Pablo-Gualberto v. Gualberto V (2005): Tender-Age Presumption

Nagidarum ni Crisanto Gualberto V iti petition iti Regional Trial Court ti Parañaque City tapno maideklara nga void ti kasarna ken ni Joycelyn Pablo-Gualberto. Iti isu met laeng a kaso, dinawatna ti custody ti anakda a lalaki, nga agarup uppat ti tawenna, bayat a nakabitin ti kaso. Daytoy ti maawagan iti custody pendente lite. Kinunana nga innala ni Joycelyn ti ubing manipud iti balayda ken iti eskuelaanna idi pimmanaw idi rugrugi ti 2002.

Kas maibagbaga, saan a nagparang ni Joycelyn iti umuna a hearing. Nagtestigo ni Crisanto ken dua a saksi. Kinuna ti maysa nga ulo ti security agency a tinangdanan ni Crisanto nga adda lesbian relationship ni Joycelyn. Kinuna ti maysa a katulong iti balay a masansan a rummuar ni Joycelyn, saanna nga aywanan ti ubing ken maminsan a tinungpana. Inted ti judge ti temporary custody ken ni Crisanto.

Kalpasanna, kalpasan a nakita ti ina ken ti anak iti korte ken iti chambers, nangted ti isu met laeng a judge iti baro a bilin idi May 17, 2002. Nasarakanna a saan a compelling dagiti rason ni Crisanto ket inted ti custody ken ni Joycelyn, ken naipalubos ken ni Crisanto a kaduana ti ubing iti tunggal maikadua a weekend.

Inikkat ti Court of Appeals dayta a bilin ket insublina ti ubing ken ni Crisanto. Imbilinna met iti trial judge a denggen ken ikeddeng ti motion ni Joycelyn a mangikkat iti immun-una a custody order. Napan agpadpada dagiti dadakkel iti Supreme Court. Kinontra ti petition ni Joycelyn ti desision maipapan iti custody. Kinontra met ti naisina a petition ni Crisanto ti paset ti desision ti Court of Appeals a nangibilin iti baro a hearing. Inkeddeng ti Supreme Court ti dua a sangsangkamaysa.

Napaneknekan kadi ni Crisanto ti compelling reason, babaen ti Article 213 ti Family Code, tapno maisina ti ubing a kurang ngem pito ti tawenna iti inana?

Saan. Inaprobaran ti Supreme Court ti petition ni Joycelyn, binaliktadna ti Court of Appeals ket insublina ti bilin ti trial court idi May 17, 2002. Dinismisna ti petition ni Crisanto, ket isuna ti agbayad kadagiti gastos.

Mandatory ti Article 213. Kuna ti maikadua a paragraph ti Article 213 nga awan ti ubing a kurang ngem pito ti tawenna a maisina iti ina malaksid no makasarak ti korte iti compelling reasons. Kinuna ti Korte a ti sao a "shall" ti mangaramid iti daytoy a mandatory (masapul a surotin). Maiyaplikar ti pagalagadan no nagsina dagiti dadakkel, babaen man ti decree ti korte wenno iti pasamak laeng, kas kada Joycelyn ken Crisanto. Ti umuna a bilin ti trial court ket nagbatay iti Article 211 maipapan iti joint parental authority, ngem inyaplikar ti Korte ti Article 213.

Maparmek laeng ti presumption babaen ti compelling evidence. Inawagan ti Korte daytoy a pagalagadan iti "tender-age presumption" (ti panagpattapatta a para iti ina ti nakaubbing nga ubing). Kinunana a maparmek laeng ti presumption babaen ti compelling evidence a saan a maitutop ti ina. Inlistana dagiti kasasaad a nasarakan a saan a maitutop dagiti ina: panangbaybay-a, panangpanaw, kinaawan trabaho, kinaimmoral, kanayon a panagbartek, panagdroga, panangdangran iti ubing, kinamauyong, wenno makaakar a sakit.

Masapul nga ipakita a dangranen dagiti moral a pagkurangan ti ubing. Kinuna ti Korte a "sexual preference or moral laxity alone does not prove parental neglect or incompetence." (Ti sexual preference wenno moral laxity laeng ket saanna a mapaneknekan ti panangbaybay-a wenno kinaawan kabaelan ti dadakkel.) Tapno maikkat ti custody ti ina, masapul a nalawag nga ipakita ti ama nga adda dakes nga epekto ti ugalina iti pagimbagan ti ubing, wenno nalapdan isuna a mangted iti umiso a panangaywan. Saan nga umdas nga ipakita laeng ni Crisanto a lesbian ni Joycelyn. Awan ti ebidensia a nakita ti ubing ti makunkuna a relasion wenno nadangran ti panagdakkelna.

Maibilang ti bukod a panangkita ti trial judge. Binuya ti judge ti ubing a kadua ti tunggal dadakkel ken nakisarita kenkuana. Kinuna ti Korte a daytoy a direkta a panangkita ket ad-adda a napateg ngem dagiti nakasurat a rekord.

Ti best interest of the child (kasayaatan para iti ubing) ti kangrunaan a panunoten. Kinuna ti Korte a masapul a kitaen dagiti korte ti amin a kasasaad a mangapekto iti ubing, kas iti gameng ti tunggal dadakkel, balay, oras a maited ken panangaywan idi, ken dagiti emosional ken edukasional a kasapulan ti ubing.

Mabalin nga agbaliw ti temporary custody. Ti custody bayat a nakabitin ti kaso ket provisional. Innayon ti Korte a uray ti custody a naited kalpasan ti final judgment ket saan a permanente ken mabalin a kitaen manen no ti dadakkel nga addaan iti custody ket agbalin a saan a maitutop.

Babaen ti Article 213 ti Family Code, ti ubing a kurang ngem pito ti tawenna ket saan a mabalin a maisina iti ina malaksid no makasarak ti korte iti compelling reasons, a napaneknekan babaen ti ebidensia a saan isuna a maitutop; ti sexual preference wenno moral laxity laeng ket saan nga umdas malaksid no maipakita nga adda dakes nga epektona iti pagimbagan ti ubing.

Masansan nga agapa dagiti dadakkel maipapan iti custody bayat a nakabitin pay ti kaso ti annulment wenno nullity. Ti Pablo-Gualberto ket desision ti Supreme Court a mangilawlawag iti tender-age presumption. Ibagana kadagiti dadakkel a saan nga umdas dagiti pammabasol maipapan iti pribado a biag ti ina. Ti napateg ket ti paneknek no kasano a mangapekto ti ugalina iti ubing.

Saan a kuna ti desision a saan a pulos a makaala ti ama iti custody ti nakaubbing nga ubing. Kunana a masapul a paneknekanna ti compelling reason babaen ti ebidensia, kas iti panangbaybay-a wenno panangdangran. Saanna met a kuna nga agdesidir nga agmaymaysa ti ubing a nasurok ngem pito ti tawenna: kuna ti Article 213 a kitaen ti korte ti pinili ti ubing a nasurok ngem pito ti tawenna, malaksid no saan a maitutop ti dadakkel a pinilina.

Inaramid a pagarigan: Nagsina da Mila ken Rodel, maysa nga agassawa. Lima ti tawen ti anakda a lalaki. Dawaten ni Rodel iti korte ti custody gapu ta adda baro a kaduana ni Mila. Babaen ti Pablo-Gualberto, saan a compelling reason dayta laeng. Masapul a paneknekan ni Rodel a dangranen ti kasasaad ni Mila ti ubing, kas pagarigan babaen ti panangbaybay-a. No awan dayta a paneknek, kadawyan nga agtalinaed ti ubing ken ni Mila, ket mabalin a dawaten ni Rodel ti oras a kaduana ti anakna.

Agassawa ti adda iti daytoy a kaso. Para kadagiti ubbing a saan a pulos a nagkasar dagiti dadakkelna, kitaen ti asino ti addaan iti custody ti illegitimate nga ubing. Para kadagiti pangkaaduan a pagalagadan, kitaen ti asino ti makaala iti custody ti ubing a kurang ngem 7 ken ti parental authority. Para iti panagsusupiat maipapan iti pudno nga ubing, kitaen ti sadino ti pakasarakan iti tulong legal.