Extrajudicial Settlement of Estate: Requirements kag mga Peligro

Ginabutang sang Section 1 sang Rule 74 ang mga kondisyon kag ang porma. Sa simple nga pulong:

1. Wala sang testamento. Kon may testamento, dapat ini mag-agi sa probate sa korte (Civil Code Article 838).
2. Wala sang utang. Ginaisip sang layi nga wala sang utang "if no creditor files a petition for letters of administration within two (2) years after the death of the decedent", ukon kon wala sang nagpautang nga nagpangayo sang letters of administration sa sulod sang duha ka tuig halin sa kamatayon.
3. Tanan nga manunubli husto na ang edad, ukon mga menor de edad nga "represented by their judicial or legal representatives duly authorized for the purpose", ukon ginarepresentar sang ila judicial ukon legal representative nga may awtoridad para sini.
4. Isa ka public instrument nga nagatunga sang panubli, nga ginafile sa opisina sang Register of Deeds.
5. Isa ka bond nga ginafile sa Register of Deeds sa amo man nga tion, nga ang kantidad pareho sa bili sang personal property nga nalakip (halimbawa, deposito sa bangko, salakyan ukon alahas), suno sa ginsumpaan sang mga manunubli.
6. Publication sang settlement sa pamantalaan nga madamo ang nagabasa, "once a week for three (3) consecutive weeks", ukon makaisa kada semana sa sulod sang tatlo ka sunod-sunod nga semana (Section 2, nga ginagamit sang Section 1).

Kon indi magkasugot ang mga manunubli, indi nila puede gamiton ini nga dalan; mag-file sila sang ordinaryo nga kaso sang partition sa korte. Kon isa lang ang manunubli, puede niya kuhaon ang bug-os nga panubli paagi sa affidavit of self-adjudication, nga ginafile man sa Register of Deeds. Mabasa mo ang malip-ot nga kahulugan sa Extrajudicial settlement.

Ang tanan nga manunubli. Kon sin-o ang mga manunubli, kag pila ang makuha sang kada isa, nagasunod sa Civil Code: tan-awa ang Sin-o ang manunubli kon wala sang testamento? Kon minyo ang napatay, ginaliquidate anay ang propiedad sang mag-asawa: ginahatagan sang Family Code Article 103 (absolute community) kag Article 130 (conjugal partnership) ang buhi nga asawa sang isa ka tuig ukon anom ka bulan halin sa kamatayon para i-liquidate ini kon wala sang kaso nga ginfile sa korte. Kon indi ini mahimo, void ang bisan ano nga pagdisposar ukon encumbrance (pagkarga) sa sina nga propiedad (halimbawa baligya ukon mortgage).

Ang manunubli nga gusto magbiya sang iya bahin dapat maghimo sini sa public document. Ginapilit sang Civil Code Article 1358(2) ang public document para sa "the cession, repudiation or renunciation of hereditary rights", ukon sa paghatag ukon pagbiya sang kinamatarong sa panubli.

Indi nagagapos ang settlement sa sina nga manunubli. Siling sang Rule 74 Section 1 nga wala sang extrajudicial settlement nga nagagapos sa tawo nga wala nag-upod sini ukon wala sang abiso parte sini.

Sa Cua v. Vargas (2006), lima lang sa siyam ka manunubli nga ginhingalanan sa extrajudicial settlement sang isa ka gamay nga lote sa Catanduanes ang nagpirma sini, kag ang settlement gin-publish sa sulod sang tatlo ka sunod-sunod nga semana. Ang amo man nga lima sang ulihi nagpirma sang ikaduha nga settlement nga nagabaligya sang ila mga bahin sa isa ka nagbakal. Ang iban nga manunubli wala gid nagpirma sang bisan isa nga dokumento. Siling sang Supreme Court nga ang publication isa ka abiso "after the fact", ukon pagkatapos na sang hitabo, kag indi ini nagagapos sa mga manunubli nga wala nakahibalo sang settlement ukon wala nag-upod. Siling sini nga ang publication "is geared for the protection of creditors", ukon para sa proteksyon sang mga nagpautang. Indi valid ang partition para sa mga manunubli nga wala nagpirma, kag puede nila bakalon liwat ang mga bahin nga ginbaligya sa estranghero kay wala gid sila nakabaton sang sinulat nga abiso sang baligya (Civil Code Article 1088). Tan-awa ang Puede bala ibaligya sang co-owner ang iya bahin?

May duha pa ka patakaran ang Civil Code. Kon may compulsory heir nga wala ginlakip sa partition, indi ginakansela ang partition luwas kon may bad faith ukon paglimbong, pero dapat bayaran sang iban ang manunubli nga wala ginlakip sang iya bahin (Article 1104). Kon may ginlakip nga indi manunubli, void ang partition para lang sa sina nga tawo (Article 1105).

Ang isahanon lang nga manunubli. Sa Rebusquillo v. Spouses Gualvez (2014), si Avelina, isa sa pila ka anak sang lalaki nga napatay nga wala sang testamento, nagpirma sang affidavit of self-adjudication sa duta nga iya ginbilin sa Legazpi City kag sang deed of sale para sa iya anak nga babayi kag umagad. Ang mga papeles para lang kuntani makabulig sa pagpatitulo sang lote. Siling sang Supreme Court nga ang affidavit of self-adjudication "is only proper when the affiant is the sole heir of the decedent", ukon husto lang kon ang nagpirma amo lang ang isahanon nga manunubli sang napatay. Kay indi lang si Avelina ang isahanon nga manunubli, void ang iya affidavit kag ang duta nagapabilin nga sakop sang partition. Ang iya lang ginapanag-iyahan amo ang bahin nga wala pa natunga, gani amo lang ina ang puede niya mahatag. Ginbalik sang Korte ang desisyon sang trial court nga nagkansela sang duha ka dokumento.

Ginapabilin sang Rule 74 Section 4 ang bond kag ang duta nga "charged with a liability to creditors, heirs, or other persons for the full period of two (2) years after such distribution", ukon sabat sa mga nagpautang, manunubli ukon iban nga tawo sa bug-os nga duha ka tuig pagkatapos sang pagpartihanay, bisan ginhatag na ang duta sa iban. Sa sulod sina nga duha ka tuig, ang manunubli nga "unduly deprived of his lawful participation", ukon indi husto nga ginkuhaan sang iya bahin, puede magpilit sang settlement sa korte, kag ang mga utang nga wala nabayaran puede singilon sa bond ukon sa duta.

Ginahatagan sang Section 5 sang dugang nga tion ang pila ka tawo: kon, sa pagtapos sang duha ka tuig, ang nagasingil menor de edad, may diperensya sa hunahuna, yara sa prisohan ukon yara sa guwa sang Pilipinas, puede niya ipasaka ang iya singil sa sulod sang isa ka tuig halin nga nadula ina nga disability. Importante ini para sa mga pamilya nga may manunubli nga nagaobra sa abroad.

Siling sang National Internal Revenue Code, nga gin-amyendahan sang TRAIN Law (Republic Act No. 10963):

• ang estate tax anom ka porsyento (6%) sang net estate (Section 84);
• may standard deduction nga PHP 5,000,000 (Section 86(A)(1));
• ang family home ginakaltas tubtob sa iya fair market value, pero ang bili nga sobra sa PHP 10,000,000 ginabuhisan (Section 86(A)(7));
• ang estate tax return ginafile sa sulod sang isa ka tuig halin sa kamatayon (Section 90(B)), kag ang return nga may gross value nga sobra sa PHP 5,000,000 kinahanglan sang statement nga gin-certify sang Certified Public Accountant (Section 90);
• puede tugutan sang bangko ang pag-withdraw halin sa deposito sang napatay, upod ang 6% nga final withholding tax (Section 97).

Ini ang mga teksto sang TRAIN Law. Wala namon nabasa ang mga layi ukon patakaran sang BIR sang ulihi nga puede nagbag-o sang lugar sang pag-file, sang tion ukon sang mga dokumento, ukon bisan ano nga estate tax amnesty. Pamangkota sa BIR ang bag-o nga mga patakaran antes ka mag-file. Para sa pagparehistro sa BIR, ginasiling sang amon giya sa BIR TIN nga ang Form 1904 para sa mga makaisa lang nga transaksyon pareho sang estate.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano ginagamit ang patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Lito napatay nga wala sang testamento kag utang, kag nagbilin sang balay kag lote kag account sa bangko. Ang iya asawa kag duha ka anak nga husto na ang edad nagpirma sang public deed of extrajudicial settlement, gin-publish ini makaisa kada semana sa sulod sang tatlo ka semana, nagpasaka sang bond para sa kuwarta sa bangko kag ginfile ang deed sa Register of Deeds. Sa sulod sang duha ka tuig pagkatapos sang pagpartihanay, puede pa magsingil sa propiedad ang nagpautang ukon ang manunubli nga wala ginlakip (Rule 74 Section 4).

Apat ka mag-utod ang nakapanubli sang lote. Tatlo ang nagpirma sang settlement kag nagbaligya sang ila mga bahin sa isa ka nagbakal. Ang ikaapat, nga nagaobra sa Dubai, wala gid nagpirma. Pareho sa Cua v. Vargas, indi sia ginagapos sang settlement, kag kay wala sang may nagpahibalo sa iya paagi sa sinulat parte sa baligya, puede pa niya kuhaon ang pagbakal kon bayaran niya ang nagbakal sang presyo (Art. 1088).

Si Nena nagpirma sang affidavit nga nagasiling nga sia lang ang isahanon nga manunubli sang iya amay, bisan may duha sia ka utod nga lalaki, kag ginbaligya ang lote. Pareho sa Rebusquillo, void ang affidavit kag ang makuha lang sang nagbakal amo ang kaugalingon nga bahin ni Nena.

Ang deed kasagaran nagasandig sa mga rekord sang civil registry nga nagapamatuod sang kamatayon kag sang relasyon sang pamilya, pareho sang death certificate kag mga birth kag marriage certificate sang mga manunubli. Puede mo ini i-order online: tan-awa ang paano mag-request sang PSA certificate. Wala namon nabasa ang bag-o nga listahan sang mga dokumento sang BIR ukon sang Register of Deeds, gani pamangkota ina nga mga opisina kon ano ang ila ginapangayo.

Pamangkota ang abogado antes ka magpirma kon may utang, testamento, menor de edad nga manunubli, manunubli sa abroad, anak nga natawo sa guwa sang kasal, ukon may manunubli nga indi nagasugot. Mahimo sang abogado ang deed, masigurado nga lakip ang tanan nga manunubli kag makalaygay parte sa bond, publication kag buhis. Kon wala ka ginlakip sa settlement, maathag sang abogado kon ano ang imo mahimo kag ang mga deadline nga ginagamit.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga paagi. Para sa bug-os nga topiko, tan-awa ang Panubli sa Pilipinas.