Libre nga Legal Help sa Pilipinas: PAO ug Barangay Conciliation

Ang Republic Act No. 9406 naghimo sa PAO nga "the principal law office of the Government in extending free legal assistance to indigent persons". Ubos sa balaod, ang PAO mohatag og legal representation, tabang ug tambag, libre, sa mga indigent nga tawo sa:

• mga kasong kriminal;
• mga kasong sibil;
• mga kaso sa labor;
• mga kasong administratibo ug uban pang quasi-judicial nga kaso.

Ang mga kliyente sa PAO exempted usab sa docket ug uban pang bayad nga may kalabotan sa pag-file og kaso sa korte ug sa ubang quasi-judicial bodies, sa orihinal nga kaso ug bisan sa appeal.

Ang balaod mismo walay gitakdang limit sa kita kung kinsa ang maihap nga indigent. Pangutan-a ang PAO district office nga duol nimo kung unsang mga dokumento ang ilang kinahanglan aron mapamatud-an nga kwalipikado ka.

Ang Local Government Code (Republic Act No. 7160) nagmugna sa Katarungang Pambarangay, usa ka sistema sa paghusay sa mga panagbangi sa barangay. Ang matag barangay adunay Lupong Tagapamayapa (Lupon), nga gipangulohan sa punong barangay, ug adunay napulo hangtod kawhaan ka miyembro (Section 399).

Ubos sa Section 412, ang reklamo bahin sa butang nga sakop sa gahom sa Lupon dili mahimong i-file dayon sa korte o sa laing opisina sa gobyerno. Kinahanglan una nga ang mga partido nag-atubangay sa Lupon chairman o sa pangkat ug walay nahimong settlement, sumala sa certification sa secretary sa Lupon o pangkat, o ang settlement gibawi (repudiated).

Ang Lupon mohusay sa mga panagbangi tali sa mga tawo nga tinuod nga nagpuyo sa samang siyudad o munisipyo. Pipila sa mga wala iapil sa Section 408:

• mga panagbangi diin ang usa ka partido mao ang gobyerno, o usa ka public officer nga naghimo sa iyang opisyal nga katungdanan;
• mga krimen nga ang silot labaw sa usa ka tuig nga pagkapriso o multa nga labaw sa P5,000;
• mga krimen nga walay pribadong biktima (private offended party);
• mga panagbangi bahin sa yuta o real property nga anaa sa lain-laing siyudad o munisipyo, o tali sa mga tawo nga nagpuyo sa lain-laing siyudad o munisipyo, gawas kung natuman ang mga kondisyon sa balaod aron magkasabot sila nga moadto sa usa ka Lupon.

Ubos sa Section 412(b), mahimo kang moadto dayon sa korte kung ang akusado naka-detain, kung ang usa ka tawo gikuhaan og kagawasan ug nagkinahanglan og habeas corpus, kung ang kaso nangayo og dinaliang remedyo sama sa preliminary injunction, attachment, delivery of personal property o support pendente lite, o kung ang kaso mahimong ma-barred tungod sa deadline sa pag-file. Para sa dugang bahin kung unsang mga panagbangi ang moadto sa barangay ug unsang barangay ang adtoan, tan-awa ang Kinahanglan ba ko moadto una sa barangay sa dili pa mag-file og kaso?

• Reklamo. Mo-reklamo ka sa Lupon chairman, binaba o sinulat, human mabayri ang "appropriate filing fee" (Section 410(a)). Ang Code wala moingon kung pila ang kantidad.
• Mediation. Ang Lupon chairman mopatawag sa pikas partido sulod sa sunod nga adlaw sa trabaho (Section 410(b)). Kung mapakyas ang mediation sulod sa 15 ka adlaw gikan sa unang tigom, maghimo og pangkat (conciliation panel).
• Conciliation. Ang pangkat kinahanglang makaabot og settlement sulod sa 15 ka adlaw gikan sa pagtigom niini, nga ma-extend og hangtod 15 pa ka adlaw gawas sa mga kaso nga klaro nga meritorious (Section 410(e)).
• Walay abogado. Ang mga partido kinahanglang motambong mismo, walay abogado o representante (Section 415).
• Settlement. Ang bisan unsang settlement kinahanglang sinulat, sa pinulongan nga nasabtan sa mga partido, ug pirmahan (Section 411). Mahimo kining sama sa final nga hukom sa korte human sa napulo ka adlaw, gawas kung gibawi (Sections 416 ug 418). Ang Lupon makapatuman niini sulod sa unom ka bulan; human niana, ipatuman kini pinaagi sa city o municipal court (Section 417).
• Mohunong ang mga deadline. Samtang ang panagbangi anaa pa sa barangay, ang mga deadline sa pag-file og krimen o kaso mohunong, apan dili molapas og 60 ka adlaw gikan sa pag-file sa reklamo (Section 410(c)).

Kung walay settlement, ang secretary mo-issue og certificate to file action. Ang matag lakang, uban ang deadline ug section niini, anaa sa barangay conciliation timeline ug sa Proseso sa barangay hearing.

Hinimo-himo nga pananglitan: Si Gilbert ug Helen nagpuyo sa samang barangay. Ang iro ni Gilbert kanunay nga nagdaot sa mga tanom ni Helen, ug gusto ni Helen nga bayran siya. Panagbangi kini tali sa mga residente sa samang barangay, busa mo-file una si Helen og reklamo sa punong barangay (Section 409(a)). Silang duha kinahanglang motambong mismo. Kung magkasabot sila, ang sinulat nga settlement mobugkos na human sa napulo ka adlaw. Kung dili, ang secretary sa Lupon mo-issue og certification aron makaadto si Helen sa korte.

Ang mga reklamo bahin sa labor ug trabaho adunay kaugalingong agianan. Kadaghanan niini magsugod sa Single Entry Approach (SEnA) sa DOLE, usa ka 30 ka adlaw nga mandatory conciliation-mediation. Kung walay settlement, ipasa ang reklamo sa opisina nga makadesisyon niini, sama sa labor arbiter sa NLRC. Ang PAO modawat usab og mga kaso sa labor para sa mga indigent nga tawo. Tan-awa ang Unsaon pag-file og labor complaint ug Mga katungod sa empleyado sa Pilipinas.

Dili. Ubos sa Section 33 sa Republic Act No. 9262, ang mga section sa Local Government Code bahin sa barangay settlement (Sections 410 hangtod 413) dili magamit sa mga proseso diin nangayo og tabang ubos sa balaod sa VAWC (violence against women and their children). Ang Punong Barangay, o bisan kinsang kagawad nga anaa kung wala ang Punong Barangay, mahimong mo-issue og barangay protection order (Section 14), apan dili niya pugson ang aplikante nga makig-compromise o biyaan ang bisan unsang tabang nga iyang gipangayo. Ang VAWC usa ka public crime: bisan kinsang lungsuranon nga personal nga nahibalo sa mga panghitabo mahimong mo-file og reklamo (Section 25). Tan-awa ang Unsaon pag-file og VAWC case.

Ang PAO mo-representar sa mga indigent nga tawo sa mga kasong kriminal. Ang tawo nga gidakop kinahanglang sultihan kung nganong gi-detain siya, ug mahimo siyang makigsulti sa abogado bisan kanus-a kung mangayo siya (Article 125 sa Revised Penal Code). Kung dili nimo kaya ang bail, gitugotan sa balaod ang release on recognizance (pagpagawas nga walay bail, ubos sa responsibilidad sa usa ka tawo) sa pipila ka kaso. Tan-awa ang Pagdakop, detention ug bail.

Ang pagtapos sa kaminyoon dili mahimo sa barangay. Ang declaration of nullity, annulment o legal separation usa ka kaso sa korte ubos sa Family Code. Tan-awa ang Annulment sa Pilipinas ug, kung dili nimo kaya ang abogado, pangutana sa PAO. Para sa kabilin (estate), tan-awa ang Inheritance sa Pilipinas; para sa wala mabayri nga utang, tan-awa ang Utang ug paningil.