Arrest, Detention at Bail sa Pilipinas: Mga Karapatan Mo

Ayon sa Rule 113, Section 5 ng Rules of Criminal Procedure, puwedeng mag-arrest nang walang warrant ang peace officer, o kahit pribadong tao, sa mga sitwasyong ito lang:

1. kapag ang tao, sa harap niya, ay gumawa, kasalukuyang gumagawa o tinatangkang gumawa ng krimen;
2. kapag kakagawa lang ng krimen at may probable cause siya, batay sa sarili niyang kaalaman sa mga facts o pangyayari, na ang taong iyon ang gumawa nito;
3. kapag ang tao ay bilanggong tumakas.

Sa Veridiano v. People (2017), sinabi ng Supreme Court na hindi sapat ang tip lang, nang walang anumang overt act (kilos na nakikita) na nagpapakita ng krimen, para bigyang-katwiran ang arrest nang walang warrant. Basahin pa sa Kailan puwedeng mag-arrest ang pulis nang walang warrant?

Pinaparusahan ng Article 125 ng Revised Penal Code, ayon sa amyenda ng Executive Order No. 272, ang public officer na nagde-detain ng tao dahil sa legal na dahilan pero hindi siya dine-deliver sa proper judicial authorities sa loob ng:

• 12 hours para sa mga krimeng may light penalties;
• 18 hours para sa mga krimeng may correctional penalties;
• 36 hours para sa mga krimeng may afflictive o capital penalties.

Pinoprotektahan din ng parehong article ang taong naka-detain:

Sa madaling salita: sa bawat kaso, dapat sabihin sa naka-detain kung bakit siya hawak, at dapat siyang payagang makipag-usap sa abogado niya anumang oras kapag hiniling niya.

Ang taong inaresto nang walang warrant ay puwedeng humingi ng preliminary investigation bago i-file ang complaint, pero kailangan niyang pumirma ng waiver ng Article 125 sa harap ng abogado. Kahit may waiver, puwede pa rin siyang mag-apply ng bail (Rule 112, Section 7). Tingnan ang Gaano katagal ka puwedeng i-detain ng pulis nang walang kaso? Para malaman kung saang klase kabilang ang isang parusa, tingnan ang table ng duration ng mga parusa.

Ang bail, o "piyansa", ay ang garantiyang ibinibigay para makalabas ang akusado habang tumatakbo ang kaso. Ayon sa Rule 114, Section 4, karapatan ito:

• bago o pagkatapos ma-convict ng first-level court (Metropolitan Trial Court, Municipal Trial Court, Municipal Trial Court in Cities o Municipal Circuit Trial Court);
• bago ma-convict ng Regional Trial Court, para sa krimen na hindi pinaparusahan ng death, reclusion perpetua o life imprisonment.

Para sa mga krimeng may parusang reclusion perpetua o life imprisonment, sinasabi ng Section 7 na walang papayagang mag-bail "when evidence of guilt is strong" (kapag malakas ang ebidensiya ng pagkakasala). Puwede pa ring humingi ang akusado ng bail hearing, at ang prosecution ang dapat magpakita na malakas ang ebidensiya. Kaya magkaibang-magkaiba ang trato sa murder at homicide: tingnan ang Bailable ba ang murder? at Homicide vs murder.

Walang iisang halaga. Ang judge ang nagtatakda nito. Nagrerekomenda ang mga prosecutor ng halaga gamit ang 2018 Bail Bond Guide ng DOJ (Department Circular No. 013): sa karamihan ng krimen, ang bilang ng taon ng maximum na parusa na i-multiply sa ₱6,000. May ilang krimen na mas mababa ang multiplier, gaya ng ₱2,000 para sa theft na hanggang ₱600,000. Sa mga krimeng may parusang reclusion perpetua, "No Bail" ang rekomendasyon, at korte lang ang puwedeng magbago nito pagkatapos ng hearing. May mga halimbawang kompyutasyon sa Magkano ang bail?

Oo, sa ilang kaso. Ayon sa Recognizance Act of 2012 (Republic Act No. 10389), ang taong hindi makapag-post ng bail dahil sa matinding kahirapan (abject poverty) ay puwedeng i-release sa kustodiya ng isang qualified na miyembro ng barangay, city o municipality kung saan siya nakatira. Karapatan ito kapag ang krimen ay hindi pinaparusahan ng death, reclusion perpetua o life imprisonment, pagkatapos ng arraignment, at may sinumpaang declaration of indigency at certification mula sa local social welfare office. Tingnan ang Release on recognizance.

• [Probation](/tl/law/glossary/probation). Ang taong nasentensyahan ng maximum na anim na taon o mas mababa, at hindi disqualified sa ibang dahilan, ay puwedeng mag-apply ng probation sa loob ng panahon para mag-appeal. Kapag nag-apply ka, isinusuko mo na ang appeal. Sa Colinares v. People (2011), pinayagan ng Supreme Court ang akusado na mag-apply pagkatapos ibaba ng appeal niya ang parusa, at ngayon ay may katulad na patakaran sa Probation Law dahil sa Republic Act No. 10707 (2015). Tingnan ang Sino ang puwedeng mag-apply ng probation?
• Good conduct time allowance (GCTA). Ayon sa Article 97, na inamyendahan ng Republic Act No. 10592, may bawas sa sentensya ang mabuting asal: 20 araw kada buwan sa unang dalawang taon, na tumataas hanggang 30 araw mula sa ikalabing-isang taon. Tingnan ang GCTA: paano ito kinukuwenta at Inmates of the New Bilibid Prison v. De Lima.

Nagpe-prescribe (nawawalan ng bisa ang habol) ang mga krimen. Ayon sa Article 90, depende ang panahon sa parusa: dalawampung taon para sa mga krimeng may parusang death, reclusion perpetua o reclusion temporal, pababa hanggang dalawang buwan para sa light offenses. Ang mga krimen sa ilalim ng special laws, gaya ng BP 22, ay sumusunod sa Act No. 3326. Tingnan ang Ilang taon bago mag-prescribe ang criminal case? at ang table ng prescription ng mga krimen.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Inaresto si Joel nang 9 p.m. ng pulis na nakakita sa kanyang mang-agaw ng bag. Pasok iyon sa Rule 113, Section 5(a), kaya hindi kailangan ng warrant. Kung correctional penalty ang parusa sa krimen, may 18 hours ang pulis ayon sa Article 125 para i-deliver siya sa proper judicial authorities. Habang hinihintay ito, dapat sabihin kay Joel kung bakit siya hawak, at puwede siyang makipag-usap sa abogado niya.

Kinasuhan si Rina sa Regional Trial Court ng homicide, na may parusang reclusion temporal (12 years and 1 day hanggang 20 years). Karapatan niya ang bail bago ma-convict. Sa formula ng DOJ, 20 × ₱6,000 = ₱120,000 ang rekomendasyon ng prosecutor, pero ang judge ang magpapasya ng final na halaga. Kung napakahirap ni Rina, puwede siyang humiling na ma-release on recognizance pagkatapos ng arraignment.

Agad-agad, kapag ikaw o kapamilya mo ay inaresto, inimbitahan para tanungin, o kinasuhan. Matitingnan ng abogado kung legal ang arrest, kung nasunod ang tagal ng detention, kung dapat i-waive ang Article 125 para sa preliminary investigation, at kung paano hihingi ng bail o recognizance. Humahawak ang Public Attorney's Office ng mga criminal case para sa mga indigent (walang kakayahang magbayad): tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.