Homicide vs Murder sa Pilipinas: Ano ang Kinalain?

Ginadefine sang Article 249 ang homicide paagi sa kon ano ang wala:

Sa madali nga hambal: ang nagpatay sang iban nga tawo nga wala sang bisan isa sang mga sirkunstansya sang murder, kag indi sakop sang Article 246, sad-an sa homicide kag ginasilutan sang reclusion temporal.

Ang "next preceding article" amo ang Article 248, parte sa murder. Ginalista sini ang mga qualifying circumstance: treachery kag pareho nga paagi sang pagsalakay, presyo ukon saad, makaguba nga paagi pareho sang kalayo ukon hilo, kalamidad, evident premeditation, kag kapintas. Sa People v. Jugueta (2016), ginsiling liwat sang Supreme Court nga "the presence of any one of the circumstances enumerated in Article 248 of the Code is sufficient to qualify a killing as murder", buot silingon bastante na ang isa lang sang sini nga mga sirkunstansya para mangin murder ang pagpatay.

Dapat mapamatud-an ang sirkunstansya sa trial, pareho sang pagpatay mismo. Kon napamatud-an sang prosecution ang pagpatay pero indi ang sirkunstansya, homicide ang pagpatay, indi murder.

Ang treachery amo ang sirkunstansya nga pinakasagad ginasiling sa mga kaso nga murder. Ginadefine ini sang Article 14 sang Revised Penal Code:

Sa simple nga hambal: ginapili sang nagsalakay ang paagi sang pagpatay nga wala nagahatag sa biktima sang matuod nga kahigayunan nga depensahan ang iya kaugalingon. Ginlaragway sang Jugueta ang sentro sini bilang hinali kag wala ginapaabot nga pagsalakay sa biktima nga wala nagahunahuna sini kag wala sang ginhimo nga makapukaw sini.

Ang homicide ginasilutan sang reclusion temporal, 12 ka tuig kag 1 ka adlaw tubtob 20 ka tuig. Ang murder ginasilutan sang reclusion perpetua, 20 ka tuig kag 1 ka adlaw tubtob 40 ka tuig. Ang duha nga range halin sa Article 27, suno sa amendment sang Republic Act No. 7659.

Nagasiling pa ang Article 248 sang "reclusion perpetua, to death". Wala na ginagamit ang death penalty: ginapunggi ini sang Republic Act No. 9346 kag ginabaylo sang reclusion perpetua. Siling man sang amo nga layi nga ang mga tawo nga ang sentensya ginpanubo sa reclusion perpetua bangod sini indi eligible sa parole sa idalom sang Indeterminate Sentence Law.

Ang silot man ang nagadesisyon sang bail. Para sa homicide, karapatan ang bail antes sang conviction sang Regional Trial Court. Para sa murder, indi ginatugot ang bail kon mabakod ang ebidensya sang sala, kag ginadesisyunan ini sang korte sa bail hearing. Tan-awa ang Bailable bala ang murder? kag Pila ang bail?

Dugang sa priso, ginamanduan sang korte ang nakasala nga magbayad sa mga manunubli. Sa Jugueta, nagtalana ang Supreme Court sang pareho nga kantidad. Para sa consummated nga murder nga ginasilutan sang reclusion perpetua, ₱75,000 kada isa para sa civil indemnity, moral damages kag exemplary damages, ukon ₱100,000 kada isa kon ang silot kuntani death. Para sa consummated nga homicide, ₱50,000 civil indemnity kag ₱50,000 moral damages, dugang ang ₱50,000 exemplary damages kon may napamatud-an nga aggravating circumstance sa trial. Mas nubo nga kantidad ang ginagamit kon frustrated ukon attempted lang ang krimen. Ang bug-os nga listahan, lakip ang temperate damages kag interest, yara sa Damages para sa kamatayon sa criminal case.

Kasagaran indi. Ang Probation Law, suno sa amendment sang Republic Act No. 10707, wala nagatugot sang probation sa bisan sin-o nga nasentensyahan sang maximum term nga sobra sa anom ka tuig. Labaw gid sini ang murder. Ang homicide man nagasugod sa ibabaw sini, sa 12 ka tuig kag 1 ka adlaw. Ang sentensya nga ginapatuman gid mahimo mas nubo kon attempted ukon frustrated lang ang krimen: sa Colinares v. People (2011), ang conviction sa frustrated homicide ginpanubo sa attempted homicide, kag nakaaplay dayon sang probation ang akusado. Tan-awa ang Sin-o ang makaaplay sang probation?

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga lagda. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Ben kag si Rico. Samtang nagainom, nag-ilinaway si Ben kag si Rico. Ginkuha ni Rico ang isa ka botelya kag ginsumbag sia ni Ben. Natumba si Rico, naigo ang iya ulo kag napatay. Wala sang ginasiling nga sirkunstansya sang Article 248, gani ang kaso homicide, ukon mas magaan nga krimen, indi murder. Kon ginasiling ni Ben nga gindepensahan lang niya ang iya kaugalingon, tan-awa ang Self-defense sa Pilipinas.

Si Carlo kag si Dodong. Nagtago si Carlo sa likod sang pader sa gab-i kag gindunggab niya si Dodong sa likod nga wala sang bisan ano nga paandam. Wala sang kahigayunan si Dodong nga depensahan ang iya kaugalingon. Amo ina ang klasiko nga larawan sang treachery, gani ang kaso murder.

Si Dante, ang ginbayaran nga mamumatay. Ginbayaran si Dante para patyon ang isa ka lalaki nga indi niya kilala. Suno sa Article 248, ang pagpatay "in consideration of a price, reward or promise" (bangod sang presyo, balos ukon saad) murder, gani kaso nga murder ang atubangon ni Dante. Ang responsibilidad sang tawo nga nagbayad sa iya wala diri ginapaathag.

Ang kaso nga murder ukon homicide isa sa pinakaseryoso nga kaso nga mahimo atubangon sang tawo. Kon mapamatud-an ang sirkunstansya pareho sang treachery, kon mahatagan sang bail kag kon ano ang mga depensa, nagadepende tanan sa ebidensya. Ang akusado, kag ang pamilya sang biktima, dapat magkuha sang abogado sa temprano. Kon indi mo makaya ang bayad, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga mapilian.