Criminal Liability Basics: Tukad ti Krimen, Nakiraman ken Dusa
Napardas a sungbat
Ikeddeng ti Book One ti Revised Penal Code dagiti kadawyan nga alagaden a maiyaplay iti tunggal krimen iti Code: no ania ti felony, dagiti tukad ti krimen, no siasino ti responsable ken kasano kadagsen, dagiti kasasaad a mangpalinteg iti aramid wenno mangbaliw iti dusa, no kasano kabayag ti tunggal dusa, ken no kasano nga agpatingga ti criminal liability. Kalpasanna, ilawlawag ti Book Two dagiti espesipiko a krimen, kas iti theft wenno homicide. No ammom ti Book One, nalaklaka a basaen ti aniaman kadagitoy.
Ti tunggal paset iti baba ket nakasilpo iti panid ti artikulo nga addaan iti naan-anay a teksto. Ilawlawag daytoy a panid ti linteg iti kadawyan ket saan a balakad para iti aniaman a kaso.
Ania ti felony?
Kuna ti Article 3 a dagiti aramid ken pannakaliway a dusaen ti linteg ket felony. Mabalin a maaramid ti felony babaen ti deceit (dolo), kayatna a sawen a napanggep, wenno babaen ti fault (culpa), kayatna a sawen a gapu iti kinaliway, negligence, kinaawan ti panangpanunot iti mabalin a mapasamak wenno kinaawan ti kabaelan. Ti reckless a panagmaneho a nakapatay iti tao ket pagarigan ti maikadua a kita. Iti Ivler v. Modesto-San Pedro (2010), inkeddeng ti Supreme Court a ti maysa a reckless nga aramid ket maysa a basol, uray mano a tao wenno banag ti nadangranna.
Ibaga ti Article 4 no siasino ti criminally liable:
Criminal liability shall be incurred:
- By any person committing a felony (delito) although the wrongful act done be different from that which he intended.
- By any person performing an act which would be an offense against persons or property, were it not for the inherent impossibility of its accomplishment or on account of the employment of inadequate or ineffectual means.
Iti ababa a pannao: responsable ti tao a nakaaramid iti felony uray no sabali ti dakes nga aramid ngem ti kayatna; ken ti tao a nakaaramid iti aramid a basol koma maibusor iti tao wenno sanikua, no saan laeng a talaga a di mabalin a maaramid wenno no saan a kurang wenno awan serbi ti wagas nga inusarna.
Ti maikadua a paragrapo ket ti "impossible crime". Iti Intod v. Court of Appeals (1992), nagpaltog ti armado a grupo iti kuarto tapno patayenda ti maysa a babai nga adda gayam iti sabali a siudad, ket awan ti tao iti kuarto. Inkeddeng ti Korte nga impossible crime daytoy, saan nga attempted murder.
Ania dagiti tukad ti krimen?
Dusaen ti Article 6 ti felony iti tallo a tukad:
A felony is consummated when all the elements necessary for its execution and accomplishment are present; and it is frustrated when the offender performs all the acts of execution which would produce the felony as a consequence but which, nevertheless, do not produce it by reason of causes independent of the will of the perpetrator.
Iti ababa a pannao: consummated ti felony no adda amin dagiti elementona; frustrated no inaramid ti nakabasol amin dagiti aramid a mangpataud koma iti felony, ngem saan a napasamak gapu kadagiti rason iti ruar ti pagayatanna.
Attempted ti felony no rugian ti nakabasol daytoy a direkta babaen ti overt acts ngem saanna nga aramiden amin dagiti aramid ti panangtungpal, gapu iti rason a saan a ti bukodna a kusa a panagsardeng. Bumaba ti dusa iti maysa a degree para iti frustrated a felony ken dua a degree para iti attempted. Adda dagiti krimen nga awan ti frustrated a tukadna: iti Valenzuela v. People (2007), inkeddeng ti intero a Korte a ti theft ket attempted wenno consummated laeng. Kitaem ti Naidilig ti attempted, frustrated ken consummated a krimen ken frustrated felony.
Ti panagtulag a mangaramid iti krimen ket saan a madusa iti bukodna, malaksid no adda espesipiko nga artikulo a mangdusa iti daytoy. Kuna ti Article 8 nga adda conspiracy no dua wenno ad-adu a tattao ti agtulag a mangaramid iti felony ken ikeddengda nga aramiden daytoy. Kitaem ti conspiracy.
Siasino ti responsable, ken kasano kadagsen?
Kuna ti Article 16 a responsable dagiti principal, accomplice ken accessory kadagiti grave ken less grave a felony, ket dagiti laeng principal ken accomplice kadagiti light a felony. Ilawlawag ti Article 17 dagiti principal:
The following are considered principals:
- Those who take a direct part in the execution of the act;
- Those who directly force or induce others to commit it;
- Those who cooperate in the commission of the offense by another act without which it would not have been accomplished.
Iti ababa a pannao: principal dagiti direkta a nakiraman iti aramid, dagiti direkta a namilit wenno nangsugsog iti sabsabali a mangaramid iti daytoy, ken dagiti timmulong babaen ti sabali nga aramid a no awan ket saan koma a naaramid ti basol.
Ti accomplice ket tumulong babaen ti immun-una wenno agpada ti tiempona nga aramid a saan a kasapulan unay (Article 18). Ti accessory ket saan a makiraman iti krimen ngem, ammona a naaramid daytoy, tumulong kalpasanna babaen ti panaggun-od iti ganansia manipud iti daytoy, panangilemmeng iti ebidensia, wenno iti dadduma a nadagsen a kaso, panangilemmeng iti nakabasol (Article 19). Maited kadagiti principal ti naan-anay a dusa, ket bumaba ti dusa para kadagiti accomplice ken accessory.
Dagiti asideg a kabagian nga agbalin nga accessory ket nawayawayaan kadagiti dusa iti sidong ti Article 20, malaksid no gumun-odda wenno tulonganda ti nakabasol a gumun-od manipud iti krimen. Ti sabali a linteg, Presidential Decree No. 1829, ket dusaenna ti ammona a panangilemmeng wenno panangisalinong iti tao tapno saan a matiliw ken maidarum, ket awan ti kasta nga exemption iti tekstona. Kitaem ti Principal vs accomplice vs accessory ken Krimen met kadi ti panangilemmeng iti kabagian a nakaaramid iti krimen?
Kaano nga awan ti responsabilidad ti tao, wenno basbassit ti responsabilidadna?
- Justifying circumstances. Ilista ti Article 11 ti innem a kasasaad a ti aramid ket saan a pulos a krimen. Ti kalatakan ket ti self-defense: unlawful aggression ti sabali a tao, nainkalintegan a kasapulan ti wagas a nausar tapno mapasardeng daytoy, ken awan ti umdas a provocation manipud iti agsalsalaknib. Salakniban met ti isu met laeng nga artikulo dagiti tattao a mangsalaknib iti kabagian wenno iti saan a am-ammo. Ti tao nga agkuna iti self-defense ti masapul a mangpaneknek iti daytoy. Kitaem ti Self-defense iti Filipinas ken unlawful aggression. Iti People v. Genosa (2004), kinuna ti intero a Korte a ti battered woman syndrome ket mabalin a mangsuporta iti self-defense, ngem nakitana a saan a naan-anay a napaneknekan daytoy iti dayta a kaso.
- [Aggravating circumstances](/ilo/law/glossary/aggravating-circumstance). Ilista ti Article 14 ti duapulo ket maysa a kasasaad, kas iti treachery, evident premeditation ken recidivism, a mangpadagsen iti responsabilidad iti uneg ti sakup nga ikeddeng ti linteg. Kitaem ti aggravating circumstance.
- Alternative circumstances. Iti sidong ti Article 15, ti relasion, ti intoxication ken ti tukad ti adal ti nakabasol ket mabalin a mangibaba wenno mangingato iti dusa. Ti pannakabartek ket saan a pulos a naan-anay a pambar. Iti Ilayat v. People (2025), kinuna ti intero a Korte a masapul nga umuna a mapaneknekan ti mismo nga intoxication, saan laeng a ti panaginum. Kitaem ti Depensa kadi ti pannakabartek?
No ti maysa nga aramid ket mangpataud iti dua wenno ad-adu a grave wenno less grave a felony, wenno ti maysa a krimen ket kasapulan a wagas tapno maaramid ti sabali, mangipataw ti Article 48 iti maysa a dusa, ti dusa ti kadagsenan a krimen, iti maximum a periodona. Kitaem ti complex crime.
Kasano kabayag dagiti dusa?
Ikeddeng ti Article 27 ti kabayag ti tunggal dusa a pannakabalud:
| Dusa | Kabayag |
|---|---|
| Reclusion perpetua | 20 a tawen ken 1 nga aldaw agingga iti 40 a tawen |
| Reclusion temporal | 12 a tawen ken 1 nga aldaw agingga iti 20 a tawen |
| Prision mayor | 6 a tawen ken 1 nga aldaw agingga iti 12 a tawen |
| Prision correccional | 6 a bulan ken 1 nga aldaw agingga iti 6 a tawen |
| Arresto mayor | 1 a bulan ken 1 nga aldaw agingga iti 6 a bulan |
| Arresto menor | 1 agingga iti 30 nga aldaw |
Saanen a mabalin nga ipataw ti death penalty, gapu ta iparit daytoy ti Republic Act No. 9346. Adda ti naan-anay a listaan iti tabla ti kabayag dagiti dusa. Ti tiempo a naibalud sakbay ti pannakakonbikto ket maibilang iti sidong ti Article 29: kitaem ti Maibawas kadi ti tiempo iti pagbaludan sakbay ti pannakakonbikto?
Mabalin kadi a liklikan ti nakonbikto a tao ti pagbaludan wenno rummuar a nasapsapa?
- [Probation](/ilo/law/glossary/probation) ket ited ti trial court imbes a pagbaludan, iti sidong ti Presidential Decree No. 968 kas inbaliw ti Republic Act No. 10707. Masapul a maipila ti aplikasion iti uneg ti periodo ti panag-appeal, ket adda dagiti nakabasol a nailaksid. Kitaem ti Siasino ti mabalin nga ag-apply iti probation? ken Colinares v. People (2011).
- Parole ket ited ti parole board iti balud a nangileppas iti minimum ti indeterminate sentence iti sidong ti Act No. 4103. Kitaem ti Probation vs parole.
- Good conduct time allowance ket mabalin a mangpaababa iti tiempo iti pagbaludan: kitaem ti GCTA.
Kaano nga agpatingga ti criminal liability?
Ilista ti Article 89 dagiti wagas a naan-anay a mapukaw ti criminal liability, kadagitoy ti ipapatay ti nakonbikto, panangileppas iti sentensia, amnesty, absolute pardon, prescription ti krimen ken prescription ti dusa. No matay ti akusado sakbay ti final judgment, agpatingga ti criminal a kaso; iti People v. Bayotas (1994), kinuna ti Supreme Court nga agtultuloy laeng ti danyos no nakabatay iti source a saan a ti krimen, babaen ti sabali a civil a kaso. Kitaem ti Agpatingga kadi ti kaso no matay ti akusado?
Ag-prescribe dagiti krimen kalpasan dagiti periodo nga ikeddeng ti Article 90, manipud iti duapulo a tawen para kadagiti kadagsenan a krimen agingga iti dua a bulan para kadagiti light a basol. Kitaem ti Mano a tawen sakbay nga ag-prescribe ti criminal a kaso? ken ti tabla ti prescription of crimes. Ti affidavit of desistance ti nagreklamo ket awan iti listaan ket saanna a maipatingga ti kaso iti bukodna: kitaem ti Affidavit of desistance.
Kasano nga agandar daytoy iti pudno a biag?
Inaramid laeng dagitoy a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saan dagitoy a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.
Dinuyok ni Leo ni Ramon, a nakaliklik iti ipapatay gapu laeng iti dagus a panag-opera. Inaramid ni Leo amin a kasapulan tapno pumatay, ket saan a napasamak ti ipapatay gapu iti rason iti ruar ti pagayatanna. Iti sidong ti Article 6, frustrated felony dayta, a madusa iti maysa a degree a nababbaba ngem ti consummated a krimen.
Ni Mark ti nagmaneho iti lugan para iti dua a gayyemna a nagtakaw iti tienda. No saan koma a naaramid ti robbery no awan ti tulongna, mabalin nga aramiden isuna ti Article 17(3) a principal. No ti tulongna ket naited sakbay wenno bayat ti robbery ngem saan a kasapulan unay, mabalin nga accomplice isuna iti sidong ti Article 18. No ania ti maiyaplay, ken no nagtignay dagiti tallo babaen ti katulagan, ket ikeddeng ti korte segun iti ebidensia.
Inlemmeng ni Rosa iti balayna ti anakna a lalaki a sapsapulen gapu iti robbery. Iti sidong ti Article 20, kas inana, nawayawayaan isuna kadagiti dusa para kadagiti accessory iti sidong ti Revised Penal Code, ngem adda bukod nga alagaden ti PD 1829 maipapan iti panangisalinong, ket no kasano nga agpada a maiyaplay ti dua nga alagaden iti kabagian ket saludsod para kadagiti korte.
Kaano a kasapulam ti abogado?
Agsapulka iti abogado no maawisca para iti panagsaludsod, matiliwka wenno maidarumka, wenno sakbay nga agipilaka iti criminal a reklamo. Ti tukad ti krimen, ti akemmo ken dagiti kasasaad a napaneknekan ti mangikeddeng iti dusa, ket adda dagiti depensa a masapul a paneknekan ti akusado. No saanmo a kaya ti agbayad iti abogado, mabalin a tumulong ti Public Attorney's Office: kitaem ti Libre a legal help iti Filipinas.
Ania a probision ti mainaig?
- Article 4, Revised Penal CodeCriminal liability ken impossible crime
- Article 6, Revised Penal CodeConsummated, frustrated ken attempted a felony
- Article 8, Revised Penal CodeConspiracy ken proposal
- Article 11, Revised Penal CodeJustifying circumstances (self-defense)
- Article 14, Revised Penal CodeAggravating circumstances
- Article 15, Revised Penal CodePanagkabagian, panagbartek ken edukasion
- Article 17, Revised Penal CodeDagiti principal
- Article 19, Revised Penal CodeDagiti accessory
- Article 27, Revised Penal CodeKabayag dagiti dusa
- Article 29, Revised Penal CodeCredit ti preventive imprisonment
- Article 48, Revised Penal CodeComplex crimes
- Article 89, Revised Penal CodeKasano a naan-anay a malpas ti criminal liability
- Article 90, Revised Penal CodePrescription ti krimen
Ania a saludsod ti masaklaw?
- Self-Defense iti Pilipinas: Kaano a Legal Daytoy?Self-defense iti Article 11: unlawful aggression, nainkalintegan a wagas, awan ti provocation. Kasano a sukimaten ti korte, ken panangsalaknib iti sabali.
- Depensa Kadi ti Pannakabartek iti Krimen?Saan a pambar ti pannakabartek iti krimen. Iti Article 15 RPC, ti napaneknekan nga intoxication ket mabalin a mangibaba wenno mangipangato iti dusa.
- Krimen Kadi ti Panangilemmeng iti Kabagian a Nakaaramid iti Krimen?Nawaya dagiti asideg a kabagian kadagiti dusa ti accessory iti Article 20 RPC, malaksid iti maysa, ngem awan ti kasta a laksid iti PD 1829 iti harboring.
- Malpas Kadi ti Criminal Case no Matay ti Akusado?No matay ti akusado sakbay ti final judgment, malpas ti criminal liability (Article 89 RPC). Kitaem ti kuna ti Bayotas ken Rule 111 iti damages ken estate.
- Affidavit of Desistance: Malpas Kadi ti Criminal Case?Ania ti kuna ti Supreme Court iti affidavit of desistance: apay a saan a patpatien ti korte ken apay a bassit ti pategna no kalpasan ti conviction.
- Natiliw nga Ag-shoplifting Sakbay a Rimmuar iti Tienda: Theft Kadin?Adda kadi frustrated theft iti Pilipinas? Awan. Iti Valenzuela v. People, inkeddeng ti Supreme Court a nalpas ti theft no naiggaman ti agtakaw ti banag.
- Mano a Tawen Sakbay nga Ag-prescribe ti Criminal Case?Kasano kabayag ti panawen nga agidarum iti criminal case: ti Article 90, no kaano a mangrugi ken agsardeng ti bilang, ken apay nga uppat a tawen ti BP 22.
- Siasino ti Mabalin nga Agaplay iti Probation iti Pilipinas?Ikiddaw ti probation iti uneg ti appeal period, ket mapukaw ti apela no agaplayka. Kitaen no siasino ti saan a mabalin ken ti binaliwan ti RA 10707.
- Maibawas Kadi iti Sentensia ti Pannakaibalud Sakbay ti Conviction?Preventive imprisonment iti Article 29 (RA 10592): naan-anay wenno four-fifths a credit, siasino ti saan a mairaman, ken wayawaya no madanon ti maximum.
- Ania ti Mapasamak no Saanmo a Mabayadan ti Multa ti Korte?Subsidiary imprisonment iti Article 39: pannakaibalud no saan a makabayad iti multa, panangbilang kadagiti aldaw, limitasion, ken apay a bayadan latta.
- Community Service Imbes a Maibalud: Siasino ti Mabalin nga AgkiddawCommunity service iti Article 88-A (RA 11362): ania a dusa ti mairaman, ti ikeddeng ti korte, no ania ti mapasamak no malabsing, ken apay a maminsan laeng.
- GCTA: Kasano a Kuentaen ti Good Conduct Time AllowanceGCTA: 20 agingga 30 nga aldaw a maikissay iti bulan a nasayaat ti kababalin, ken 15 para iti panagadal wenno panangisuro. Siasino ti mangted ken desision.
Kasano a mapapada dagiti pagpilian?
- Attempted, Frustrated ken Consummated a Krimen: Ania ti Duma?Tallo a stage ti felony iti Article 6 ti Revised Penal Code: kaipapanan ti tunggal maysa, nababbaba a dusa, ken apay nga awan ti frustrated theft.
- Principal vs Accomplice vs Accessory: Ania ti Nagdumaanda?Principal, accomplice ken accessory iti Revised Penal Code: kaano nga agtignay ti tunggal maysa, kasano kapateg ti tulong, dusa, ken ti kabagian.
- Probation vs Parole: Ania ti Nagdumaanda?Probation vs parole iti Pilipinas: siasino ti mangikeddeng, kaano a mabalin, siasino ti saan a mairaman, ken kabayag ti supervision (PD 968, Act 4103).
- Homicide vs Murder iti Pilipinas: Ania ti Nagdumaan?Homicide vs murder iti Revised Penal Code: ania ti mangaramid iti panangpatay a murder, dusa, bail, prescription ken damages iti People v. Jugueta.
Ania a termino ti masapul a maawatan?
- Ania ti Frustrated Felony? Kaipapanan iti Criminal LawFrustrated ti felony no inaramid ti nakabasol amin nga acts of execution ngem saan latta a napasamak gapu iti rason a ruar ti pagayatanna. Article 6 RPC.
- Ania ti Principal iti Krimen? KaipapananTi principal ket mangaramid iti krimen, direkta a mangpilit wenno mangsugsog iti sabali, wenno mangaramid iti nasken nga aramid. Article 17 RPC.
- Ania ti Accomplice? Kaipapanan iti Criminal LawTi accomplice ket tumulong iti krimen babaen ti aramid sakbay wenno bayat dayta ngem saan a principal. Article 18 ti Revised Penal Code ken ti dusana.
- Ania ti Accessory iti Krimen? KaipapananTi accessory ket ammona a naaramid ti krimen ket tumulong laeng kalpasanna: agganansia, mangilemmeng iti ebidensia wenno mangsalaknib. Article 19 ken 20.
- Ania ti Conspiracy? Kaipapanan iti Criminal LawAdda conspiracy no dua wenno ad-adu a tao ti nagkinnaawatan nga agaramid iti felony ket inkeddengda nga aramiden. Article 8 ken kasano a mapaneknekan.
- Ania ti Aggravating Circumstance? Kaipapanan iti LintegDagiti aggravating circumstance ket pasamak a nailista iti Article 14 ti Revised Penal Code, kas iti treachery wenno dwelling, a mangpangato iti dusa.
- Ania ti Complex Crime? Kaipapanan iti Criminal LawTi complex crime ket maysa nga aramid nga agbalin a dua wenno ad-adu a grave wenno less grave felony, wenno krimen a wagas para iti sabali. Article 48.
- Ania ti Unlawful Aggression? Kaipapanan iti Self-DefenseTi unlawful aggression ket pudno wenno umad-adani a di legal a pisikal a panangraut. Kangrunaan nga elemento ti self-defense; saan nga umanay ti pangta.
- Ania ti Reclusion Perpetua? Kaipapanan ken Kabayag ti DusaTi reclusion perpetua, kadagsenan a dusa a pannakaibalud iti Revised Penal Code, ket 20 a tawen ken 1 nga aldaw agingga 40 a tawen. Parole ken bail.
- Reclusion Temporal: Kaipapanan ken Kabayag ti DusaTi reclusion temporal ket pannakaibalud manipud sangapulo ket dua a tawen ken maysa nga aldaw agingga iti duapulo a tawen. Dagiti period, klase ken krimen.
- Prision Mayor: Kaipapanan ken Kabayag ti DusaTi prision mayor ket pannakaibalud manipud innem a tawen ken maysa nga aldaw agingga iti sangapulo ket dua a tawen. Dagiti period, klase ken krimen.
- Prision Correccional: Kaipapanan ken Kabayag ti DusaTi prision correccional ket manipud innem a bulan ken maysa nga aldaw agingga iti innem a tawen iti Revised Penal Code. Dagiti tallo a period ken krimen.
- Ania ti Arresto Mayor? Kaipapanan ken KabayagTi arresto mayor ket pannakaibalud iti maysa a bulan ken maysa nga aldaw agingga innem a bulan iti Revised Penal Code. Dagiti period-na ken krimen.
- Ania ti Arresto Menor? Kaipapanan ken KabayagTi arresto menor ti kalaklaan a dusa a pannakaibalud iti Revised Penal Code: maysa agingga 30 nga aldaw. Dagiti period-na, sadino a maserbian ken krimen.
- Ania ti Probation? Kaipapanan iti Linteg ti PilipinasTi probation ket mangipalubos a nawaya ti na-convict babaen dagiti kondision ti korte ken probation officer imbes a maibalud. Asino ti saan a mabalin.
Ania a desision ti Supreme Court ti mainaig?
- Intod v. Court of Appeals (G.R. No. 103119)Intod v. Court of Appeals: dagiti paltog iti awan tao a kuarto ket impossible crime, saan nga attempted murder, ken ania a dusa ti inkeddeng ti Korte.
- Valenzuela v. People (G.R. No. 160188)Valenzuela v. People: consummated ti theft no maiggaman ti agtatakaw ti banag, isu nga awan ti frustrated theft babaen ti Revised Penal Code.
- People v. Genosa (G.R. No. 135981)People v. Genosa: kasano a tinimbang ti Supreme Court ti battered woman syndrome kas self-defense, apay a napaay ti depensa, ken apay a nakissayan ti dusa.
- Ivler v. Modesto-San Pedro (G.R. No. 172716)Ivler v. Modesto-San Pedro: maysa a krimen ti maysa a reckless act, isu a ti driver a nakondenar iti maysa a dangran ket saan a madarum manen iti ipapatay.
- Colinares v. People (G.R. No. 182748)Colinares v. People: ti akusado a nag-apela ket mabalin latta nga agaplay iti probation no ibaba ti korte ti apela ti dusa iti dusa a probationable.
Ania a reference table ti magusar?
- Kabayag dagiti Dusa iti Revised Penal CodeArresto menor 1 agingga 30 nga aldaw; arresto mayor 1 a bulan ken 1 aldaw agingga 6 a bulan; prision correccional 6 a bulan ken 1 aldaw agingga 6 a tawen.
- Prescription of Crimes iti Pilipinas: TablaDeadline ti criminal a kaso: 20 a tawen kadagiti kadagsenan a krimen, 1 a tawen iti libel ken cyber libel, 4 iti BP 22, 2 a bulan iti light offenses.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?