Kinahanglan ba Moadto Una sa Barangay sa Dili pa Mag-file og Kaso?

Ang Section 408 nag-ingon nga ang Lupon sa matag barangay adunay awtoridad "to bring together the parties actually residing in the same city or municipality for amicable settlement of all disputes" (sa pagtigom sa mga partido nga tinuod nga nagpuyo sa samang city o municipality para sa malinawon nga settlement sa tanang away), gawas sa gilista sa balaod (tan-awa sa ubos).

Dayon ang Section 412(a) mao ang nagtakda sa lagda. Walay reklamo o kaso sa butang nga sakop sa awtoridad sa Lupon nga ma-file direkta sa korte o sa laing opisina sa gobyerno, gawas kung:

• adunay confrontation (pag-atubang) sa mga partido atubangan sa Lupon chairman (ang Punong Barangay) o sa pangkat (ang conciliation panel nga adunay tulo ka miyembro), ug
• walay settlement nga naabot, nga gi-certify sa Lupon o pangkat secretary ug gi-attest sa chairman, o gi-repudiate (gibawi) ang settlement.

Pananglitan, ang away sa mga silingan sa samang lungsod bahin sa gamay nga utang o wala mabayri nga abang kasagaran dinhi magsugod. Ang reklamo mahimong "orally or in writing" (pinaagi sa sulti o sinulat) ngadto sa Lupon chairman sa barangay (Section 410(a)). Ang mga lakang human niana gipasabot sa Barangay hearing process.

Ang Section 409 mao ang nagtakda sa venue (dapit):

• pareho mo nga nagpuyo sa samang barangay: kana nga barangay;
• lain-laing barangay sa samang city o municipality ang inyong gipuy-an: ang barangay diin nagpuyo ang respondent (o bisan kinsa sa mga respondent), sumala sa pili sa complainant;
• bahin sa real property (yuta o balay) ang away: ang barangay diin nahimutang ang property, o ang kadaghanan niini;
• sa trabahoan o sa eskwelahan nagsugod ang away: ang barangay diin nahimutang ang trabahoan o eskwelahan.

Ang objection sa venue kinahanglan i-raise samtang naa pa sa mediation atubangan sa Punong Barangay. Kung dili, waived na kini.

Ang Section 408 naglista sa mga away nga dili madawat sa Lupon:

• ang usa ka partido mao ang gobyerno o ahensya sa gobyerno;
• ang usa ka partido public officer o empleyado, ug ang away may kalabotan sa iyang opisyal nga trabaho;
• mga offense nga ang silot pagkapriso nga labaw sa usa ka tuig o multa nga labaw sa P5,000;
• mga offense nga walay pribadong biktima (private offended party);
• away bahin sa real property sa lain-laing city o municipality, gawas kung mouyon ang mga partido nga mag-settle atubangan sa Lupon;
• mga partido nga nagpuyo sa mga barangay sa lain-laing city o municipality, gawas kung magtapad ang mga barangay ug mouyon ang mga partido;
• ubang klase sa away nga mahimong itakda sa Presidente.

Ang Section 412(b) motugot usab nimo nga moadto direkta sa korte:

• kung detained ang akusado;
• kung ang usa ka tawo gihikawan sa kagawasan ug kinahanglan ang habeas corpus nga kaso;
• kung ang kaso giubanan og provisional remedies sama sa preliminary injunction, attachment, delivery of personal property o support pendente lite (suporta samtang nagpadayon ang kaso);
• kung ang kaso mahimong ma-barred sa statute of limitations (hapit na mahurot ang deadline sa pag-file).

Lahi ang kaso sa violence against women and their children (VAWC). Ang Section 33 sa RA 9262 nag-ingon nga ang Sections 410 hangtod 413 sa Local Government Code, ang mga lagda sa barangay mediation, conciliation ug arbitration, dili magamit sa mga proceeding ubos niana nga balaod. Tan-awa ang Unsaon pag-file og VAWC case.

Wala pa kini masulbad. Ang Code wala molakip sa mga offense nga ang silot labaw sa usa ka tuig nga priso o multa nga labaw sa P5,000. Kana nga limit gisulat sa 1991. Ang Republic Act No. 10951 (2017) sa ulahi nagpataas sa daghang multa sa Revised Penal Code. Pananglitan, ang unjust vexation (pagpasuko o pagsamok nga walay hustong rason) mahimo na karong silotan og multa nga hangtod P40,000 (Article 287 as amended). Kung basahon pulong por pulong, ang ubang light offense mahimong gawas na sa awtoridad sa Lupon. Wala mi makakita og ruling sa Supreme Court o opisyal nga lagda nga motubag niini. Pangutan-a ang barangay o ang prosecutor's office kung unsaon nila pagtratar ang imong kaso.

Mahimong ma-dismiss ang kaso kay premature (sayo ra kaayo), pero kung mo-object ra ang pikas sa hustong panahon.

Sa Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002), gikutlo sa Supreme Court ang iyang Administrative Circular No. 14-93: ang kaso nga gi-file nga wala moagi una sa barangay conciliation mahimong i-dismiss kung mag-motion ang defendant, o mahimong i-suspend kini sa korte ug i-refer sa barangay.

Sa Aquino v. Aure (2008), giingon sa Korte nga ang barangay conciliation "is not a jurisdictional requirement". Sa laing pagkasulti, ang paglaktaw niini dili mokuha sa gahom sa korte sa kaso. Sa pre-trial ug sa position paper ra gi-raise sa defendant didto ang isyu. Giingon sa Korte nga dapat gi-raise na kini sa iyang Answer, busa waived na ang objection ug nagpadayon ang kaso.

Mahimo usab nga baliskad ang buhaton sa korte. Ubos sa kataposang paragraph sa Section 408, ang korte mahimong mo-refer og dili kriminal nga kaso nga gawas sa awtoridad sa Lupon ngadto sa Lupon para sa settlement bisan kanus-a sa dili pa ang trial.

Dili, ug dili ka makadala. Ang Section 415 nag-ingon nga ang mga partido "must appear in person without the assistance of counsel or representative" (kinahanglan personal nga motungha nga walay abogado o representante). Ang mga menor de edad ug incompetent mahimong tabangan sa ilang suod nga paryente nga dili abogado.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Liza nagpahulam og kuwarta sa iyang silingan nga si Carlo. Pareho silang nagpuyo sa samang barangay sa samang lungsod. Sa dili pa siya mokiha aron makolekta ang utang, moreklamo siya sa Punong Barangay sa ilang barangay, pinaagi sa sulti o sinulat (Sections 409(a) ug 410(a)). Makaadto ra siya sa korte kung walay settlement nga maabot ug i-certify kini sa secretary (Section 412(a)).

Si Ramon nagpuyo sa usa ka barangay sa Quezon City. Ang lalaki nga iyang gireklamo nagpuyo sa laing barangay sa samang city. Mag-file si Ramon sa barangay sa respondent (Section 409(b)). Kung nagpuyo ang lalaki sa laing city, sa barangay nga dili katapad sa kang Ramon, walay awtoridad ang Lupon (Section 408(f)).

Si Ana mikiha kang Ben sa korte nga wala moagi sa barangay. Nag-file si Ben sa iyang Answer ug wala niya kini i-raise. Sumala sa Aquino v. Aure, dili na niya kini ma-raise sa ulahi aron ma-dismiss ang kaso.

Kung walay settlement nga maabot, mo-issue ang secretary og certificate to file action, nga imong i-attach sa imong kaso sa korte. Ang barangay conciliation timeline naglista sa matag lakang ug sa legal nga panahon niini. Para sa problema sa silingan, tan-awa usab ang Saba nga silingan: asa moreklamo. Para sa mga serbisyo sa barangay sa kinatibuk-an, tan-awa ang among barangay guides.

Dili para sa yugto sa barangay mismo, kay dili gitugotan didto ang abogado. Pakigsulti sa abogado sa dili pa kana nga yugto kung dili ka sigurado kung sakop ba ang imong away, kung duol na ang deadline sa pag-file sa imong kaso, o kung kinahanglan nimo og dinalian nga tabang sa korte sama sa injunction. Pakigsulti usab sa abogado human niana kung makadawat ka og certificate to file action ug nagplano ka nga mokiha, o kung gikiha ka.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) ug uban pang kapilian.