Makagawas ba Ko Bisan Walay Bail? Release on Recognizance

Ang recognizance usa sa upat ka porma sa bail nga nalista sa Rule 114, Section 1 sa Rules of Criminal Procedure. Gipatin-aw kini sa Republic Act No. 10389:

• Para kini sa tawo nga napriso tungod sa usa ka offense pero dili makabayad og bail tungod sa abject poverty (Section 3).
• Ang korte diin gi-file ang kaso mopagawas sa akusado ngadto sa usa ka qualified nga custodian gikan sa barangay, siyudad o lungsod diin nagpuyo ang akusado (Section 3).
• Walay kinahanglan nga cash, surety bond o kabtangan.

Matod sa balaod, mahimong isipon sa korte nga indigent (kabus kaayo) ang tawo bisan dili matuman ang mga requirement sa sweldo ug kabtangan. Mahimo usab nilang tan-awon kung ang akusado nagbuhi og pamilya o ubang dependents (Section 4).

Ubos sa Section 5, ang release on recognizance usa ka matter of right (katungod) kung ang offense dili gisilotan og death, reclusion perpetua o life imprisonment, ug ang application gi-file:

• sa wala pa o human sa conviction sa Metropolitan, Municipal, Municipal Trial Court in Cities o Municipal Circuit Trial Court; o
• sa wala pa ang conviction sa Regional Trial Court.

Busa ang tawo nga gikasohan og murder, nga gisilotan og reclusion perpetua, walay ingon niini nga katungod. Tan-awa ang Bailable ba ang murder?

Adunay laing lagda ang Section 5. Ang tawo nga napriso na sulod sa panahon nga parehas o labaw pa sa minimum sa principal penalty sa offense nga gikaso kaniya i-release on recognizance. Ang Rule 114, Section 16 sa Rules of Court nagsakop usab niini nga kahimtang ug nagtugot sa korte nga mopili tali sa gipaubsan nga bail ug recognizance.

Gilista sa Section 6 ang kinahanglan buhaton sa dili pa mag-order ang korte sa pag-release. Ang application himoon pinaagi sa motion sa korte diin naa ang kaso.

1. Sworn declaration of indigency. Manumpa ang akusado nga dili siya makabayad og cash bail o makahatag og kabtangan isip seguridad sa bail bond.
2. Certification of indigency gikan sa social welfare office. Kinahanglan gikan kini sa head sa social welfare and development office sa lungsod o siyudad diin tinuod nga nagpuyo ang akusado.
3. Arraignment. Kinahanglan nga na-arraign na ang akusado (pormal nga gibasahan sa kaso sa korte ug gipangutana kung guilty ba o dili).
4. Pahibalo sa sanggunian. Pahibaloon sa korte ang city o municipal council diin nagpuyo ang akusado. Adunay 10 ka adlaw ang council aron mokomento o mosupak, pinaagi sa resolution nga giaprobahan sa mayor, ug morekomendar og mga organisasyon nga mapilian sa korte og custodian.
5. Dokumentasyon. Kuhaan og litrato ug fingerprint ang akusado. Matod sa balaod, ang siyudad o lungsod ang mobayad sa gasto.
6. Hearing. Pahibaloon sa korte ang prosecutor sulod sa 24 ka oras human sa application. Ang hearing himoon dili mosayo sa 24 ka oras ug dili molapas sa 48 ka oras human madawat sa prosecutor ang pahibalo.

Timan-i ang kalainan: lahi nga dokumento ang barangay certificate of indigency. Ang balaod nangayo og certification sa social welfare office sa siyudad o lungsod. Ang among giya sa barangay clearance naghisgot sa mga dokumento sa barangay, nga dili parehas niini.

Matod sa Section 8, ang custodian kinahanglan:

• adunay maayong dungog ug pagkamatinud-anon (good repute and probity);
• nagpuyo sa samang barangay sa akusado;
• dili paryente sa akusado sulod sa fourth degree of consanguinity (sa dugo) o affinity (pinaagi sa kaminyoon); ug
• sakop sa simbahan, eskwelahan, social welfare o health group, cause-oriented group, charitable organization, o organisasyon nga nag-rehabilitate sa mga offender, nga accredited sa local social welfare and development officer.

Kung walay tawo sa barangay nga sakop niini nga mga sektor, mahimong custodian ang usa ka qualified nga residente sa siyudad o lungsod. Lahi nga mga lagda ang mogamit sa mga bata nga adunay kaso (children in conflict with the law).

Mopirma ang custodian og undertaking nga dad-on niya ang akusado sa korte matag kinahanglan (Section 9). Ang custodian nga dili makadala sa akusado nga walay justifiable reason mahimong mapriso og unom ka bulan hangtod duha ka tuig. Human sa pag-release, usa ka probation office ang mobantay sa akusado ug mo-report sa korte matag bulan (Section 10).

Ubos sa Section 7, mahimong i-disqualify sa korte ang akusado nga:

• naghatag og dili tinuod nga pahayag sa sworn declaration;
• usa ka recidivist, quasi-recidivist o habitual delinquent, o nakahimo og krimen nga aggravated by reiteration (balik-balik nga paglapas);
• nakaikyas na kaniadto sa prisohan, nakalikay sa sentensya, o milapas sa kondisyon sa bail o recognizance nga walay balido nga rason;
• nakahimo og krimen samtang naa sa probation, parole o conditional pardon;
• lagmit moikyas;
• dako ang risgo nga makahimo og laing krimen samtang nagpadayon ang kaso; o
• adunay laing kaso nga nagpadayon nga parehas o mas taas ang silot.

Dili usab tugotan ang recognizance human mahimong final ang judgment o kung nagsugod na sa pagserbisyo sa sentensya ang akusado. Ang eksepsiyon mao ang akusado nga mo-apply og probation sa dili pa siya mosugod sa pagserbisyo sa sentensya (Section 12). Tan-awa ang Kinsa ang maka-apply og probation?

Oo. Matod sa Section 11, mag-order ang korte nga dakpon ang akusado kung, pananglitan, dili siya motunga sa korte nga walay hustong rason bisan pa gipahibalo, kung iyang harasson ang complainant, prosecutor o mga saksi, o kung adunay complaint batok kaniya sa laing offense nga involving moral turpitude (krimen nga supak sa maayong pamatasan).

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Mario, usa ka amahan nga walay trabaho, napriso tungod sa theft ug dili makabayad sa bail nga gibutang sa korte. Human sa iyang arraignment, ang iyang abogado sa PAO nag-file og motion for release on recognizance. Mipirma si Mario og sworn declaration of indigency, ug ang social welfare office sa siyudad nag-certify nga indigent siya. Mipili ang korte og usa ka volunteer sa simbahan gikan sa iyang barangay isip custodian.

Si Liza nagdala lang og barangay certificate of indigency. Ubos sa Section 6, nagkinahanglan usab ang korte sa certification sa social welfare office sa siyudad o lungsod.

Si Arnold gusto nga ang iyang first cousin (ig-agaw) ang mahimong custodian. Sumala sa Article 966 sa Civil Code, upat ka degree ang gilay-on sa first cousin, busa paryente siya sulod sa fourth degree ug, ubos sa Section 8, dili siya mahimong custodian.

Aron itandi sa pagbayad og bail, tan-awa ang Pila ang bail?

Dayon-dayon. Ang application usa ka motion sa korte, nga adunay mga dokumento ug hearing sulod sa pipila ka adlaw. Ang abogado makahimo sa motion ug makapresentar sa mga papeles sa indigency. Para sa libre nga legal nga tabang, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO).