Barangay Hearing Process: Mediation, Pangkat ug Certificate to File

Adto sa Punong Barangay, nga mao usab ang Lupon chairman. Ang Section 410(a) nag-ingon nga makareklamo ka "orally or in writing" (pinaagi sa sulti o sinulat), human mabayri ang angay nga filing fee. Wala gitakda sa balaod ang kantidad sa fee; pangutan-a sa barangay hall.

Sulod sa sunod nga working day, kinahanglan ipatawag sa Lupon chairman ang respondent (ang gireklamo), uban ang pahibalo nimo, aron moatubang kamong duha ug ang inyong mga saksi kaniya para sa mediation (Section 410(b)).

Paminawon sa Punong Barangay ang duha ka kilid ug tabangan kamo nga magkasabot. Ang Section 410(b) naghatag kaniya og 15 ka adlaw sukad sa unang tagbo sa mga partido atubangan niya. Kung mapakyas siya, kinahanglan "forthwith" (dayon) siyang mag-set og petsa para maporma ang pangkat. Walay gitakda nga ihap sa adlaw ang balaod para niini nga lakang.

Kung dili motungha ang respondent, padayonon gihapon sa Punong Barangay ang kaso. Ang Administrative Circular No. 14-93, nga gikutlo sa Supreme Court sa Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002), nag-ingon nga kung mapakyas ang mediation o dili motungha ang respondent, dili pa angay mo-issue ang Punong Barangay og certificate to file action niini nga yugto, kay kinahanglan na niyang i-constitute ang pangkat. Wala namo basaha ang mga lagda bahin sa silot sa partido nga modumili og tungha, busa wala kini isulti niini nga panid.

Ang pangkat ng tagapagkasundo usa ka conciliation panel nga adunay tulo ka miyembro sa Lupon nga gipili sa mga partido gikan sa listahan sa Lupon. Kung dili magkasabot ang mga partido, ang Lupon chairman mo-draw lots o magripa (Section 404(a)). Ang tulo ka miyembro mopili sa ilang kaugalingong chairman ug secretary (Section 404(b)).

Ang mga lagda sa panahon:

• magtigom ang pangkat dili molapas sa 3 ka adlaw sukad sa pagporma niini (Section 410(d));
• kinahanglan ma-settle niini ang away sulod sa 15 ka adlaw sukad sa adlaw nga kini nagtigom (Section 410(e));
• mahimo kini nga i-extend, kung gusto sa pangkat, sa laing panahon nga hangtod 15 ka adlaw, "except in clearly meritorious cases" (gawas sa klaro kaayong meritorious nga mga kaso) (Section 410(e));
• ang usa ka partido mahimong mohangyo nga i-disqualify ang usa ka miyembro sa pangkat tungod sa relasyon, bias o interes; ang pangkat ang modesisyon pinaagi sa majority, ug final na kana nga desisyon (Section 410(d)).

Mahimo usab nga magkasabot ang mga partido pinaagi sa sinulat, bisan unsang yugto, nga dawaton ang arbitration award (desisyon sa arbitration) sa Lupon chairman o sa pangkat. Kana nga kasabotan ma-repudiate sulod sa 5 ka adlaw, ug ang award himoon sulod sa 10 ka adlaw human sa maong panahon (Section 413(a)).

Dili. Ang Section 415 nag-ingon nga ang mga partido "must appear in person without the assistance of counsel or representative" (kinahanglan personal nga motungha nga walay abogado o representante). Ang bugtong eksepsiyon mao ang mga menor de edad ug incompetent, nga mahimong tabangan sa ilang suod nga paryente nga dili abogado. Ang mga hearing "public and informal", pero ang chairman mahimong mopagawas sa publiko tungod sa privacy, decency o public morals (Section 414).

Ang Section 411 nagkinahanglan nga ang matag amicable settlement (malinawon nga kasabotan) kinahanglan:

• sinulat;
• sa pinulongan o dialect nga nasabtan sa mga partido (kung lain-lain ang ilang pinulongan, sa pinulongan nga nasabtan nila);
• pirmahan sa mga partido; ug
• i-attest sa Lupon chairman o sa pangkat chairman.

Ang settlement o arbitration award adunay "the force and effect of a final judgment of a court" (sama ka kusog sa final nga hukom sa korte) human sa 10 ka adlaw sukad sa petsa niini, gawas kung i-repudiate o adunay petition nga i-nullify ang award nga gi-file sa city o municipal court (Section 416).

Para mo-repudiate (mobawi), ang partido mag-file og sworn statement sa Lupon chairman sulod sa 10 ka adlaw sukad sa petsa sa settlement. Ang bugtong rason mao nga ang pag-uyon nakuha pinaagi sa fraud, violence o intimidation (Section 418). Igo na ang repudiation nga basehan para ma-issue ang certification para sa pag-file og reklamo sa korte.

Ipadala sa Lupon secretary ang settlement o award ngadto sa city o municipal court sulod sa 5 ka adlaw sukad sa award o sukad sa kataposan sa 10 ka adlaw nga panahon (Section 419).

Mapatuman sa Lupon ang settlement pinaagi sa execution sulod sa unom ka bulan sukad sa petsa sa settlement. Human sa unom ka bulan, kinahanglan ka mag-file og aksyon sa angay nga city o municipal court para mapatuman kini (Section 417).

Kung adunay confrontation (pag-atubang) sa Lupon chairman o sa pangkat ug walay settlement nga naabot, o gi-repudiate ang settlement. Ang Section 412(a) nag-ingon nga ang kawalay settlement i-certify sa Lupon o pangkat secretary ug i-attest sa Lupon o pangkat chairman. Ang certificate to file action mao ang imong i-attach sa imong kaso sa korte.

Duha ka lahi nga pagtan-aw sa Supreme Court sa mga certificate nga na-issue nga sayo ra kaayo:

• Sa Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002), na-issue ang certificate nga walay pangkat ug kulang pa sa 15 ka adlaw human sa unang naka-schedule nga hearing atubangan sa barangay chairman. Giingon sa Korte nga kini "improperly and prematurely issued" (sayop ug sayo ra kaayo nga na-issue) ug wala masayop ang judge sa pagpabalik sa kaso sa barangay.
• Sa Lumbuan v. Ronquillo (2006), nagtagbo ang mga partido atubangan sa barangay chairman ug na-issue ang certificate, pero walay pangkat nga naporma. Giingon sa Korte nga adunay "substantial compliance with the law" (igo nga pagsunod sa balaod) ug gipadayon ang kaso sa korte.

Busa ang pinakaluwas nga dalan mao ang pag-agi sa mediation ug sa pangkat. Ang certificate nga na-issue dayon human sa napakyas nga unang tagbo mahimong kuwestiyonon, bisan pa kung madawat kini sa korte.

Oo, pero dili hingpit. Ang Section 410(c) nag-ingon nga ang prescriptive period (ang legal nga deadline sa pag-file og kaso o criminal complaint) ma-interrupt inig file nimo sa Punong Barangay. Mopadayon kini inig dawat nimo sa certificate of repudiation o sa certification to file action. Pero ang interruption "shall not exceed sixty (60) days from the filing of the complaint" (dili molapas sa 60 ka adlaw sukad sa pag-file sa reklamo). Kung duol na ang imong deadline, gitugotan usab ka sa balaod nga moadto dayon sa korte (Section 412(b)).

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Elena nag-file og reklamo sa Lunes bahin sa kuwarta nga utang kaniya sa iyang silingan nga si Jun. Ang summons gipadala sa Martes, ang sunod nga working day. Napakyas ang mediation atubangan sa Punong Barangay sulod sa 15 ka adlaw. Naporma ang pangkat, nagtigom sulod sa 3 ka adlaw, ug adunay 15 ka adlaw, nga ma-extend kausa hangtod 15 ka adlaw, para ma-settle.

Si Elena ug si Jun mipirma og sinulat nga payment plan sa Tagalog, nga gi-attest sa pangkat chairman. Walay mi-repudiate niini sulod sa 10 ka adlaw, busa pareho na kini ka kusog sa final judgment. Sa dihang mihunong og bayad si Jun, mapatuman kini sa Lupon sulod sa unom ka bulan; human ana, kinahanglan moadto si Elena sa municipal court.

Si Rosa mipirma og settlement kay gihulga siya sa iyang silingan. Sulod sa 10 ka adlaw, nag-file siya og sworn repudiation sa Lupon chairman. Igo na kana nga basehan para sa certification to file a complaint (Section 418).

Para sa matag lakang ug sa panahon niini sa usa ka dapit, tan-awa ang barangay conciliation timeline. Para sa kasagarang pananglitan, tan-awa ang Saba nga silingan: asa moreklamo.

Dili makatungha ang abogado para nimo sa barangay. Pero mahimong gusto gihapon nimo og legal advice sa dili pa ka mopirma og settlement nga adunay labot sa yuta, dakong utang o mga katungod nga imong biyaan, o kung nagtuo ka nga gipugos ka sa pagpirma. Pakigsulti sa abogado human nimo madawat ang certificate to file action ug nagplano ka nga moadto sa korte, o kung gikiha ka na sa pikas.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) ug uban pang kapilian.