Psychological Incapacity: Kinahanglan pa ba og Psychologist?

Ang psychological incapacity usa ka ground aron ideklarar nga void ang kasal ubos sa Article 36 sa Family Code:

Ang "essential marital obligations" (pangunang obligasyon sa kasal) naglakip sa mga katungdanan sa Article 68:

Gikan sa 1997 hangtod 2021, gisunod sa mga korte ang mga guideline sa Republic v. Court of Appeals and Molina. Usa niini nagkinahanglan nga ang root cause (gigikanan) sa incapacity "medically or clinically identified" ug "sufficiently proven by experts" (gipamatud-an sa mga eksperto).

Sa Tan-Andal v. Andal, giusab sa full Supreme Court ang mga lagda:

Matod sa Court: "Ordinary witnesses who have been present in the life of the spouses before the latter contracted marriage may testify on behaviors that they have consistently observed from the supposedly incapacitated spouse." Sa yanong pagkasulti: ang ordinaryong mga saksi nga naa sa kinabuhi sa magtiayon sa wala pa sila maminyo maka-testify bahin sa mga batasan nga kanunay nilang nakita sa kapikas. Ang judge dayon ang modesisyon kung kana nga mga batasan nagpakita og tinuod ug grabe nga incapacity.

Bisan sa wala pa ang Tan-Andal, giingon na sa Court sa Marcos v. Marcos (2000) nga ang kapikas nga giakusahan nga incapacitated dili kinahanglan personal nga ma-examine sa doktor o psychologist. Ang importante mao ang tibuok nga ebidensya. Sa Marcos mismo, napildi gihapon ang asawa: walay nagpakita nga naa na ang batasan sa iyang bana sa sinugdanan pa sa kasal o nga dili na kini matambalan.

Busa importante ang timing. Ang mga saksi nga nakaila sa kapikas human ra sa kasal makaasoy kung unsay nasayop sa kasal, pero gipangutana usab sa balaod kung naa na ba ang incapacity sa adlaw sa kasal.

• Naa na kini sa kasal. Ang Article 36 nagkinahanglan nga naa na ang incapacity sa panahon sa kasal. Matod sa Court, mao kini ang naghimo sa Article 36 nga lahi sa divorce, nga makatapos sa kasal tungod sa mga rason nga mitungha sa ulahi.
• Grabe kini. Dili ihap ang "mild characterological peculiarities, mood changes, occasional emotional outbursts" (gagmay nga katingad-an sa batasan, kausaban sa mood, panagsang kasuko). Dili kini mahimong pagdumili, pagpasagad o kalisod ra.
• Malungtaron kini. Ang incapacity "incurable, not in the medical, but in the legal sense" (dili na matambalan, dili sa medikal kondili sa legal nga pagsabot): ingon ka malungtaron uban niini nga partner nga mabungkag ra gyud ang kasal.
• Lig-on ang pamatuod. Ang kapikas nga mo-file kinahanglan mopamatuod sa kaso pinaagi sa clear and convincing evidence. Mas taas kini kaysa sa kasagarang standard sa civil nga kaso, kay giisip sa balaod nga balido ang kasal.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung giunsa paglihok ang lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Joy ug Paolo. Matod ni Joy, wala gyud magtrabaho si Paolo, gisugal ang ilang tigum ug kanunay mobiya sulod sa pila ka semana. Ang igsoon nga babaye ni Paolo ug ang iyang higala sukad pagkabata maka-testify nga ingon na niini ang iyang batasan sulod sa daghang tuig sa wala pa ang kasal. Human sa Tan-Andal, kini nga testimonya makatabang sa pagpamatuod sa iyang personality structure, bisan walay psychologist.

Lea ug Marco. Matod ni Lea, nausab si Marco human napakyas ang iyang negosyo sa ikawalo nilang tuig sa kasal. Sa wala pa kana, kasaligan siya nga bana. Ang mga kamatuoran nagpakita og kausaban human sa kasal, dili incapacity nga naa na sa adlaw sa kasal.

Nora ug Oscar. Si Nora ra ang nag-testify nga "immature" si Oscar ug kanunay sila mag-away. Kung wala nay lain, morag kini ang nagsumpaki nga mga personalidad nga giingon sa Molina nga dili psychological incapacity, ug mahimong dili kini moabot sa clear and convincing evidence.

• Moapil ang public prosecutor aron masiguro nga wala magkunsabo ang magtiayon aron pekehon ang kaso ug nga walay ebidensya nga gimugna o gitago. Walay judgment nga ibase sa stipulation of facts o confession of judgment (Article 48).
• Walay deadline sa pag-file. Matod sa Article 39, ang aksyon aron ideklarar nga void ang kasal dili mo-prescribe (dili ma-expire).
• Ang mga anak nga nasamkon o natawo sa wala pa mahimong final ang judgment ubos sa Article 36 legitimate (lehitimo) (Article 54).
• Ang annulment sa simbahan dili makausab sa civil status kung mao ra kini, pero gipabilin sa Tan-Andal ang persuasive effect sa mga desisyon sa National Appellate Matrimonial Tribunal sa Catholic Church. Tan-awa ang Balido ba ang church annulment?
• Walay gitakda nga piho nga bayad ang Family Code para sa tibuok kaso. Tan-awa ang Pila ang annulment? Lahi-lahi ang filing fees sa korte, bayad sa abogado ug bayad sa eksperto (kung mogamit ka og eksperto), ug wala maglista og kantidad kini nga page.

Ang petisyon aron ideklarar nga void ang kasal usa ka kaso sa korte. Kinahanglan nimo ang abogado aron moandam sa petisyon, mopili sa mga saksi, mopresentar sa ebidensya ug modumala sa kabtangan, custody ug support. Pakigsulti sa abogado sa dili pa ka mo-file, ug sa dili pa ka mopirma og bisan unsang kasabutan bahin sa kabtangan o sa mga anak.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) ug uban pang kapilian.