Unsaon Pag-file og VAWC Case sa Pilipinas (RA 9262)

Gipanalipdan sa balaod ang babaye nga mao ang sa nakasala:

• asawa o kanhing asawa;
• partner sa karon o kaniadto nga sexual o dating relationship; o
• inahan sa iyang anak (usa ka "common child");

ug ang iyang anak, legitimate o illegitimate, "within or without the family abode" (sulod man o gawas sa panimalay) (Section 3(a)).

Ang "dating relationship" nagpasabot sa pagpuyo sama sa bana ug asawa nga walay kasal, o "romantically involved over time and on a continuing basis" (adunay romantikong relasyon nga padayon sulod sa panahon). Ang kaila ra o ordinaryong pakig-uban dili igo (Section 3(e)). Sa Ang v. Court of Appeals (2010), miingon ang Supreme Court nga ang maong relasyon "can, therefore, exist even without a sexual intercourse taking place between those involved".

Sa Garcia v. Drilon (2013), gideklarar sa Supreme Court nga constitutional ang RA 9262, lakip ang pagtutok niini sa pagpanalipod sa mga babaye ug sa ilang mga anak.

Gilista sa Section 5 ang mga buhat. Sa yanong pagkasulti:

• (a) pisikal nga pagpasakit sa babaye o sa iyang anak;
• (b) paghulga nga pasakitan siya sa pisikal;
• (c) pagsulay sa pisikal nga pagpasakit;
• (d) paghimo nga mahadlok siya o ang iyang anak sa umaabot dayon nga pisikal nga kadaot;
• (e) pagpugos o pagpugong sa iyang lihok pinaagi sa kusog, hulga o intimidation, lakip ang pagdumili o paghulga nga dili ihatag kaniya o sa iyang mga anak ang financial support nga legal nga angay kanila, o pagkontrol sa iyang kaugalingong kwarta o kabtangan;
• (f) paghulga nga pasakitan ang kaugalingon aron makontrol ang iyang lihok o desisyon;
• (g) pagpugos kaniya o sa iyang anak sa sexual nga buhat nga dili moabot sa rape;
• (h) mga lihok nga makapakurat o makahatag og grabe nga emotional o psychological distress, sama sa stalking, "lingering outside the residence" (pagtambay gawas sa balay), pagsulod sa iyang balay batok sa iyang gusto, pagguba sa iyang kabtangan o pagpasakit sa iyang mga binuhi, o harassment;
• (i) paghatag og mental o emotional anguish, pagpakaulaw sa publiko o pagbiaybiay, lakip ang balik-balik nga verbal ug emotional nga pang-abuso ug pagdumili sa financial support o sa custody sa menor de edad nga mga anak.

Ang Section 47 nag-ingon nga ang Revised Penal Code magamit nga suppletorily (aron pun-an ang mga kakulang). Sa Go-Tan v. Spouses Tan (2008), gigamit kini sa Supreme Court aron padayonon ang petition para sa protection order batok sa mga ugangan nga giingong nakig-conspire sa bana.

Ang Section 6 nagtakda sa mga silot:

Ubos sa Article 27 sa Revised Penal Code, ang arresto mayor molungtad gikan usa ka bulan ug usa ka adlaw hangtod unom ka bulan, ang prision correccional gikan unom ka bulan ug usa ka adlaw hangtod unom ka tuig, ug ang prision mayor gikan unom ka tuig ug usa ka adlaw hangtod napulog duha ka tuig.

Dugang sa pagkapriso, kinahanglan mobayad ang nakasala og multa nga ₱100,000 hangtod ₱300,000 ug moagi og mandatory psychological counseling o psychiatric treatment. Kung gihimo ang buhat samtang mabdos ang babaye o ang bata, o atubangan sa iyang anak, ang maximum period sa silot ang magamit. Ang pagkahubog o pagka-drugas dili depensa (Section 27).

Mahimo, pero importante ang tuyo. Sa Acharon v. People (2021), ang Supreme Court, nga naglingkod en banc, miingon nga ang conviction ubos sa Section 5(i) nagkinahanglan og pamatuod nga tuyo sa akusado nga hatagan og mental o emotional anguish pinaagi sa "the denial of — not the mere failure or inability to provide — financial support". Ang bana sa maong kaso, nga nagtrabaho sa gawas sa nasud, na-acquit. Miingon usab ang Korte nga ang Section 5(e) nagkinahanglan nga ang pagdumili sa support gituyo aron kontrolon o pugngan ang babaye.

Busa ang amahan nga nawad-an og trabaho ug tinuod nga dili makabayad lahi ang kahimtang sa amahan nga adunay kwarta pero modumili sa paghatag aron pasakitan ang inahan. Ang pag-claim sa support mismo lahi nga butang: tan-awa ang Pila ang child support?

Ma-prosecute gihapon kini dinhi sa pipila ka kaso. Sa AAA v. BBB (2018), ang giingong affair sa bana nahitabo sa Singapore, samtang ang asawa nag-antos sa kasakit dinhi sa Pilipinas. Miingon ang Supreme Court nga ang affair sa gawas sa nasud dili maghimo sa prosecution ubos sa RA 9262 nga "absolutely beyond the reach of Philippine courts", ug gibalik niini ang criminal charge. Importante kini sa daghang pamilya sa OFW.

• Korte. Ang Section 7 nag-ingon nga ang Regional Trial Court nga gitudlo isip Family Court ang adunay original ug exclusive jurisdiction. Kung walay Family Court sa lugar sa krimen, ang kaso moadto sa Regional Trial Court diin nahitabo ang krimen o bisan unsang elemento niini, sumala sa pili sa nagreklamo.
• Kinsa ang makareklamo. Ang VAWC usa ka "public offense". Mahimo kining i-prosecute pinaagi sa reklamo nga gi-file "by any citizen having personal knowledge of the circumstances" (sa bisan kinsang lungsuranon nga personal nga nakahibalo sa nahitabo) (Section 25).
• Mga opisyal nga kinahanglan motabang. Ang mga opisyal sa barangay ug ang pulis kinahanglan motubag dayon sa pagpangayo og tabang, dad-on ang biktima sa luwas nga lugar o sa ospital, kumpiskahon ang bisan unsang deadly weapon nga anaa sa nakasala o makita dayon, ug mahimong modakop sa suspek nga walay warrant kung ang pagpanakit nagakahitabo o bag-o lang nahitabo ug adunay umaabot dayon nga kapeligrohan (Section 30). Ang mga prosecutor ug mga empleyado sa korte angay makigsulti sa biktima sa pinulongan nga iyang masabtan ug ipasabot ang iyang mga katungod ug remedyo (Section 29).

Wala namo mabasa ang opisyal nga mga lagda sa lakang-lakang nga pag-file sa criminal complaint (mga form, unsang opisina ang unang modawat), busa wala kini ihulagway niini nga panid. Pangutana sa barangay, sa pulis o sa prosecutor's office diin ka nagpuyo, o sa abogado sa PAO.

Protection order. Tulo ka klase niini: ang Barangay Protection Order (BPO) gikan sa Punong Barangay, ug ang Temporary o Permanent Protection Order (TPO o PPO) gikan sa korte. Ang Barangay Protection Order i-issue sa adlaw sa pag-file ug molungtad og 15 ka adlaw (Section 14). Ang mga kalainan anaa sa BPO vs TPO vs PPO.

Daghang tawo, gawas sa babaye, ang maka-file og petition para sa protection order: ang iyang mga ginikanan o guardian, mga paryente hangtod sa ikaupat nga civil degree, DSWD o lokal nga social workers, mga pulis, ang Punong Barangay o Kagawad, ang iyang abogado, counselor o health provider, o dili moubos sa duha ka nabalaka nga lungsuranon sa lugar nga personal nga nakahibalo sa pang-abuso (Section 9).

Dili. Ang Section 33 nag-ingon nga ang Punong Barangay, Kagawad o ang korte "shall not order, direct, force or in any way unduly influence" ang aplikante nga makig-compromise o biyaan ang iyang gihangyo. Giingon usab niini nga ang Sections 410 hangtod 413 sa Local Government Code (barangay mediation, conciliation ug arbitration) dili magamit. Lahi kini sa ordinaryong mga away: tan-awa ang Kinahanglan ba ko moadto una sa barangay?

• Libreng medical certificate. Ang health provider nga mosusi kaniya kinahanglan mohatag og medical certificate nga libre (Section 31(c)).
• Libreng legal nga tabang. Makakuha siya og legal assistance gikan sa Public Attorney's Office (PAO) o bisan unsang public legal assistance office (Section 35(b)).
• Confidentiality. Ang tanang rekord, lakip ang anaa sa barangay, confidential. Ang pagpatik sa iyang ngalan, address, eskwelahan, employer o ubang impormasyon nga makaila kaniya nga walay pagtugot gisilotan og usa ka tuig nga pagkapriso ug multa hangtod ₱500,000 (Section 44).
• Paid leave. Hangtod 10 ka adlaw nga paid leave dugang sa ubang leave (Section 43). Tan-awa ang VAWC leave.

Ang Section 24 nag-ingon nga ang mga buhat ubos sa Sections 5(a) hangtod 5(f) mo-prescribe sa 20 ka tuig, ug ang mga buhat ubos sa Sections 5(g) hangtod 5(i) sa 10 ka tuig.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung giunsa paglihok ang mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Carla naka-uyab ni Paolo sulod sa duha ka tuig. Wala gyud sila magpuyo nga magkauban. Human sa ilang panagbulag, nag-post siya og edited nga mga litrato ni Carla ug padayon siyang nag-message ug nagsunod-sunod kaniya. Ang dating relationship maihap bisan walay sex (Ang v. Court of Appeals). Ang iyang mga lihok mahimong mahulog ubos sa Section 5(h). Si Carla, o bisan kinsang lungsuranon nga personal nga nakahibalo sa kamatuoran, maka-file sa reklamo, ug ang deadline 10 ka tuig.

Ang bana ni Dina nagtrabaho sa Dubai ug mihunong og padala og kwarta. Para sa conviction ubos sa Section 5(i), kinahanglan ipakita sa ebidensya nga tinuyo niyang wala ihatag ang support nga kaya unta niyang ihatag, aron pasakitan siya (Acharon v. People). Kung nawad-an siya og trabaho ug dili gyud makabayad, kana ra dili igo.

Pangitaa og legal nga tabang sayo pa: ang pagpili tali sa criminal case, protection order ug kaso sa support o custody, ug ang ebidensya para sa matag usa, nagdepende sa imong kahimtang. Importante usab ang abogado kung ikaw ang respondent sa VAWC case, kung adunay mga bata ug kabtangan nga nalambigit, o kung ang nang-abuso anaa sa gawas sa nasud.

Kung dili nimo kaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libreng legal nga tabang sa Pilipinas. Ang Section 35(b) sa RA 9262 mismo naghatag sa mga biktima og katungod sa tabang sa PAO.