Bayaran Bala sang mga Anak ang Utang sang Napatay nga Ginikanan?

Ang mga patakaran yara sa mga artikulo parte sa succession (panubli) kag sa mga kontrata:

Ginabutang sang Article 1311 sa iya una nga parapo ang limitasyon sang responsabilidad sang manunubli: "The heir is not liable beyond the value of the property he received from the decedent."

Gani ang mga obligasyon sang napatay nagalabay sa mga manunubli, pero "to the extent of the value of the inheritance" lang, ukon tubtob lang sa bili sang panubli.

Sa Estate of Hemady v. Luzon Surety (1956), ginpaathag sang Korte: "While in our successional system the responsibility of the heirs for the debts of their decedent cannot exceed the value of the inheritance they receive from him, the principle remains intact that these heirs succeed not only to the rights of the deceased but also to his obligations." Buot silingon, ang responsabilidad sang mga manunubli sa utang indi maglapaw sa bili sang ila napanubli, pero ginapanubli nila indi lang ang kinamatarong sang napatay kundi pati ang iya mga obligasyon. Sa sina nga kaso, ang mga obligasyon sang isa ka surety (fiador) sa mga bond nga iya ginpirmahan naglabay sa iya estate.

May mga obligasyon nga natapos sa kamatayon tungod sang ila klase, sang kasugtanan ukon sang layi (Article 1311). Kon diin sa mga ini, depende sa obligasyon.

Siling sang Article 777: "The rights to the succession are transmitted from the moment of the death of the decedent." Buot silingon, ang kinamatarong sa panubli nagalabay sa oras mismo sang kamatayon. Samtang wala pa natunga ang estate, siling sang Article 1078 nga "the whole estate of the decedent is, before its partition, owned in common by such heirs, subject to the payment of debts of the deceased", ukon tag-iya ini sang tanan nga manunubli, pero bayaran anay ang utang sang napatay.

Depende ini kon paano ginapasettle ang estate. Ang Rules of Court, suno sa 1964 nga teksto sa E-Library, nagasiling sang masunod (ang mga ulihi nga pagbag-o sa sini nga rules wala ginatalakay diri):

• Settlement sa korte. Nagapagwa ang korte sang notice nga nagapilit sa tanan nga may money claim kontra sa napatay nga i-file ini. Suno sa Rule 86, Section 2, ang tion "shall not be more than twelve (12) nor less than six (6) months after the date of the first publication of the notice", ukon indi labaw sa 12 ka bulan kag indi kubos sa 6 ka bulan halin sa una nga publikasyon sang notice. Siling sang Section 5 nga ang claims sa kuwarta halin sa kontrata, gasto sa lubong, gasto sa ulihi nga balatian kag money judgments "must be filed within the time limited in the notice; otherwise they are barred forever", ukon kon indi ma-file sa tion, indi na gid puede. Ginatugutan sang Section 2 ang ulihi nga claim, kon may rason, sa sulod sang tion nga indi labaw sa isa ka bulan, antes sang pagpartihan.
• Pagpartihan pagkatapos lang mabayaran ang utang. Suno sa Rule 90, Section 1, ang nabilin nga estate ginapartihan sa mga manunubli kon nabayaran na ang mga utang, gasto sa lubong, gasto sa administrasyon kag iban pa nga bayaran nga ginalista sang rule.
• [Extrajudicial settlement](/hil/law/glossary/extrajudicial-settlement). Ginatugutan sang Rule 74, Section 1 ang mga manunubli nga tungaon ang estate nga indi na magkadto sa korte "If the decedent left no will and no debts and the heirs are all of age, or the minors are represented", ukon kon ang napatay wala sang testamento kag utang kag ang mga manunubli tanan nasa edad na, ukon may nagarepresentar sa mga menor de edad. Ginaisip nga wala sang utang "if no creditor files a petition for letters of administration within two (2) years after the death of the decedent", ukon kon wala sang creditor nga nag-file sang petisyon sa sulod sang 2 ka tuig pagkatapos sang kamatayon. Suno sa Section 4, sa sulod sang duha ka tuig pagkatapos sang pagpartihan, puede magmando ang korte kon pila ang ihatag sang kada manunubli para sa utang nga wala nabayaran, kag ang propiedad puede pa singilon sang mga creditor.

Para sa mga tikang sang extrajudicial settlement, tan-awa ang Extrajudicial settlement sang estate.

Ini isa ka hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano ginagamit ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Mang Dado napatay kag nagbilin sang gamay nga balay nga ang bili kubos sa iya mga loan nga wala pa nabayaran. Ang iya mga anak, si Liza kag si Jun, may kaugalingon nga tinipon. Suno sa Article 1311 kag sa Hemady, puede mabayaran ang mga creditor halin sa balay kag sa iban pa nga yara sa estate, pero si Liza kag si Jun indi responsable labaw sa bili sang ila nabaton halin sa ila amay. Ang ila kaugalingon nga tinipon indi parte sang estate.

Pero kon si Liza nagpirma sa loan sang iya amay bilang co-maker, responsable sia tungod sang iya kaugalingon nga pirma, indi bilang manunubli. Tan-awa ang Responsable ka bala bilang co-maker sang loan sang iban?

Makighambal sa abogado kon may creditor nga nagapabayad sa imo sang utang sang paryente nga napatay na, kon may utang ang estate kag gusto na sang mga manunubli tungaon ang propiedad, ukon kon creditor ka sang tawo nga napatay. Ang husto nga mga tikang depende sa estate, sa mga utang kag kon paano ginapasettle ang estate.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas. Para sa dugang parte sa panubli, tan-awa ang Panubli.