Libre a Legal Help iti Filipinas: PAO ken Barangay Conciliation

Inkeddeng ti Republic Act No. 9406 a ti PAO ti "the principal law office of the Government in extending free legal assistance to indigent persons", kayatna a sawen, ti kangrunaan nga opisina ti gobierno a mangted iti libre a legal assistance kadagiti nakurapay. Segun iti linteg, mangted ti PAO iti legal representation, tulong ken balakad, nga awan bayadna, kadagiti indigent a tattao iti:

• criminal a kaso;
• civil a kaso;
• labor a kaso;
• administrative ken dadduma pay a quasi-judicial a kaso.

Saan met nga agbayad dagiti kliente ti PAO iti docket fee ken dadduma pay a bayad iti panangidatag iti kaso iti korte ken iti dadduma a quasi-judicial a bagi, iti umuna a kaso man wenno iti appeal.

Awan ti naikeddeng ti linteg a mismo nga income limit no siasino ti maibilang nga indigent. Damagem iti asideg a PAO district office no ania a dokumento ti kasapulanna tapno maipakitam a kualipikadoka.

Inpasdek ti Local Government Code (Republic Act No. 7160) ti Katarungang Pambarangay, maysa a sistema ti panangareglo kadagiti riri iti barangay. Adda Lupong Tagapamayapa (Lupon) ti tunggal barangay. Ti punong barangay ti chairman-na, ken sangapulo agingga iti duapulo ti miembrona (Section 399).

Segun iti Section 412, ti reklamo maipapan iti banag nga adda iti turay ti Lupon ket saan a mabalin nga idatag a direkta iti korte wenno iti sabali nga opisina ti gobierno, malaksid no immuna a nagsango dagiti partido iti sango ti Lupon chairman wenno ti pangkat ket awan ti naaramid nga areglo, kas sertipikaren ti sekretario ti Lupon wenno pangkat, wenno inlibak ti areglo.

Asikasuen ti Lupon dagiti riri dagiti tattao nga agpayso nga agnaed iti isu met laeng a siudad wenno ili. Saan a karaman, segun iti Section 408, dagitoy ken dadduma pay:

• riri a ti maysa a partido ket ti gobierno, wenno maysa a public officer nga agar-aramid iti opisial a pagrebbenganna;
• krimen a ti dusana ket pannakaibalud a nasurok a maysa a tawen wenno multa a nasurok a P5,000;
• krimen nga awan ti pribado a nadangran;
• riri maipapan iti daga wenno balay iti nagduma a siudad wenno ili, wenno iti nagbaetan dagiti tattao nga agnaed iti nagduma a siudad wenno ili, malaksid no matungpal dagiti kondision ti linteg para iti panagtulag a mapan iti Lupon.

Segun iti Section 412(b), mabalinmo ti mapan a direkta iti korte no naibalud ti akusado, no naikkatan ti wayawaya ti maysa a tao ket kasapulanna ti habeas corpus, no dumawat ti kaso iti dagus a remedio kas iti preliminary injunction, attachment, panangiyawat iti personal a sanikua wenno support pendente lite (suporta bayat ti kaso), wenno no mabalin a saanen a maidatag ti kaso gapu iti deadline. Para iti ad-adu pay no ania a riri ti mapan iti barangay ken no sadino a barangay ti papanam, kitaen ti Masapul kadi ti mapan iti barangay sakbay ti panangidatag iti kaso?

• Reklamo. Agreklamoka iti Lupon chairman, babaen ti sao wenno surat, kalpasan ti panagbayadmo iti "appropriate filing fee" (Section 410(a)). Saan nga ibaga ti Code no mano daytoy.
• Mediation. Ayaban ti Lupon chairman ti sabali a partido iti sumaruno nga aldaw ti trabaho (Section 410(b)). No saan a nagballigi ti mediation iti uneg ti 15 nga aldaw manipud iti umuna a panagkikita, maaramid ti pangkat (conciliation panel).
• Conciliation. Masapul a makaaramid ti pangkat iti areglo iti uneg ti 15 nga aldaw manipud iti panagtataripnongna. Mabalin a mainayonan daytoy iti agingga iti 15 pay nga aldaw, malaksid kadagiti nalawag a nainkalintegan a kaso (Section 410(e)).
• Awan ti abogado. Masapul nga agparang a personal dagiti partido, nga awan ti abogado wenno pannakabagi (Section 415).
• Areglo. Masapul a naisurat ti areglo, iti pagsasao nga ammo dagiti partido, ken napirmaan (Section 411). Agbalin a kas iti final a desision ti korte kalpasan ti sangapulo nga aldaw, malaksid no inlibak (Sections 416 ken 418). Mabalin nga ipatungpal ti Lupon iti uneg ti innem a bulan; kalpasanna, maipatungpal babaen ti korte ti siudad wenno ili (Section 417).
• Agsardeng dagiti deadline. Bayat nga adda iti barangay ti riri, agsardeng ti panagtaray dagiti deadline iti panangidatag iti krimen wenno kaso, ngem saan a nasurok a 60 nga aldaw manipud iti panangidatag ti reklamo (Section 410(c)).

No awan ti areglo, mangted ti sekretario iti certificate to file action. Adda ti tunggal addang, agraman ti deadline ken section-na, iti barangay conciliation timeline ken iti Proseso ti barangay hearing.

Inaramid laeng a pagarigan: Agnaed da Gilbert ken Helen iti isu met laeng a barangay. Kanayon a dadaelen ti aso ni Gilbert dagiti mula ni Helen, ket kayat ni Helen ti mabayadan. Riri daytoy dagiti agnaed iti isu met laeng a barangay, isu nga umuna nga agidatag ni Helen iti reklamo iti punong barangay (Section 409(a)). Masapul nga agparang a personal ti dua. No agareglo da, agbalin a nasken a tungpalen ti naisurat nga areglo kalpasan ti sangapulo nga aldaw. No saan, mangted ti sekretario ti Lupon iti sertipikasion tapno makapan ni Helen iti korte.

Adda bukod a dalan dagiti reklamo maipapan iti trabaho ken panagempleo. Kaaduanna, mangrugi dagitoy iti Single Entry Approach (SEnA) iti DOLE, maysa a 30 nga aldaw a conciliation-mediation a masapul a pagnaan. No awan ti areglo, maipasa ti reklamo iti opisina a mabalin a mangdesidir iti dayta, kas iti labor arbiter ti NLRC. Asikasuen met ti PAO dagiti labor a kaso dagiti indigent a tattao. Kitaen ti Kasano ti agidatag iti labor complaint ken Dagiti karbengan ti empleado iti Filipinas.

Saan. Segun iti Section 33 ti Republic Act No. 9262, saan a maipakat dagiti section ti Local Government Code maipapan iti panangareglo iti barangay (Sections 410 agingga iti 413) kadagiti kaso a dumawat iti remedio segun iti VAWC law. Ti Punong Barangay, wenno asinoman a kagawad nga adda no awan ti Punong Barangay, ket mabalin a mangted iti barangay protection order (Section 14), ngem saan a mabalin a piliten ti nagaplay nga agareglo wenno isuko ti aniaman a remedio a dinawatna. Public crime ti VAWC: asinoman nga umili a personal nga ammona dagiti napasamak ket mabalin nga agidatag iti reklamo (Section 25). Kitaen ti Kasano ti agidatag iti VAWC case.

Ibagi ti PAO dagiti indigent a tattao kadagiti criminal a kaso. Masapul a maibaga iti natiliw a tao no apay a naibalud, ken mabalinna ti makisarita iti abogado iti aniaman nga oras no dawatenna (Article 125 ti Revised Penal Code). No saanmo a kaya ti agbayad iti bail (piansa), ipalubos ti linteg ti release on recognizance iti dadduma a kaso. Kitaen ti Pannakatiliw, pannakaibalud ken bail.

Saan nga iti barangay ti panangileppas iti kasar. Ti declaration of nullity, annulment wenno legal separation ket kaso iti korte segun iti Family Code. Kitaen ti Annulment iti Filipinas ken, no saanmo a kaya ti agbayad iti abogado, dumawatka iti tulong iti PAO. Para iti tawid, kitaen ti Tawid iti Filipinas; para kadagiti saan a nabayadan nga utang, kitaen ti Utang ken panangsingir.