Inheritance sa Pilipinas: Kinsa ang Manununod, Pila ang Bahin?

Sa higayon sa iyang kamatayon. Ang Article 777 sa Civil Code nag-ingon:

Sa yanong pagkasulti: ang katungod sa panulondon mapasa dayon sa higayon nga mamatay ang tawo.

Apan wala kini magpasabot nga makakuha dayon og tag-usa ka bahin ang mga manununod. Hangtod mabahin ang estate, sila tanan ang dungan nga tag-iya niini (in common), "subject to the payment of debts of the deceased" (ubos sa pagbayad sa mga utang sa namatay) (Article 1078). Ang pagbahin mahitabo sa ulahi: pinaagi sa korte, o pinaagi sa kasabutan sa mga manununod kung gitugot sa balaod.

Ang Article 887 naglista sa mga compulsory heir, ang mga tawo nga dili mabiyaan sa will nga walay legal nga rason:

1. Mga legitimate nga anak ug kaliwat, sama sa mga apo.
2. Kung wala sila, mga legitimate nga ginikanan ug katigulangan.
3. Ang biyuda o biyudo.
4. Mga anak nga natawo gawas sa kaminyoon. Naggamit gihapon ang article sa daang mga ngalan nila gikan sa 1950.

Ang kapikas ug ang mga illegitimate nga anak dili ma-exclude sa mga legitimate nga anak o ginikanan: mopanunod sila kauban nila. Para sa mga anak nga natawo gawas sa kaminyoon, ang article nagdugang:

Sa yanong pagkasulti: sa tanang kaso sa illegitimate nga anak, kinahanglan sakto nga mapamatud-an ang ilang relasyon sa ginikanan.

Ang tawo nga naghimo og will gawasnon ra sa bahin nga nahibilin human sa mga legitime. Ang Article 888 nagbutang sa nag-unang lagda:

Sa yanong pagkasulti: ang legitime sa mga legitimate nga anak ug kaliwat mao ang katunga sa estate sa amahan ug sa inahan.

Ang ubang bahin nagdepende kung kinsa ang nabilin nga buhi. Kung usa ra ka legitimate nga anak, ang kapikas makakuha og ikaupat nga bahin (one-fourth); kung duha o kapin, parehas sa usa ka anak (Article 892). Ang matag illegitimate nga anak makakuha og katunga sa legitime sa legitimate nga anak (Family Code Article 176). Tan-awa ang matag kombinasyon sa table sa legitime shares ug ang mga kwentang pananglitan sa Legitime shares sa Pilipinas.

Walay kabtangan nga mapasa sa will hangtod tugotan kini sa korte (Article 838). Kini nga proseso sa korte gitawag og probate.

Kung giunsa paghimo ang will ug giunsa kini pagpamatuod sa korte, basaha ang wills and probate sa Pilipinas.

Ang balaod ang modesisyon. Kini ang intestate succession. Sa mubo:

• Ang mga legitimate nga anak ang unang mopanunod, parehas og bahin, bisan pa gikan sila sa lain-laing kaminyoon (Articles 979 ug 980). Ang apo nga ang ginikanan nauna nga namatay mokuha sa bahin sa maong ginikanan.
• Ang nabilin nga kapikas mopanunod kauban nila: kung naay legitimate nga mga anak, parehas sa bahin sa matag anak (Article 996).
• Ang mga ginikanan mopanunod ra kung walay legitimate nga kaliwat.
• Ang mga igsoon ug mga pag-umangkon mopanunod ra kung walay kaliwat, katigulangan o illegitimate nga mga anak. Kung naay nabilin nga kapikas, bahinon nila ang estate uban sa kapikas, katunga matag usa (Articles 1001 ug 1003). Ang ubang paryente mopanunod ra hangtod sa ikalimang degree (Article 1010).
• Ang gobyerno mopanunod ra kung walay laing adunay katungod (Article 1011).

Ang tibuok han-ay, uban ang bahin sa kapikas sa matag kaso, anaa sa Kinsa ang mopanunod kung walay will?

Oo, gikan sa ilang ginikanan, kung mapamatud-an ang relasyon. Ang pamatuod mahimong ang rekord sa pagkatawo, pag-angkon sa public document o sinulat-kamot nga note nga gipirmahan sa ginikanan, o laing ebidensya nga gitugot sa Family Code (Family Code Article 172). Ang pipila ka klase sa pamatuod kinahanglan ipresentar samtang buhi pa ang ginikanan (Family Code Article 175).

Ang Article 992 naglimitar sa panulondon tali sa illegitimate nga anak ug sa mga legitimate nga paryente sa ginikanan. Sa Aquino v. Aquino (2021), gibasa pag-usab sa Supreme Court kana nga lagda: ang anak nga ang mga ginikanan wala magpakasal sa usag usa makapanunod gikan sa lolo o lola pinaagi sa pagpuli sa ginikanan nga nauna nga namatay. Klaro nga wala pa desisyoni sa Korte ang ubang sitwasyon, sama sa pagpanunod gikan sa iyaan o uyoan. Detalye sa Makapanunod ba ang illegitimate nga anak?

Sa balidong will ra nga nagbutang og usa sa mga legal nga rason sa Article 919, sama sa pagdagmal sa ginikanan o dili makatarunganon nga pagdumili sa pagsuporta sa ginikanan. Ang pag-ingon og "wala kay panulondon" sa family reunion dili maka-disinherit ni bisan kinsa, kay ang disinheritance mahimo ra pinaagi sa will (Article 916). Kung ilimod sa anak ang rason, ang ubang manununod ang kinahanglan mopamatuod niini; kung dili nila mapamatud-an, magpabilin sa anak ang legitime (Articles 917 ug 918). Tan-awa ang Ma-disinherit ba sa ginikanan ang anak?

Duha ka nag-unang dalan:

• Walay kaso sa korte. Ang Rule 74 sa Rules of Court nagtugot sa extrajudicial settlement kung ang namatay walay gibilin nga will ug walay utang, ug ang tanang manununod hamtong na o sakto ang representasyon sa mga menor de edad. Mopirma ang mga manununod og public instrument, i-file kini sa Register of Deeds uban ang bond para sa personal property, ug i-publish kini kausa matag semana sulod sa tulo ka semana. Sulod sa duha ka tuig human sa pagbahin, ang nagpautang o ang manununod nga nabiyaan makagukod pa gihapon sa kabtangan. Ang nag-inusarang manununod mogamit og affidavit of self-adjudication.
• Sa korte. Kung naay will, kung naay utang, o kung dili magkasabot ang mga manununod.

Kung minyo ang namatay, kinahanglan i-liquidate una ang kabtangan sa magtiayon. Kung walay kaso nga gi-file sa korte, ang nabilin nga kapikas adunay usa ka tuig gikan sa kamatayon aron buhaton kini ubos sa absolute community (Family Code Article 103), o unom ka bulan ubos sa conjugal partnership (Article 130).

Naa usab ang buhis. Ubos sa TRAIN Law, ang estate tax kay 6% sa net estate, uban ang standard deduction nga ₱5,000,000. Susiha ang kasamtangang lagda sa BIR sa dili pa mag-file. Ang mga lakang, deadline ug duha ka desisyon sa Supreme Court bahin sa settlement nga nakabiya og manununod anaa sa Extrajudicial settlement of estate.

Oo, pero ang iyang undivided share ra (Article 493). Ang mopalit mopuli sa nagbaligya isip co-owner. Ang makuha sa katapusan sa mopalit limitado sa bahin nga ihatag sa nagbaligya inig bahin sa kabtangan. Kung ang usa ka co-heir mobaligya sa dili paryente, ang uban mahimong mopuli sa mopalit pinaagi sa pagbayad sa presyo sulod sa usa ka bulan gikan sa sinulat nga notice sa pagbaligya (Article 1088). Bisan kinsang co-owner makapangayo usab og partition bisan kanus-a (Article 494). Tan-awa ang Mabaligya ba sa co-owner ang iyang bahin?

Ang donation ngadto sa anak ihapon batok sa legitime sa maong anak inig kamatay sa ginikanan (Article 909). Ang deed of sale nga simulated (peke) ang presyo kay void, bisan pa mahimong mapakita nga donation kini sa tinuod (Article 1471). Gikumpara ang duha ka dalan sa Donation vs sale sa kabtangan ngadto sa mga anak.

Kini usa ka hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon pagdugtong sa mga lagda. Dili kini advice para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Jose ug Maria minyo ubos sa absolute community. Namatay si Jose nga walay will. Ang ilang net community property kay ₱2,400,000, ug naa silay tulo ka hamtong nga anak. Una, makuha ni Maria ang iyang katunga sa community, ₱1,200,000 (Family Code Article 102). Ang katunga ni Jose, ₱1,200,000, mao ang iyang estate. Walay will ug walay utang, busa bahinon kini ni Maria ug sa tulo ka anak sa upat ka parehas nga bahin nga tag-₱300,000 (Article 996). Makapirma sila og extrajudicial settlement, i-publish kini ug i-file sa Register of Deeds. Kung ang usa ka anak nagtrabaho sa abroad ug nabiyaan sa deed, dili siya mabugkos sa settlement.

Aron mapamatud-an kung kinsa ang mga manununod, kasagaran kinahanglan sa pamilya ang mga dokumento sa civil registry sama sa death, birth ug marriage certificate. Ma-order nimo kini online: tan-awa ang unsaon pag-request og PSA certificate.

Pakigsulti sa abogado kung naay will, kung dili magkasabot ang mga manununod, kung naay utang o menor de edad nga manununod, kung apil ang anak nga natawo gawas sa kaminyoon o ang ikaduhang pamilya, o kung ang napanunod nga yuta gibaligya o gi-mortgage human sa kamatayon. Kinahanglan ang abogado sa probate, sa partition case, ug sa bisan unsang claim nga ang will o donation nakaapektar sa legitime. Kung dili nimo maabot ang bayad, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas.