Inheritance sa Pilipinas: Heirs, Bahin kag Pag-areglo sang Estate

Sa tion sang iya kamatayon. Siling sang Article 777 sang Civil Code:

Sa simple nga hambal: ang right sa palanublion nagalipat sa mga heir sa mismo nga tion nga napatay ang tawo.

Pero indi ini nagakahulugan nga makakuha dayon ang kada heir sang iya bahin. Tubtob indi pa napartihan ang estate, ang mga heir dungan nga tag-iya sini, "subject to the payment of debts of the deceased" (dapat anay mabayaran ang mga utang sang napatay) (Article 1078). Ang partihanay matabo sang ulihi: paagi sa korte, ukon paagi sa kasugtanan sang mga heir kon ginatugot sang law.

Ginlista sang Article 887 ang mga compulsory heir, ang mga tawo nga indi mahimo ekslusiron sa will kon wala sang legal nga rason:

1. Mga legitimate nga anak kag kaliwatan, pareho sang mga apo.
2. Kon wala sila, mga legitimate nga ginikanan kag katigulangan.
3. Ang balo nga babayi ukon lalaki.
4. Mga anak nga natawo sa luwas sang kasal. Ginagamit pa sang article ang daan nga mga ngalan para sa ila halin sang 1950.

Ang asawa kag ang mga illegitimate nga anak indi ginaekslusar sang mga legitimate nga anak ukon ginikanan: nagapanubli sila upod sa ila. Para sa mga anak nga natawo sa luwas sang kasal, dugang sang article:

Sa simple nga hambal: dapat pamatud-an sing husto ang relasyon sang illegitimate nga anak sa iya ginikanan.

Ang tawo nga naghimo sang will libre lang sa bahin nga nabilin pagkatapos sang mga legitime. Ang Article 888 nagabutang sang pangunahan nga rule:

Sa simple nga hambal: ang legitime sang mga legitimate nga anak kag kaliwatan amo ang katunga sang estate sang amay kag sang iloy.

Ang iban nga bahin nagadepende kon sin-o ang buhi pa. Kon isa ka legitimate nga anak, ang asawa makakuha sang ikaapat nga bahin; kon duha ukon sobra, pareho sa isa ka anak (Article 892). Ang kada illegitimate nga anak makakuha sang katunga sang legitime sang legitimate nga anak (Family Code Article 176). Tan-awa ang tanan nga kombinasyon sa table sang legitime shares kag ang mga halimbawa nga may kwenta sa Legitime shares sa Pilipinas.

Ang will wala nagalipat sang bisan ano nga pagkabutang tubtob indi ini ginatugutan sang korte (Article 838). Ini nga proseso sa korte ginatawag nga probate.

Kon paano ginahimo ang will kag paano ini ginapamatud-an sa korte, basaha ang wills and probate sa Pilipinas.

Ang law ang nagadesisyon. Ini ang intestate succession. Sa malip-ot:

• Una nga nagapanubli ang mga legitimate nga anak, pareho ang bahin, bisan halin sila sa lain-lain nga kasal (Articles 979 kag 980). Ang apo nga ang ginikanan nauna nga napatay amo ang makakuha sang bahin sang sina nga ginikanan.
• Ang nabilin nga asawa nagapanubli upod sa ila: kon may legitimate nga mga anak, pareho ang iya bahin sa bahin sang kada anak (Article 996).
• Ang mga ginikanan makapanubli lang kon wala sang legitimate nga kaliwatan.
• Ang mga utod kag mga hinablos makapanubli lang kon wala sang kaliwatan, katigulangan ukon illegitimate nga anak. Kon buhi pa ang asawa, nagapartihanay sila sa estate upod ang asawa, katunga kada isa (Articles 1001 kag 1003). Ang iban nga paryente makapanubli lang tubtob sa ikalima nga degree (Article 1010).
• Ang State makapanubli lang kon wala na sang iban nga may right (Article 1011).

Ang bug-os nga pagkasunod-sunod, upod ang bahin sang asawa sa kada kaso, yara sa Sin-o ang makapanubli kon wala sang will?

Huo, halin sa ila ginikanan, kon napamatud-an na ang relasyon. Ang pamatuod mahimo amo ang rekord sang pagkatawo, ang pag-angkon sa public document ukon sa sulat-kamot nga may pirma sang ginikanan, ukon iban pa nga ebidensya nga ginatugot sang Family Code (Family Code Article 172). Ang iban nga klase sang pamatuod dapat ipresentar samtang buhi pa ang ginikanan (Family Code Article 175).

Ginalimitahan sang Article 992 ang panublion sa tunga sang illegitimate nga anak kag sang legitimate nga mga paryente sang ginikanan. Sa Aquino v. Aquino (2021), ginbasa liwat sang Supreme Court ina nga rule: ang anak nga ang ginikanan wala nagpakasal sa isa kag isa makapanubli sa lolo ukon lola paagi sa pagbulos sa lugar sang ginikanan nga nauna nga napatay. Klaro nga wala pa gindesisyunan sang Korte ang iban nga sitwasyon, pareho sang pagpanubli sa mga tiyo ukon tiya. Detalye sa Makapanubli bala ang illegitimate nga anak?

Sa valid lang nga will nga nagasiling sang isa sa legal nga mga rason sa Article 919, pareho sang pagmaltratar sa ginikanan ukon wala sang rason nga pagdumili sa pagsuporta sa ginikanan. Ang paghambal nga "wala ka sang palanublion" sa reunion sang pamilya indi nagadisinherit sa bisan sin-o, kay ang disinheritance mahimo lang paagi sa will (Article 916). Kon ginapanghiwala sang anak ang rason, dapat ini pamatud-an sang iban nga heirs; kon indi nila mapamatud-an, sa anak gihapon ang legitime (Articles 917 kag 918). Tan-awa ang Mahimo bala i-disinherit sang ginikanan ang anak?

May duha ka pangunahan nga dalan:

• Wala sang kaso sa korte. Ginatugutan sang Rule 74 sang Rules of Court ang extrajudicial settlement kon ang napatay wala nagbilin sang will kag wala sang utang, kag ang tanan nga heirs adulto ukon menor de edad nga may husto nga representante. Nagapirma ang mga heir sang public instrument, ginafile ini sa Register of Deeds upod ang bond para sa personal property, kag ginapublikar ini makaisa kada semana sa sulod sang tatlo ka semana. Sa sulod sang duha ka tuig pagkatapos sang partihanay, ang creditor ukon ang heir nga wala naupod mahimo pa magsingil sa pagkabutang. Ang isa lang ka heir nagagamit sang affidavit of self-adjudication.
• Sa korte. Kon may will, kon may utang, ukon kon wala nagakasugtanay ang mga heir.

Kon kasal ang napatay, dapat anay likidahon ang pagkabutang sang mag-asawa. Kon wala sang kaso nga ginfile sa korte, ang nabilin nga asawa may isa ka tuig halin sa kamatayon agod himuon ini suno sa absolute community (Family Code Article 103), ukon anom ka bulan suno sa conjugal partnership (Article 130).

May buhis man. Suno sa TRAIN Law, ang estate tax 6% sang net estate, may standard deduction nga ₱5,000,000. Usisaa sa BIR ang subong nga mga rule antes mag-file. Ang mga tikang, mga deadline kag duha ka desisyon sang Supreme Court parte sa mga settlement nga wala nag-upod sang iban nga heir yara sa Extrajudicial settlement of estate.

Huo, pero ang iya lang undivided nga bahin (Article 493). Ang nagbakal nagabulos sa lugar sang nagbaligya bilang co-owner. Ang sa katapusan makuha sang nagbakal limitado sa bahin nga ginhatag sa nagbaligya kon partihon na ang pagkabutang. Kon ang co-heir nagbaligya sa iban nga tawo, ang iban mahimo magbulos sa lugar sang nagbakal paagi sa pagbayad sang presyo sa sulod sang isa ka bulan halin sa nakasulat nga notice sang pagbaligya (Article 1088). Ang bisan sin-o nga co-owner mahimo man mangayo sang partition bisan san-o (Article 494). Tan-awa ang Mahimo bala ibaligya sang co-owner ang iya bahin?

Ang donation sa anak ginaisip batok sa legitime sang sina nga anak kon mapatay na ang ginikanan (Article 909). Ang deed of sale nga peke ang presyo void, pero mahimo mapamatud-an nga sa matuod donation ini (Article 1471). Ginkumparar ang duha ka dalan sa Donation vs sale sang pagkabutang sa mga anak.

Ini himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagatingob ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Sanday Jose kag Maria nakasal suno sa absolute community. Napatay si Jose nga wala sang will. Ang ila net community property ₱2,400,000, kag may tatlo sila ka adulto nga anak. Una nga makuha ni Maria ang iya katunga sang community, ₱1,200,000 (Family Code Article 102). Ang katunga ni Jose, ₱1,200,000, amo ang iya estate. Kay wala sang will kag wala sang utang, ginapartihan ini ni Maria kag sang tatlo ka anak sa apat ka pareho nga bahin nga ₱300,000 (Article 996). Mahimo sila magpirma sang extrajudicial settlement, ipublikar ini kag i-file sa Register of Deeds. Kon ang isa ka anak nagaobra sa luwas sang pungsod kag wala naupod sa deed, indi sia nahigot sang settlement.

Agod mapamatud-an kon sin-o ang mga heir, kasagaran kinahanglan sang pamilya ang mga dokumento sang civil registry pareho sang death, birth kag marriage certificates. Mahimo mo ini i-order online: tan-awa ang paano mangayo sang PSA certificate.

Makighambal sa abogado kon may will, kon wala nagakasugtanay ang mga heir, kon may utang ukon menor de edad nga heir, kon may anak nga natawo sa luwas sang kasal ukon may ikaduha nga pamilya, ukon kon ang ginpanubli nga duta ginbaligya ukon ginsangla pagkatapos sang kamatayon. Kinahanglan ang abogado para sa probate, sa kaso sang partition, kag sa bisan ano nga claim nga ang will ukon donation nagbuhin sang legitime. Kon indi mo makaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.