini nga ang banko, nga nagasiling nga nakabenepisyo ang pamilya sa utang, amo ang dapat magpamatuod sini. Para sa bug-os nga mga rule, basaha Mahimo bala magbaligya ang bana ukon asawa sang conjugal property nga wala sang consent?

Lain ang exclusive property (kaugalingon gid nga propiedad). Suno sa Article 111 sang kapitulo sang conjugal partnership, nga gin-amend sang Republic Act No. 10572, mahimo ibaligya, i-mortgage ukon i-dispose sang bisan sin-o sa mag-asawa ang iya exclusive property.

Sa duha ka sistema, ang common property ginaliquidate (ginahusay kag ginapartihan) sa kaso nga nagahusay sang estate sang napatay (Articles 103 kag 130). Kon wala sang kaso nga ginsampa sa korte, ang nabilin nga asawa ukon bana ang dapat mag-liquidate, sa korte ukon sa gwa sang korte, sa sulod sang deadline:

• Absolute community: sa sulod sang isa ka tuig halin sa pagkapatay (Article 103).
• Conjugal partnership: sa sulod sang anom ka bulan halin sa pagkapatay (Article 130).

Pagkatapos sang deadline, void ang bisan ano nga baligya ukon mortgage sang sina nga common property. Kon ang nabilin magpakasal liwat nga wala nag-liquidate, ang bag-o nga kasal sakop sang complete separation of property. Pagkatapos lang sang liquidation ginapartihan sa mga manunubli ang bahin sang napatay; basaha legitime shares.

Ini nga mga halimbawa ginhimo-himo lang para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Maria kag Jose (absolute community). Nagpakasal sila sang 2015 nga wala sang prenup, gani absolute community ang ila sistema (Article 75). Ang condo nga natapos bayaran ni Maria sang 2012, antes sang kasal, nangin community property (Article 91). Ang lote nga ginbilin sa iya sang iya amay sa will sang 2020 nagapabilin nga iya, upod ang abang nga ginakita sini, kay wala ginasiling sang will nga para ini sa community (Article 92(1)).

Ana kag Ben (conjugal partnership). Nagpakasal sila sang 1985 nga wala sang prenup, gani conjugal partnership ang ila sistema (Civil Code Article 119; Family Code Article 105). Ang uma ni Ana antes sang kasal nagapabilin nga iya (Article 109(1)). Ang net nga kita sa ani sa tion sang kasal conjugal (Article 117(3)).

Si Ben kag ang banko. Sang 1995 nagbakal ang mag-asawa sang balay sa tion sang kasal, gani ginabilang ini nga conjugal (Article 116). Gin-mortgage ini ni Ben sa banko nga wala sang written consent ni Ana ukon authority sang korte. Void ang mortgage (Article 124). Ang conjugal partnership nagasabat sa utang ni Ben sa kadamuon lang sang benepisyo nga nabaton sang pamilya halin sini (Article 121(3)), kag sa kaso nga Dailo siling sang Korte nga ang nagpahulam nga nagasiling sang sina nga benepisyo amo ang dapat magpamatuod sini.

Wala sang bisan isa sa duha ka sistema ang para sa ila. Ang magka-upod nga nagaistar nga wala sang balido nga kasal may kaugalingon nga mga rule sa Articles 147 kag 148 sang Family Code. Basaha propiedad sang live-in partners.

Makighambal sa abogado antes ka magpirma sang baligya, mortgage ukon waiver nga may kaangtanan sa propiedad sang mag-asawa, kon indi ka sigurado kon ano nga sistema ang para sa imo, kag pagkatapos mapatay ang asawa ukon bana, tungod sang mga deadline sang liquidation sa ibabaw. Kon indi mo makaya ang bayad, basaha libre nga bulig legal.