Mano ti Child Support iti Pilipinas?

Awan. Ti alagaden ket panagkaitutop, saan a pormula:

Ulitenna daytoy nga alagaden ti Rules on Action for Support ti Supreme Court (A.M. No. 21-03-02-SC, maipatpatungpal manipud 31 May 2021). Mangnayon ti Section 12 kadagiti banag a mabalin nga ikabilangan ti korte:

1. ti kuarta ken sanikua ti nagannak nga addaan custody, ti sabali a nagannak ken ti ubing;
2. ti salun-at ti bagi ken rikna ti ubing, ken dagiti naisangsangayan a kasapulan ken kabaelanna;
3. ti kasasaad ti panagbiag a naruamanan ti ubing;
4. dagiti saan a kuarta a tulong ti tunggal nagannak iti panangaywan iti ubing.

Mabalin a maibilin iti maysa kadagiti dadakkel wenno iti dua ti panagbayad. Agbaliw met ti gatad iti panawen: kuna ti Article 202 a mabawasan wenno manayonan ti suporta no agbaliw ti kasapulan ken kabaelan.

Dagiti pudno a gatad manipud kadagiti kaso ket pagarigan laeng ti imbilin ti maysa a korte para iti maysa a pamilia. Iti Grande v. Antonio (2014), ti award a tinalinaed ti Supreme Court ket nangibilin kadagiti dadakkel nga agbingay iti suporta a P30,000.00 kada bulan para iti dua nga ubbing, 70% manipud iti ama ken 30% manipud iti ina. Saan daytoy a standard a rate.

Raman ti edukasion ti panagadal wenno training para iti propesion, trabaho wenno bokasion, "even beyond the age of majority", kayatna a sawen, uray no adda iti umiso a tawenen ti ubing. Raman ti transportasion ti panagpapan ken panagsubli iti eskuela wenno trabaho.

Iti *Lim-Lua v. Lua*, pinalubosan ti Supreme Court ti maysa nga ama a mangibilang laeng kadagiti gastos a maipanggep iti suporta, kas kadagiti bayad iti doktor ken dentista ken groceries. Saan a naibilang ti gatad ti dua a nangina a lugan a ginatangna para kadagiti ubbing, ti panangtaripatona kadagitoy, dagiti gastos iti panagbiahe ken panaggatang iti kawes, gapu ta awan ti pakainaiganda iti suporta a naited.

Dagiti dua a dadakkel, para kadagiti legitimate ken illegitimate nga annak:

Para iti ubing a naiyanak iti ruar ti panagasawa, kuna met ti Article 176 a ti ubing ket "entitled to support", kayatna a sawen, addaan kalintegan iti suporta. Ti obligasion ti ama ket agpannuray no maipakita ti filiation, kas pagarigan ti panangbigbigna iti rekord ti pannakayanak. Kitaem ti Siasino ti addaan custody ti illegitimate a ubing?

Manipud iti petsa a dinawatmo dayta:

Ti extrajudicial demand ket panagdawat iti ruar ti korte, kas iti surat. Isuratmo, ikabilmo ti petsa, mangidulinka iti kopia, ken idulinmo ti pammaneknek a naawat ti sabali a nagannak. Kuna met ti Article 203 a ti bayad ket maited iti uneg ti umuna a lima nga aldaw ti tunggal bulan.

Salakniban ti kuarta a naawat kas suporta: saan a mabalin nga alaen wenno ipasubasta tapno ibayad kadagiti utang ti nangawat (Article 205).

Adu a dadakkel ti agtulag iti suporta a dida mapan iti korte. No saanda nga agtulag, ti Rules on Action for Support ti mangikeddeng iti proseso iti korte:

• Umuna ti mediation. Dagiti riri maipapan iti suporta ket maipatulod iti family mediation, ket kadawyan a saan a mabalin nga idarum ti kaso nga awan ti sertipikasion a saan a nagballigi ti panagtulag (Rule on Family Mediation, A.M. No. 24-02-06-SC, Sections 3 ken 5). Saan a mabalin ti compromise (panagtulag a mangkissay wenno mangsukat) iti suporta para iti masakbayan (Section 4). Saan a maipatulod dagiti kaso a maipapan iti RA 9262.
• Sadino ti pangidarum. Iti korte ti lugar a pagnanaedan ti plaintiff (ti agidarum) wenno ti defendant (ti maidarum), sigun iti pili ti plaintiff. No agnaed iti ballasiw-taaw ti defendant wenno saan a masarakan, iti lugar a pagnanaedan ti plaintiff wenno sadino ti adda sanikua ti defendant iti Pilipinas (Section 4).
• Suporta bayat ti kaso. Mabalin nga ibilin ti korte ti support pendente lite, kayatna a sawen, temporario a suporta bayat nga agtultuloy ti kaso (Article 203; Section 6 ti Rules on Action for Support).
• Desision ken appeal. Agdesision ti korte iti uneg ti 30 a calendar days kalpasan a maawat ti ebidensia (Section 13). Ti judgment ket immediately executory: saan a mapasardeng ti panangipatungpal babaen ti appeal (Section 15).

Mabalin nga ibilin ti korte a maibawas ti suporta iti sueldo ti nagannak (Section 12). No saan a mabayadan ti judgment, ipalubos ti Section 16 ti:

• garnishment dagiti utang ken dadduma pay a credits;
• levy iti sanikua;
• bawas iti sueldo;
• panangtengngel iti pension, retirement ken dadduma pay a pondo.

No adda korte iti sabali a pagilian a nangibilinen iti suporta, mabalin nga idarum iti Pilipinas ti petision tapno mabigbig ken maipatungpal dayta, ket mabalin a ti Public Attorney's Office (PAO) ti mangidarum para iti petitioner (Section 17).

Mabalin, ngem saan a kanayon. Iti sidong ti RA 9262 (anti-VAWC law), ti panangilibak iti suporta a kuarta ket mabalin a maysa a kita ti panangabuso iti babai wenno iti anakna. Iti Acharon v. People (2021), kinuna ti Supreme Court a ti basta saan a panangted wenno saan a kabaelan ti mangted iti suporta ket saan a krimen iti sidong ti Section 5(i) dayta a linteg. Masapul nga adda pammaneknek a gagaraen ti lalaki a tengngelen ti suporta tapno mangpataud iti ut-ot ti panunot wenno rikna. Kitaem ti Kasano ti agidarum iti VAWC case.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Da Grace ken Leo. Agarup mamitlo ti kaadu ti sueldo ni Leo ngem ni Grace. Adda dokumento dagiti gastos ti anakda a lalaki iti eskuela, taraon ken agas. Mabalin nga ibilin ti korte nga agtulong dagiti dua maitutop iti kabaelanda, isu a ni Leo ti agbayad iti dakdakkel a paset. Awan ti naikeddeng a porsiento.

Da Carla ken Jun. Nangipatulod ni Carla ken ni Jun iti nakasurat a panagdawat iti suporta para iti anakda a babai idi Marso. Idi Agosto laeng a nangidarum isuna iti korte. Gapu ta mabayadan ti suporta manipud iti petsa ti judicial wenno extrajudicial demand (Article 203), maibilang ti surat idi Marso. Nangidulin ni Carla iti kopia ken iti resibo ti courier.

Ni Ramon. Agtrabaho ni Ramon iti ballasiw-taaw ket nagsardeng a nangipatulod iti kuarta para iti dua nga annakna. Nangidarum ti inada iti lugar a pagnanaedanna iti Pilipinas. No saan nga agbayad ni Ramon iti judgment, mabalin nga ibilin ti korte ti bawas iti sueldona wenno panangtengngel iti pension ken dadduma pay a pondona.

Makisaritaka iti abogado sakbay nga agidarum, nangnangruna no ilibak ti sabali a nagannak nga isu ti ama, no agnaed iti ballasiw-taaw, no ilemmengna ti sueldona, wenno no adda panangabuso. Mabalin nga isagana ti abogado ti demand letter, dumawat iti suporta bayat nga agtultuloy ti kaso, ken ipatungpal ti judgment.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma pay a pagpilian.