Paano Ginapartihan ang Panubli sa Testamento? Legitime Shares

Ginapaathag sang Article 886 sang Civil Code ang legitime:

Ang tawo nga naghimo sang testamento (ang testator) libre lang sa nabilin nga bahin. Dugang sang Article 904 nga ang testator "cannot deprive his compulsory heirs of their legitime, except in cases expressly specified by law", ukon indi niya makuha sa compulsory heirs ang ila legitime, luwas sa mga kaso nga hayag nga ginasiling sang layi. Ini nga mga kaso amo ang disinheritance tungod sa kabangdanan nga ginatugutan sang layi, nga ginapaathag sa Puede bala i-disinherit sang ginikanan ang anak?

Ginalista sila sang Article 887. Sa simple nga pulong:

1. Ang mga lehitimo nga anak kag kaliwatan, pareho sang mga apo.
2. Kon wala sila, ang lehitimo nga ginikanan kag mga katigulangan, pareho sang lolo kag lola.
3. Ang balo nga babaye ukon lalaki.
4. Ang mga anak nga natawo sa gwa sang kasal (illegitimate children).

Ginagamit pa sang artikulo ang daan nga mga ngalan sang 1950 para sa illegitimate children ("acknowledged natural children", "natural children by legal fiction" kag "other illegitimate children"). Sang ulihi, ginhatagan sila tanan sang Family Code sang isa lang ka rule para sa ila bahin (tan-awa sa idalom). Ang asawa kag ang illegitimate children indi ginasikway sang lehitimo nga mga anak ukon ginikanan: dungan sila nga nagapanubli. Siling man sang Article 887:

Buot silingon, dapat mapamatud-an sing maayo ang filiation, ukon ang relasyon sang anak sa ginikanan. Dugang pa nahanungod sini nga grupo sa Compulsory heir.

Ang mga bahin mga fraction sang net estate. Ang mga panguna:

Para sa iban pa nga kombinasyon, upod ang artikulo sang kada linya, tan-awa ang table sang legitime shares. Ang Article 888 amo ang naghatag sang panguna nga rule:

Sa simple nga pulong: ang legitime sang lehitimo nga mga anak amo ang katunga sang panubli sang amay kag sang iloy.

Para sa mga anak nga natawo sa gwa sang kasal, ang rule nga nagaobra amo ang ulihi nga sentence sang Family Code Article 176, nga gin-amend sang Republic Act No. 9255:

Ang ila legitime ginakuha sa free portion. Dugang sang Article 895 nga ang bug-os nga legitime sang illegitimate children indi gid magsobra sa free portion, kag nga dapat anay mabayaran sing bug-os ang legitime sang asawa. Tan-awa ang Puede bala magpanubli ang illegitimate child?

Tatlo ka tikang ang nauna:

• Ginaliquidate ang propiedad sang mag-asawa. Kon may asawa ang tawo, ginahusay anay ang absolute community ukon conjugal partnership (Family Code Articles 102 kag 129). Ang bahin lang sang napatay ang mangin panubli.
• Ginabayaran ang mga utang. Siling sang Article 908 nga ginaisip ang legitime sa ginbilin sang mapatay ang tawo, "deducting all debts and charges", ukon ginbuhinan sang tanan nga utang kag galastohan.
• Ginadugang liwat ang pila ka donasyon. Ang balor sang mga donasyon nga subject sa collation, sa tion nga ginhatag ini, ginadugang sa net estate (Article 908). Ang mga donasyon nga ginhatag sa mga anak ginaisip sa ila legitime (Article 909).

Ang kinamatarong sa panubli nagapasa sa tion sang kamatayon (Article 777), pero ang matuod nga partihanay nagakatabo sang ulihi, sa korte ukon paagi sa pagkasugot sang mga manunubli.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso. Sa kada isa, ang net estate PHP 1,200,000.

Ana nagbilin sang iya bana nga si Carlo kag duha ka anak, si Ben kag si Dina. Ginngalanan sang iya testamento ang tatlo, ginbilinan ang kada isa sang bahin nga ginatigana sang layi, kag ginhatag kay Ben ang nabilin. Ang legitime sang mga anak katunga, PHP 600,000, gani PHP 300,000 ang kada isa (Art. 888). Si Carlo makakuha sang pareho sa isa ka anak, PHP 300,000, nga ginkuha sa libre nga katunga (Art. 892). Ang nabilin nga free portion PHP 300,000, kag kay Ben ini. Resulta: Ben PHP 600,000, Dina PHP 300,000, Carlo PHP 300,000. Kon ginbilinan sang testamento si Dina sang kubos sa PHP 300,000, puede niya pangayuon ang kulang (Art. 906).

Pedro, nga balo, nagbilin sang duha ka lehitimo nga anak kag si Liza, ang iya anak nga babaye nga natawo sa gwa sang kasal, nga napamatud-an ang filiation. Ang duha ka lehitimo nga anak nagapartihanay sa PHP 600,000 (PHP 300,000 ang kada isa). Ang legitime ni Liza katunga sang sa isa ka anak: PHP 150,000, nga ginkuha sa free portion (FC Art. 176). Ang nabilin nga free portion PHP 450,000, nga puede ihatag sang testamento ni Pedro sa bisan sin-o.

Rosa nagbilin sang iya bana kag isa ka anak nga lalaki. Ang legitime sang anak PHP 600,000 kag ang sa bana ikaapat nga bahin, PHP 300,000 (Art. 892). Ang ulihi nga PHP 300,000 puede ihatag sang testamento ni Rosa sa bisan sin-o.

Ang indi paglakip sa compulsory heir sa direkta nga linya, pareho sang anak, ginatawag nga [preterition](/hil/law/glossary/preterition). Siling sang Article 854 nga "shall annul the institution of heir", ukon ginakansela sini ang pagtangdo sang mga manunubli sa testamento, pero ang mga regalo sang pinasahi nga propiedad sa testamento (devises kag legacies) nagapabilin nga valid basta indi nila mabuhinan ang mga legitime. Dako ang kinalain sang resulta kon may preterition ang testamento, ukon kon ginhatagan lang ang anak sang kubos sa iya legitime (Art. 906). Pamangkot ini para sa abogado.

Huo. Siling sang Article 838:

Buot silingon, wala sang testamento nga makapasa sang propiedad kon indi ini mapamatud-an kag aprobahan suno sa Rules of Court. Ini nga proseso sa korte ginatawag nga probate. Amo man ang ginasiling sang Rule 75 sang Rules of Court. Puede man mangayo ang tawo sa korte nga aprobahan ang iya kaugalingon nga testamento samtang buhi pa sia (Art. 838). Kon wala gid sang testamento, tan-awa ang Sin-o ang manunubli kon wala sang testamento? Para sa bug-os nga hulagway, tan-awa ang Panubli sa Pilipinas.

Kasagaran ginapakita sang mga manunubli ang ila relasyon paagi sa mga dokumento sang civil registry, pareho sang birth, marriage kag death certificate. Puede mo ini i-order sa PSA online: tan-awa ang paano mag-request sang PSA certificate.

Makighambal sa abogado antes ka magpirma, magkontra ukon magsalig sa testamento, kag antes magpirma ang bisan sin-o nga manunubli sang waiver ukon partition. Kinahanglan ang abogado para sa probate, para sa reklamo nga ginbuhinan sang testamento ang legitime, para sa preterition, kag kon ginakontra ang filiation sang anak nga natawo sa gwa sang kasal. Ang mga kantidad sa sini nga pahina mga halimbawa lang; ang matuod nga mga bahin nagadepende sa net estate, sa mga donasyon kag sa mga utang.

Kon indi mo makaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga opsyon.