Mabalin Kadi nga Usaren ti Illegitimate Child ti Apelyido ti Ama?

Sakbay ti Republic Act No. 9255, ti ubing a naiyanak iti ruar ti panagasawa ket inus-usarna ti apelyido ti ina. Binaliwan ti RA 9255 ti Article 176 tapno kastoy ti kunaenna:

Isu a ti kadawyan nga alagaden ket ti apelyido latta ti ina. Ipalubos ti exception ti apelyido ti ama no maipakita ti filiation (pannakabigbig a nagannak) iti maysa kadagitoy a pamay-an:

1. Ti rekord ti pannakayanak. Nalawag a bigbigen ti ama ti ubing iti rekord ti pannakayanak iti civil register.
2. Public document. Akuen ti ama nga isu ti ama iti public document.
3. Private handwritten instrument. Dokumento nga insurat ti ama iti bukodna nga ima a pangakuanna nga isu ti ama.

Ipalubos met ti isu met laeng nga artikulo nga agidarum ti ama iti kaso iti korte bayat ti panagbiagna tapno paneknekanna a saan nga isu ti ama.

Saan. Daytoy ti kangrunaan nga isyu iti Grande v. Antonio. Binigbig ti ama ti dua nga annakna a lalaki ket dinawatna iti korte a baliwan ti apelyidoda iti apelyidona. Kinuna ti Supreme Court:

• Ti sao a "may" iti Article 176 "is permissive and operates to confer discretion upon the illegitimate children", kayatna a sawen, ipalubosna ken itedna kadagiti illegitimate nga ubbing ti wayawaya a mangpili.
• Ited ti linteg kadagiti ubbing ti kalintegan nga agikeddeng. Saan nga ti ama wenno ti ina "who is granted by law the right to dictate the surname" dagiti illegitimate nga annakda.
• Inideklara ti Korte a null and void ti Rules 7 ken 8 ti OCRG Administrative Order No. 1, Series of 2004. Kuna dagita implementing rules a ti ubing ket "shall use" ti apelyido ti ama. Kinuna ti Korte a ti nalawag a sao a "may" iti linteg ti masurot.

Inted ti Korte iti ina ti sole custody ket insublina ti kaso iti trial court tapno laeng maikeddeng ti apelyido a pilien dagiti ubbing.

Saan. Italinaed ti Article 176 ti ubing "under the parental authority of their mother", kayatna a sawen, iti sidong ti parental authority ti ina, uray kalpasan ti RA 9255. Agsina ti apelyido ken ti custody. Kitaem ti Siasino ti addaan custody ti illegitimate a ubing?

Masapul a mangted iti suporta ti ama a nangbigbig iti ubing. Kitaem ti Mano ti child support?

Binaliwan ti PSA OCRG Administrative Order No. 1-2023 dagiti implementing rules ti RA 9255. Kunaenna a maiyaplikar dagiti alagaden iti amin a non-marital nga ubbing bayat ti panagpatungpal ti Family Code, a pakairamanan ti:

• dagiti saan a naiparehistro a pannakayanak; ken
• dagiti naiparehistro a pannakayanak a mangus-usar ti ubing iti apelyido ti ina.

Ited ti Section 2 ti order kadagiti alagaden ti retroactive nga epekto para iti amin a pannakayanak, iti Pilipinas ken iti ballasiw-taaw. Isu a ti tao a naiparehistro iti apelyido ti ina, uray sakbay ti RA 9255, ket mabalin a masakupan.

Addaan ti civil registry kadagiti bukodna a forms, mangpirma ken bayad para iti panangirekord ti panangusar iti apelyido ti ama. Saan nga ilista dagita daytoy a panid. Agsaludsodka iti local civil registrar iti lugar a nakaiparehistruan ti pannakayanak.

Saan. Agtalinaed nga illegitimate ti ubing, nga addaan iti paset ti tawid ti illegitimate a ubing (Article 176). Agbalin laeng a legitimate ti ubing babaen ti:

• [legitimation](/ilo/law/glossary/legitimation), no agasawa dagiti dadakkel iti naud-udi iti umiso a pamay-an ken nawayada a mangasawa idi naisikog ti ubing (conception), wenno ti laeng lapped ket kurang ngem 18 ti tawenda (Articles 177 ken 178). Kitaem ti Kasano ti mang-legitimate iti ubing;
• adoption, iti sidong ti RA 11642. Kitaem ti Kasano ti ag-adopt iti ubing iti sidong ti RA 11642.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Da Rina ken Jake. Saanda a nagasawa. Idi maiparehistro ti pannakayanak ti anakda a lalaki, pinirmaan ni Jake ti acknowledgment iti rekord ti pannakayanak. Mabalin nga usaren ti anakda ti apelyido ni Jake (Article 176), ngem agtalinaed isuna iti sidong ti parental authority ni Rina.

Ni Jake manen. Iti madamdama, nagsina da Rina ken Jake, ket ti apelyido ni Rina ti us-usaren ti anakda. Napan ni Jake iti korte tapno pilitenna ti ubing a mangusar iti apelyidona. Iti sidong ti *Grande v. Antonio*, saan a mabalin nga ibilin ti korte ti panagbaliw gapu laeng ta dinawat ni Jake: "may" ti kunaen ti linteg, saan a "shall."

Ni Lara. Naiyanak ni Lara idi 2000 ket naiparehistro iti apelyido ti inana. Iti madamdama, nangisurat ti amana iti nota babaen ti bukodna nga ima a pangakuanna nga isu ti amana. Iyaplikar met ti AO No. 1-2023 dagiti alagaden ti RA 9255 kadagiti pannakayanak a naiparehistro iti apelyido ti ina. Sinaludsod ni Lara iti local civil registrar no ania ti kasapulanna tapno mairekord ti panangusarna iti apelyido ti amana.

Kalpasan nga irekord ti civil registry ti panagbaliw, mabalinmo a dawaten ti updated a kopia iti PSA:

• Kasano ti mangala iti PSA birth certificate online
• Kasano ti agdawat iti sertipiko iti PSA Serbilis

Makisaritaka iti abogado no saan nga agtunos dagiti dadakkel maipapan iti apelyido ti ubing, no ilibak ti ama nga isu ti ama, wenno no saan nga awaten ti registrar nga irekord ti panagbaliw. Dagiti kaso iti korte maipapan iti filiation wenno apelyido ket agkasapulan iti ebidensia ken sumurot kadagiti naisangsangayan nga alagaden.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma pay a pagpilian.