Property of Spouses: Kinsa ang Tag-iya sa Kabtangan sa Magtiayon?

Nagdepende kini sa imong marriage settlement (prenuptial agreement) ug kanus-a ka naminyo. Ang Article 75 nag-ingon:

Sa yanong pagkasulti: kung walay marriage settlement, o kung void ang regime nga gikasabutan, ang absolute community of property ang mo-apply.

• Naminyo niadtong August 3, 1988 o human niini, walay prenup: absolute community of property.
• Naminyo sa wala pa ang August 3, 1988, walay prenup: conjugal partnership of gains, nga mao ang default ubos sa Civil Code. Ang mga lagda sa Family Code bahin sa conjugal partnership mo-apply usab niini nga mas karaan nga mga kaminyoon, nga walay kadaot sa mga katungod nga nakuha na.
• Naay prenup: ang regime nga gipili sa magtiayon, sama sa complete separation of property. Ang prenup kinahanglan sinulat, pirmado ug gihimo sa wala pa ang kasal, ug mobugkos ra sa third persons (ubang tawo) kung naka-register kini (Articles 76 ug 77). Tan-awa ang Prenuptial agreement.

Ang Article 91 nagbutang sa sinugdanang lagda sa absolute community:

Sa yanong pagkasulti: gawas kung lahi ang giingon sa balaod o sa marriage settlement, ang community property naglakip sa tanang kabtangan nga gipanag-iya sa magtiayon sa panahon sa kasal o nakuha human niini.

Ang titulo sa ngalan sa usa ka kapikas dili modesisyon kung kinsa ang tag-iya. Ang kabtangan nga nakuha sulod sa kaminyoon gi-presume nga common o conjugal, naka-register man sa ngalan sa usa o sa duha ka kapikas, gawas kung mapamatud-an ang sukwahi (Articles 93 ug 116). Gikumpara ang duha ka regime sa Absolute community vs conjugal partnership.

Dili. Ubos sa Article 96 para sa absolute community ug sa Article 124 para sa conjugal partnership, dungan nga modumala sa kabtangan ang magtiayon, ug void ang pagbaligya o mortgage nga walay court authority o sinulat nga consent sa pikas nga kapikas. Giisip sa balaod ang transaksyon nga continuing offer: mobugkos ra kini kung dawaton sa pikas nga kapikas, o tugotan sa korte, sa dili pa bawion ang offer.

Sa Homeowners Savings & Loan Bank v. Dailo (2005), gi-mortgage sa bana ang conjugal nga balay ug yuta nga walay consent sa iyang asawa. Giingon sa Supreme Court nga void ang mortgage sa tibuok, dili lang sa bahin sa asawa, kay ang Article 124 walay gihimong kalainan. Tan-awa ang Mabaligya o ma-mortgage ba sa kapikas ang conjugal property nga walay consent?

Ang common property manubag sa utang nga gihimo sa usa ka kapikas nga walay consent sa pikas hangtod ra sa kantidad nga napuslan sa pamilya (Articles 94(3) ug 121(3)). Sa Dailo, giingon sa Korte nga ang creditor nga moingon nga napuslan sa pamilya ang loan ang kinahanglan mopamatuod niini.

Dili sa usag usa sulod sa kaminyoon. Ang Article 87 naghimo nga void ang matag donation o paghatag og libre nga kaayohan tali sa magtiayon sulod sa kaminyoon, gawas sa kasarangang regalo sa okasyon sa kalipay sa pamilya. Ang samang pagdili mo-apply sa mga tawo nga nagpuyo nga daw bana ug asawa nga walay balidong kaminyoon, ingon sa gi-apply sa Supreme Court sa Arcaba v. Tabancura Vda. de Batocael (2001).

Walay kapikas nga maka-donate sa community property ngadto sa uban nga walay consent sa pikas, gawas sa kasarangang donation para sa charity o sa okasyon sa kalipay o kalisdanan sa pamilya (Article 98). Tan-awa ang Makahatag ba og kabtangan ang bana ug asawa sa usag usa?

Pinaagi ra sa order sa korte, gawas kung naa na kini sa prenup. Ang Article 134 nag-ingon nga ang separation sulod sa kaminyoon mahimong boluntaryo o tungod sa igong rason. Ang Article 135 naglista og unom ka rason, sama sa abandonment o pagkapakyas sa pagtuman sa obligasyon sa pamilya, ug separation in fact (aktwal nga pagbulag) sulod sa dili moubos sa usa ka tuig ug halos imposible na nga magkauyon pa sila pag-usab. Ubos sa Article 136, mahimo usab nga dungan mo-file ang magtiayon og verified petition, nga gilista ug gipahibalo ang tanang creditor. Ang pagpuyo nga bulag ra dili motapos sa regime. Tan-awa ang Mabulag ba sa magtiayon ang ilang kabtangan samtang minyo pa?

Ubos sa Article 101, kung ang usa ka kapikas nga walay just cause mobiya sa pikas o mapakyas sa pagtuman sa iyang obligasyon sa pamilya, makaadto sa korte ang pikas nga kapikas. Ang kapikas nga mibiya sa conjugal dwelling (puy-anan sa magtiayon) nga walay tuyo nga mobalik, nakabiya na sa pikas; ang tulo ka bulan nga wala siya, o tulo ka bulan nga walay balita gikan kaniya, mohimo og prima facie presumption sa maong tuyo. Ang kapikas nga nabiyaan makapangayo og receivership, judicial separation of property, o awtoridad nga siya ra ang modumala sa common property. Tan-awa ang Unsa ang imong mahimo kung gibiyaan sa imong kapikas ang pamilya?

Matapos ang kaminyoon ug kinahanglan i-liquidate ang common property sa dili pa kini mabahin. Ubos sa absolute community, human sa inventory ug pagbayad sa mga utang, ang net assets bahinon og parehas tali sa magtiayon, gawas kung lahi nga pagbahin ang naa sa marriage settlement o kung ang bahin gi-waive o na-forfeit (Article 102); susamang mga lakang ang sundon sa conjugal partnership (Article 129). Unya, ang bahin ra sa namatay nga kapikas ang mapasa sa mga manununod.

Kung walay estate case nga gi-file sa korte, ang nabilin nga kapikas kinahanglan mo-liquidate sa kabtangan, sa korte o gawas sa korte, sulod sa usa ka tuig ubos sa absolute community (Article 103) o unom ka bulan ubos sa conjugal partnership (Article 130). Human sa maong panahon nga walay liquidation, void ang bisan unsang pagbaligya o mortgage sa maong kabtangan. Lahi nga kaso kung ang kapikas namatay sa wala pa mi-epekto ang Family Code: sa Heirs of Protacio Go, Sr. v. Servacio (2011), namatay ang asawa sa 1987, ug giingon sa Korte nga ang ulahing pagbaligya sa bahin sa kabtangan sa bana ug sa usa ka anak nga lalaki, nga walay una nga liquidation, dili nagpasabot nga void dayon. Ang nabilin nga kapikas nga maminyo pag-usab nga wala mo-liquidate mapailalom sa complete separation of property sa bag-ong kaminyoon. Tan-awa ang Pagbaligya sa conjugal property human mamatay ang kapikas ug ang topic sa inheritance.

Dili mo-apply kanila ang mga regime sa kaminyoon. Ang Article 147 mosakop sa magtiayon nga may kapasidad sa pagpakasal sa usag usa ug nagpuyo nga eksklusibo nga daw bana ug asawa, ug sa magtiayon sa void nga kaminyoon nga may kapasidad: ang ilang sweldo ug kabtangan nga nakuha pinaagi sa dungan nga trabaho ilang gipanag-iya og parehas nga bahin, ug ang pag-atiman sa pamilya ug sa panimalay giisip nga kontribusyon. Ang Article 148 mosakop sa ubang relasyon, pananglitan kung ang usa minyo sa laing tawo: ang kabtangan ra nga nakuha pinaagi sa aktwal nga dungan nga kontribusyon ang bahinon, sumala sa kontribusyon sa matag usa. Tan-awa ang Bahin ba sa duha ang kabtangan sa live-in partners?

Ang family home mao ang balay nga gipuy-an sa pamilya ug ang yuta nga gitindogan niini (Article 152). Ubos sa Article 155, exempted kini sa execution, forced sale o attachment, gawas sa wala mabayri nga buhis, utang nga nahimo sa wala pa kini mahimong family home, utang nga gi-secure sa mortgage niini, ug utang sa mga nagtukod niini o naghatag og materyales. Sa Ramos v. Pangilinan (2010), giingon sa Supreme Court nga ang family home nga gitukod human mi-epekto ang Family Code ma-constitute by operation of law (awtomatik tungod sa balaod). Tan-awa ang Makuha ba sa creditors ang family home?

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung giunsa pagtrabaho sa mga lagda. Dili kini advice para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Bong ug Cecil naminyo sa 2010 nga walay prenup. Si Cecil adunay condo unit sa wala pa ang kasal, ug wala siyay anak gikan sa nangaging kaminyoon. Ubos sa absolute community, nahimong common property ang condo. Ang yuta nga mapanunod ni Bong gikan sa iyang amahan sulod sa kaminyoon magpabilin nga iya.

Si Mario gusto mo-mortgage sa balay nga ilang gipalit ni Linda sulod sa ilang kaminyoon, nga ang titulo sa iyang ngalan ra. Ang balay gi-presume nga common property. Kung walay sinulat nga consent ni Linda o order sa korte, void ang mortgage.

Si Fe namatyan og bana, ug walay estate case nga gi-file. Ubos sa absolute community, aduna siyay usa ka tuig aron i-liquidate ang common property. Kung ibaligya niya ang yuta human sa maong tuig nga wala mo-liquidate, void ang pagbaligya.

Pakigsulti sa abogado sa dili ka pa mopirma og pagbaligya o mortgage sa kabtangan nga nakuha sulod sa kaminyoon, kung mibiya ang imong kapikas o nagbaligya og kabtangan nga walay imong consent, sa dili ka pa maminyo pag-usab human mamatay ang kapikas, o kung kinahanglan nimo husayon ang kabtangan sa kaminyoon nga natapos na. Kung wala kay ikabayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas.