Aquino v. Aquino (2021): Makatawid ti Apo a Nonmarital

Natay ti lolo idi 1999 nga awan ti will, ket nangibati kadagiti personal ken real properties. Dinawat ti anakna a ni Rodolfo iti Regional Trial Court idiay Davao City a mangdutok iti administrator ti estate. Kalpasan ti ipapatayna, nabati ti maikadua nga asawana ken dagiti annak a lalaki ken tagatawid manipud iti umuna a panagasawana. Maysa kadagiti annakna, ti ama ni Angela, ket natayen nga umuna, idi 1978.

Kinuna ni Angela nga isu ti bugbugtong nga anak dayta nga anak a lalaki. Saan a nagkasar dagiti nagannakna, uray no kinunana a nawaya ida nga agkasar ken pinanggepda dayta. Natay ti amana sakbay a naipasngay isuna. Kinuna ni Angela a ti lolona ti nangbayad kadagiti gastos ti panagsikog ti inana, a dimmakkel isuna iti ancestral house ti pamilia Aquino, a ti ulitegna a ni Abdulah ti ninongna, ken ti lolona ti nangsuporta kenkuana ken iti panagadalna. Dinawatna a mairaman isuna iti pannakabingay ti estate ti lolona, iti lugar ti amana.

Bimmusor ti ulitegna a ni Rodolfo. Kinunana a saan a pulos a legal a binigbig ti amana isuna, ken naipasngay isuna nga ad-adu ngem siam a bulan kalpasan ti ipapatay ti amana, isu nga awan ti wagas a pakaammuan no anakna ngarud isuna. Simmungbat ni Angela a naipasngay isuna nga ababa ngem siam a bulan kalpasan ti ipapatayna. Kinuna met dagiti ulitegna a lapdan ti Article 992 isuna nga agtawid kadagiti legitimate a kabagian ti amana. Intudo da Abdulah ken ti Solicitor General ti maysa a dokumento a maibagbaga a birth certificate-na, a nangnagan iti sabali a lalaki kas amana.

Pinaboran ti trial court ni Angela ket inikkanna iti binulan nga allowance manipud iti estate. Binaliktad ti Court of Appeals. Kinunana a saanna a napaneknekan ti filiation-na ken, aniaman, saan isuna a makatawid iti lolona gapu iti Article 992. Saan nga inaprobaran ti Supreme Court idi umuna ti apelana, ngem idi agangay linuktanna manen ti kaso, inyallatonna iti sibubukel a Korte ket nangdengngeg iti oral arguments.

Dua ti saludsod. Umuna, mabalin kadi nga agtawid iti estate ti lolo wenno lola ti nonmarital child ti maysa a marital child? Maikadua, napaneknekan kadi ni Angela nga anak isuna ti amana?

Inaprobaran ti Supreme Court ti paset ti motion ni Angela, binaliktadna ti Court of Appeals ket insublina ti kaso iti trial court.

Mangrugi ti desision iti kangrunaan nga inkeddengna: "A child whose parents did not marry each other can inherit from their grandparent by their right of representation, regardless of the grandparent's marital status at the birth of the child's parent."

Daytoy ti artikulo a binasa manen ti Korte:

• Baro a panangbasa iti Article 992. Dagiti immun-una a kaso, kas iti Diaz v. Intermediate Appellate Court, ket binasada ti "relatives" iti Article 992 iti nalawa a kaipapanan, tapno lapdanna met dagiti apo. Inwaksi ti Korte ti panagipagarup kadagidiay a kaso a dagiti nonmarital child ket naggapu iti illicit a relasion ken agbibiag iti nadangkes a kasasaad nga inaramid ti marital family. Kinunana a ti best interest of the child (kasayaatan ti ubing) ti masapul nga agballigi.
• Maiyaplikar ti Article 982. No mangisukat ti nonmarital child iti natayen a nagannakna iti estate ti lolo wenno lola, maiyaplikar ti Article 982 ti Civil Code. Kunana a dagiti apo ken sabsabali a kaputotan ket agtawid babaen ti right of representation, ket awan ti idumdumana segun iti kasasaad ti pannakaipasngay.
• Dagiti rason. Intudo ti Korte ti policy ti State a mangsalaknib iti best interest dagiti ubbing, ti United Nations Convention on the Rights of the Child, ken ti pagalagadan ti Family Code a masapul nga agsisinnuporta dagiti lolo wenno lola ken dagiti apo aniaman ti kasasaadda.
• Dagiti limitasion. Maiyaplikar laeng ti desision no agtawid ti nonmarital child babaen ti panangisukat iti nagannakna. Kinuna ti Korte nga awan ti ibagbagana maipapan kadagiti collateral relative ken saanna nga ikeddeng ti karbengan ti anak nga agtawid iti bukodna a karbengan.
• Masapul a mapaneknekan ti filiation. Saan nga ikkan ti baro a panangbasa ni Angela iti automatiko a paset. Gapu ta naipasngay isuna sakbay nga immepekto ti Family Code, inyaplikar ti Korte dagiti pagalagadan ti Civil Code maipapan iti pammaneknek ti filiation ket nasarakanna a saan pay a naladaw ti panangiyawatna iti kalikagumna. Kinunana met a ti DNA testing ket valid a wagas a pangpaneknek iti filiation, uray natayen ti ama. No awan ti mausar a sample manipud iti ama, mabalin nga usaren ti DNA test dagiti sabsabali a kabagian kas suporta nga ebidensia ti kinakabagian.
• Remand. Insubli ti Korte ti kaso iti Regional Trial Court tapno ikeddengna, iti uneg ti 90 nga aldaw, ti filiation ni Angela, agraman ti panangawat iti DNA evidence, ken ti pasetna iti estate ti lolona.

Babaen ti Article 982 ti Civil Code, kas pannakabasa ita ti Article 992, ti nonmarital child ket mabalin nga agtawid iti lolo wenno lolana babaen ti right of representation, aniaman ti marital status ti lolo wenno lola idi naipasngay ti nagannak ti anak, no mapaneknekan ti filiation; saan a sakupen ti desision ti panagtawid iti bukod a karbengan ti anak wenno manipud kadagiti collateral relative.

Sakbay daytoy a desision, binasa ti Korte ti Article 992 a kas kaipapanan a ti apo a naipasngay iti ruar ti kasar ket saan a makatawid iti lolo wenno lola a natay nga awan ti will, no ti nagannak ti apo ket legitimate nga anak dayta a lolo wenno lola. Linuktan ti Aquino v. Aquino ti maysa a ruangan: ti panangisukat iti natayen a nagannak iti estate ti lolo wenno lola.

Pagarigan (inaramid a nagan): Ti ama ni Bea, ni Marco, ket legitimate nga anak ni Lolo Ben. Saan a pulos a nakikasar ni Marco iti ina ni Bea, ket natay idi 2015. Natay ni Lolo Ben idi 2024 nga awan ti will. Babaen ti Aquino, mabalin a kalikaguman ni Bea ti paset a koma naawat ni Marco, no mapaneknekanna a ni Marco ti amana. No ketdi ti saan a naasawaan nga ikit ni Bea ti matay nga awan ti will, saan nga ibaga ti Aquino a desision no mabalin nga agtawid ni Bea kenkuana.

Saan a daytoy a kaso ti naudi a sao. Kinuna ti Korte a nasaysayaat nga ibati iti Kongreso dagiti dadakkel a panagbalbaliw kadagiti pagalagadan maipapan kadagiti nonmarital child. Iti bukod a kaso ni Angela, ti pammaneknek ti filiation ti saludsod a naibati para iti trial. Dagiti dokumento kas iti PSA birth certificate ket mabalin a napateg, ngem ti korte ti mangikeddeng no ania nga ebidensia ti umanay.

Para kadagiti kadawyan a pagalagadan, kitaen ti nailawlawag nga Article 992, ti mabalin kadi nga agtawid ti illegitimate nga anak?, ti asino ti agtawid no awan ti will ken ti giya iti panagtawid. No pudno a kaso ti estate ti adda kenka, kitaen ti libre a tulong legal.