Criminal Liability Basics: Stages, Partisipante kag Silot

Siling sang Article 3 nga ang mga buhat kag pagpabaya nga ginasilutan sang law amo ang felonies. Ang felony mahimo himuon paagi sa deceit (dolo), buot silingon may tinuyo nga katuyuan, ukon paagi sa fault (culpa), buot silingon tungod sa imprudence, negligence, kakulang sang pag-andam ukon kakulang sang ikasarang. Ang reckless nga pagmaneho nga nakapatay sang tawo halimbawa sang ikaduha nga klase. Sa Ivler v. Modesto-San Pedro (2010), siling sang Supreme Court nga ang isa ka reckless nga buhat isa lang ka offense, bisan pila ka tawo ukon butang ang naano sini.

Ginasiling sang Article 4 kon sin-o ang criminally liable:

Ang ikaduha nga paragraph amo ang "impossible crime". Sa Intod v. Court of Appeals (1992), ang isa ka armado nga grupo nagpusil sa kwarto agod patyon ang isa ka babayi nga ang matuod yara sa iban nga siyudad, kag wala sang tawo sa kwarto. Siling sang Korte nga impossible crime ini, indi attempted murder.

Ginasilutan sang Article 6 ang felony sa tatlo ka stage:

Attempted ang felony kon gin-umpisahan ini sang nakasala sing direkta paagi sa overt acts pero wala niya nahimo ang tanan nga acts of execution, tungod sa rason nga indi ang iya kaugalingon nga pag-untat. Nagamanubo ang silot sang isa ka degree para sa frustrated nga felony kag duha ka degree para sa attempted. May mga krimen nga wala sang frustrated nga stage: sa Valenzuela v. People (2007), siling sang bug-os nga Korte nga ang theft attempted ukon consummated lang. Tan-awa ang Attempted, frustrated kag consummated nga krimen ginkumparar kag frustrated felony.

Ang pagkasugot nga maghimo sang krimen indi ginasilutan sa iya lang, luwas kon may specific nga article nga nagasilot sini. Siling sang Article 8 nga may conspiracy kon duha ukon sobra nga tawo ang nagkasugot nga maghimo sang felony kag nagdesisyon nga himuon ini. Tan-awa ang conspiracy.

Siling sang Article 16 nga ang principals, accomplices kag accessories responsable sa grave kag less grave nga felonies, kag ang principals kag accomplices lang sa light nga felonies. Ginapaathag sang Article 17 ang principals:

Ang accomplice nagabulig paagi sa mga buhat antes ukon dungan sang krimen nga indi indispensable (Article 18). Ang accessory wala nag-upod sa krimen pero, nga nahibaluan niya nga ginhimo ini, nagabulig pagkatapos paagi sa pagpanginpuslan sini, pagtago sang ebidensya, ukon sa pila ka grabe nga kaso paagi sa pagpanago sa nakasala (Article 19). Ang principals may bug-os nga silot, kag nagamanubo ang silot para sa accomplices kag accessories.

Ang malapit nga paryente nga nangin accessory libre sa mga silot suno sa Article 20, luwas kon nagpanginpuslan sila ukon nagbulig sa nakasala nga magpanginpuslan sa krimen. May lain nga law, ang Presidential Decree No. 1829, nga nagasilot sa tinuyo nga pagpanago ukon pagtago sang tawo agod indi sia madakpan kag makasuhan, kag wala sang amo sini nga exemption sa iya text. Tan-awa ang Principal vs accomplice vs accessory kag Krimen man bala ang pagtago sang paryente nga nakahimo sang krimen?

• Justifying circumstances. Ginalista sang Article 11 ang anom ka sitwasyon nga diin indi gid krimen ang buhat. Ang pinakakilala amo ang self-defense: unlawful aggression sang isa ka tawo, reasonable necessity sang paagi nga gingamit agod untaton ini, kag wala sang sufficient provocation halin sa nagadepensa. Ginaprotektahan man sang amo nga article ang mga tawo nga nagadepensa sang paryente ukon sang indi kilala. Ang tawo nga nagasiling sang self-defense dapat magpamatuod sini. Tan-awa ang Self-defense sa Pilipinas kag unlawful aggression. Sa People v. Genosa (2004), siling sang bug-os nga Korte nga ang battered woman syndrome mahimo magsuporta sa self-defense, pero nakita nga wala ini bug-os napamatud-an sa sina nga kaso.
• [Aggravating circumstances](/hil/law/glossary/aggravating-circumstance). Ginalista sang Article 14 ang kawhaan kag isa ka circumstance, pareho sang treachery, evident premeditation kag recidivism, nga nagapabug-at sang responsabilidad sa sulod sang range nga ginbutang sang law. Tan-awa ang aggravating circumstance.
• Alternative circumstances. Suno sa Article 15, ang relasyon, intoxication kag ang lebel sang edukasyon sang nakasala mahimo magpanubo ukon magpataas sang silot. Ang pagkahubog indi gid bug-os nga rason. Sa Ilayat v. People (2025), siling sang bug-os nga Korte nga dapat anay mapamatud-an ang intoxication mismo, indi lang ang pag-inom. Tan-awa ang Depensa bala ang pagkahubog?

Kon ang isa ka buhat nagresulta sang duha ukon sobra nga grave ukon less grave nga felonies, ukon ang isa ka krimen kinahanglan nga paagi agod mahimo ang isa pa, ang Article 48 nagabutang sang isa lang ka silot, ang sa pinakagrabe nga krimen, sa iya maximum period. Tan-awa ang complex crime.

Ginabutang sang Article 27 ang kalawigon sang kada silot nga pagkapriso:

Indi na mahimo ipatuman ang death penalty, kay ginadumili ini sang Republic Act No. 9346. Ang bug-os nga listahan yara sa table sang duration of penalties. Ang tion nga ginpriso antes sang conviction ginabilang suno sa Article 29: tan-awa ang Ginabawas bala ang tion sa prisohan antes sang conviction?

• [Probation](/hil/law/glossary/probation) ginahatag sang trial court imbes nga prisohan, suno sa Presidential Decree No. 968 nga ginbag-o sang Republic Act No. 10707. Ang aplikasyon dapat i-file sa sulod sang panahon sa pag-appeal, kag may mga nakasala nga indi kwalipikado. Tan-awa ang Sin-o ang makaaplay sang probation? kag Colinares v. People (2011).
• Parole ginahatag sang parole board sa priso nga nakatapos na sang minimum sang indeterminate sentence suno sa Act No. 4103. Tan-awa ang Probation vs parole.
• Good conduct time allowance mahimo magpamubo sang tion sa prisohan: tan-awa ang GCTA.

Ginalista sang Article 89 ang mga paagi nga bug-os nga nagapapas sang criminal liability, upod diri ang kamatayon sang nakonbikto, ang pagtapos sang sentensya, amnesty, absolute pardon, prescription sang krimen kag prescription sang silot. Kon napatay ang akusado antes sang final judgment, nagatapos ang criminal case; sa People v. Bayotas (1994), siling sang Supreme Court nga ang damages padayon lang kon nakabase sa iban nga source sa luwas sang krimen, paagi sa lain nga civil case. Tan-awa ang Nagatapos bala ang criminal case kon napatay ang akusado?

Ang mga krimen nagaprescribe pagkatapos sang mga panahon nga ginbutang sang Article 90, halin sa kawhaan ka tuig para sa pinakagrabe nga krimen tubtob duha ka bulan para sa light offenses. Tan-awa ang Pila ka tuig antes mag-prescribe ang criminal case? kag ang table sang prescription of crimes. Ang affidavit of desistance sang nagreklamo wala sa listahan kag indi sa iya lang nagatapos sang kaso: tan-awa ang Affidavit of desistance.

Ini mga himo-himo lang nga halimbawa agod ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Gindunggab ni Leo si Ramon, nga nabuhi lang tungod sa dasig nga operasyon. Nahimo ni Leo ang tanan nga kinahanglan agod makapatay, kag wala natabo ang kamatayon tungod sa rason nga gwa sa iya buot. Suno sa Article 6, frustrated felony ina, nga ginasilutan sang isa ka degree nga mas manubo sang sa consummated nga krimen.

Si Mark ang nagmaneho sang kotse para sa duha ka abyan nga nagtulis sa tindahan. Kon indi mahimo ang robbery kon wala ang iya bulig, mahimo sia mangin principal suno sa Article 17(3). Kon ang iya bulig ginhatag antes ukon samtang ginahimo ang robbery pero indi indispensable, mahimo sia mangin accomplice suno sa Article 18. Kon diin sa duha, kag kon nagkasugot bala ang tatlo, ang korte ang magadesisyon suno sa ebidensya.

Gintago ni Rosa sa iya balay ang iya anak nga lalaki, nga ginapangita tungod sa robbery. Suno sa Article 20, bilang iloy libre sia sa mga silot para sa accessories sa idalom sang Revised Penal Code, pero ang PD 1829 may kaugalingon nga rule sa pagpanago, kag kon paano nagaaplikar ang duha ka rule sa paryente pamangkot para sa mga korte.

Mangita sang abogado dayon kon ginatawag ka para sa pamangkot, gin-aresto ukon ginkasuhan, ukon antes ka mag-file sang criminal complaint. Ang stage sang krimen, ang imo papel kag ang mga circumstance nga napamatud-an ang nagadesisyon sang silot, kag may mga depensa nga dapat pamatud-an sang akusado. Kon indi mo makaya ang abogado, mahimo makabulig ang Public Attorney's Office: tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.