Wala Mosunod ang Pikas sa Barangay Settlement: Unsay Buhaton?

Ang settlement nga wala ma-repudiate mahimong sama sa hukom sa korte. Ang Section 416 nag-ingon nga ang amicable settlement "shall have the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof" (adunay gahom sa final nga hukom sa korte human sa 10 ka adlaw gikan sa petsa niini), gawas kung gi-repudiate kini. Ang settlement usa usab ka compromise ubos sa Civil Code:

Sa madaling sulti: ang compromise usa ka kontrata diin ang mga partido maghinatagay aron malikayan ang kaso o mahuman ang kaso nga nagsugod na.

Sa Miguel v. Montanez (2012), giingon sa Supreme Court nga ang amicable settlement "is binding between the contracting parties and, upon its perfection, is immediately executory insofar as it is not contrary to law, good morals, good customs, public order and public policy" (binding sa mga partido ug, inig ka-perfect niini, mapatuman dayon basta dili supak sa balaod, maayong pamatasan, maayong kostumbre, public order ug public policy).

Ang Section 417 nag-ingon: "The amicable settlement or arbitration award may be enforced by execution by the lupon within six (6) months from the date of the settlement. After the lapse of such time, the settlement may be enforced by action in the appropriate city or municipal court."

Sa Vidal v. Escueta (2003), gipasabot kini sa Supreme Court isip "two-tiered mode of enforcement" (duha ka lebel nga paagi sa pagpatuman):

1. Execution sa Punong Barangay, nga "quasi-judicial and summary in nature on mere motion of the party/parties entitled thereto" (quasi-judicial ug dali nga proseso pinaagi lang sa motion sa partido nga adunay katungod). Sa hearing, susihon sa Punong Barangay "solely the fact of non-compliance of the terms of the settlement" (ang kamatuoran ra nga wala gisunod ang settlement) ug hatagan ang wala mosunod nga partido og "another chance at voluntarily complying" (laing higayon nga mosunod sa iyang kaugalingong boot).
2. Aksyon sa korte, nga sundon ang Rules of Court. Ang cause of action mao ang settlement mismo, nga sa balaod adunay epekto sa final judgment.

Ang mga lagda sa Katarungang Pambarangay, sumala sa gikutlo sa Supreme Court sa Vidal v. Escueta (2003), naghulagway sa execution sa barangay:

• ang partido mo-file og motion for execution sa Punong Barangay, uban ang kopya sa pikas partido;
• ang hearing i-set sa petsa nga "not later than five (5) days from the date of the filing of the motion" (dili molapas sa 5 ka adlaw gikan sa pag-file sa motion);
• sa hearing, susihon sa Punong Barangay kung wala ba gisunod ang settlement ug kusganon niyang awhagon ang partido nga mosunod sa iyang kaugalingong boot;
• kung wala gihapon mosunod, mo-issue og notice of execution sulod sa 5 ka adlaw gikan sa hearing, sa ngalan sa Lupong Tagapamayapa;
• kung kuwarta, hatagan ang partido og 5 ka adlaw nga mobayad sa iyang kaugalingong boot, ug human niana kuhaon sa Punong Barangay ang igo nga personal nga kabtangan sa maong partido nga anaa sa barangay; kung kabtangan sa barangay, papahawaon sa Punong Barangay ang tawo nga gibatokan sa settlement.

Ang balaod nag-ingon og unom ka bulan "from the date of the settlement" (gikan sa petsa sa settlement). Sa Vidal v. Escueta (2003), mas kompleto ang pagbasa sa Supreme Court: kung due na ang obligasyon sa petsa sa settlement, ang unom ka bulan ihapon gikan sa maong petsa; pero "if the obligation to be enforced is due and demandable on a date other than the date of the settlement, the six-month period should be counted from the date the obligation becomes due and demandable." (kung ang obligasyon due ug demandable sa laing petsa, ang unom ka bulan ihapon gikan sa petsa nga kini nahimong due ug demandable). Para sa payment plan nga adunay ulahi nga mga due date, nagpasabot kini nga mahimong lahi ang ihap para sa matag obligasyon.

Sa samang kaso, giingon sa Korte nga ang partido nga miadto sa municipal court dala ang motion for execution samtang nagdagan pa ang unom ka bulan para sa execution sa barangay "adopted the wrong remedy" (migamit og sayop nga remedyo).

Human sa unom ka bulan, ang settlement mapatuman pinaagi sa aksyon sa city o municipal court.

• Sa Sebastian v. Ng (2015), giingon sa Supreme Court nga ang balaod naghatag niini nga mga korte og jurisdiction sa pagpatuman sa barangay settlement ug arbitration award "regardless of the amount" (bisan pila ang kantidad). Sa maong kaso, ang settlement nagkantidad og ₱250,000.
• Ang samang kaso nag-ingon nga tan-awon sa korte ang sulod sa pleading, dili ang titulo niini. Ang pleading nga ginganlan og "motion for execution" pero ang sulod sama sa complaint gitratar isip aksyon, ug ang nag-file kinahanglan mobayad sa docket fees sa aksyon.

Wala dinhi ang gasto sa korte kay ang kasamtangang schedule of legal fees wala mabasa para niining panid.

Oo, sumala sa Supreme Court. Ang Civil Code naghatag og kapilian sa partido nga wala mabayri:

Sa madaling sulti: kung ang usa ka partido dili mosunod sa compromise, ang pikas mahimong mopatuman niini o moisip niini nga rescinded ug mopadayon sa iyang orihinal nga demand.

Sa Chavez v. Court of Appeals (2005), giingon sa Korte nga ang Section 417 naggamit sa pulong nga "may", busa ang pagpatuman sa settlement "directory or merely optional" (kapilian ra) ug "does not rule out the right of rescission under Art. 2041 of the Civil Code" (wala mopapas sa katungod sa rescission ubos sa Art. 2041 sa Civil Code). Ang creditor didto dili limitado sa ₱150,000 sa barangay agreement, kay "a compromise settlement is not an admission of liability" (ang compromise settlement dili pag-angkon og liability).

Sa Miguel v. Montanez (2012), wala mosunod ang debtor sa barangay agreement. Giingon sa Korte nga ang wala pagsunod "may be construed as repudiation" (mahimong isipon nga repudiation) sa maong partido, ug ang creditor mahimong "consider it rescinded and insist upon his original demand" (moisip niini nga rescinded ug mopadayon sa iyang orihinal nga demand). Gitugotan nga mopadayon ang collection case sa creditor sa orihinal nga utang.

Lahi kini sa repudiation sa Section 418, nga pormal nga lakang sa partido nga nag-ingon nga adunay fraud, violence o intimidation sulod sa 10 ka adlaw. Tan-awa ang Mabawi pa ba ang barangay settlement?

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Elena ug si Jun nag-settle sa March 1: mobayad si Jun og ₱10,000 dili molapas sa March 15. Wala siya mobayad. Sulod sa unom ka bulan, mahimong mo-file si Elena og motion for execution sa Punong Barangay, nga mohimo og hearing ug una sa tanan awhagon si Jun nga mosunod (Section 417, ug ang mga lagda sumala sa gikutlo sa Vidal v. Escueta).

Si Rosa ug si Lito nag-settle sa January 10: mobiya si Lito sa giabangan nga kuwarto dili molapas sa September 30. Sumala sa Vidal v. Escueta, ang unom ka bulan para sa execution sa barangay ihapon gikan sa September 30, sa dihang nahimong due ang obligasyon, dili gikan sa January 10.

Ang debtor ni Mario mihunong og bayad sa hulugan nga gikasabutan sa barangay. Imbes patumanon ang settlement, nag-file si Mario og collection case sa orihinal nga utang, sama sa gibuhat sa creditor sa Miguel v. Montanez (Article 2041).

Dili para sa motion for execution sa barangay, diin personal nga motungha ang mga partido. Pakigsulti sa abogado kung milabay na ang unom ka bulan ug kinahanglan na og kaso sa korte, kung nagpili ka kung patumanon ba ang settlement o mobalik sa orihinal nga claim, o kung adunay kaso nga gi-file batok nimo. Para sa mga deadline sa pagkolekta og utang, tan-awa ang Pila ka tuig aron makolekta ang utang. Ang barangay conciliation timeline naglista sa legal nga panahon sa matag lakang.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.