Puede Bala Makaguwa nga Wala sang Bail? Release on Recognizance

Ang recognizance isa sa apat ka klase sang bail nga nalista sa Rule 114, Section 1 sang Rules of Criminal Procedure. Ginapaathag ini sang Republic Act No. 10389:

• Para ini sa tawo nga naka-detain tungod sa isa ka krimen kag indi makabayad sang bail tungod sang abject poverty (Section 3).
• Ang korte nga may kaso nagatugyan sang akusado sa isa ka kwalipikado nga custodian halin sa barangay, siudad ukon banwa nga ginaistaran sang akusado (Section 3).
• Wala sang kinahanglan nga cash, surety bond ukon property.

Siling sang layi, puede tratuhon sang korte nga indigent (pobre) ang tawo bisan indi tuman ang mga requirement sa sweldo kag property. Puede man nila tan-awon kon ang akusado nagasuporta sang pamilya ukon iban nga dependents (Section 4).

Suno sa Section 5, kinamatarong (matter of right) ang release on recognizance kon ang krimen indi ginasilutan sang death, reclusion perpetua ukon life imprisonment, kag ang aplikasyon ginpasa:

• antes ukon pagkatapos sang conviction sang Metropolitan, Municipal, Municipal Trial Court in Cities ukon Municipal Circuit Trial Court; ukon
• antes sang conviction sang Regional Trial Court.

Gani ang tawo nga gin-akusar sang murder, nga ginasilutan sang reclusion perpetua, wala sini nga kinamatarong. Tan-awa ang Puede bala mag-bail sa murder?

May lain pa nga patakaran ang Section 5. Ang tawo nga naka-detain na sing tion nga pareho ukon labaw sa minimum sang principal penalty sang krimen nga ginakaso sa iya dapat i-release on recognizance. Ang Rule 114, Section 16 sang Rules of Court amo man ini nga sitwasyon ang ginasakop, kag ginapapili ang korte sa tunga sang ginpanubo nga bail kag recognizance.

Ginalista sang Section 6 ang dapat himuon antes magmando ang korte sang release. Ginahimo ang aplikasyon paagi sa motion sa korte nga may kaso.

1. Sworn declaration of indigency. Ginasumpaan sang akusado nga indi sia makabayad sang cash bail ukon makahatag sang property bilang garantiya sang bail bond.
2. Certification of indigency halin sa social welfare office. Dapat halin ini sa pangulo sang social welfare and development office sang banwa ukon siudad nga matuod nga ginaistaran sang akusado.
3. Arraignment. Dapat na-arraign na ang akusado (ginbasa sa iya ang kaso sa korte kag ginpamangkot kon ano ang iya plea).
4. Notice sa sanggunian. Ginapahibalo sang korte ang council sang siudad ukon banwa nga ginaistaran sang akusado. May 10 ka adlaw ang council sa pagkomento ukon pagkontra, paagi sa resolution nga ginaaprobahan sang mayor, kag nagarekomendar sang mga organisasyon nga puede pilian sang korte sang custodian.
5. Dokumentasyon. Ginakuhaan sang litrato kag fingerprints ang akusado. Siling sang layi, ang siudad ukon banwa ang magabayad sang gasto.
6. Hearing. Ginapahibalo sang korte ang prosecutor sa sulod sang 24 ka oras halin sa aplikasyon. Ang hearing ginahimo indi mas aga sa 24 ka oras kag indi maglapaw sa 48 ka oras pagkatapos mabaton sang prosecutor ang notice.

Tandai ang kinatuhay: lain nga dokumento ang barangay certificate of indigency. Ang ginapangayo sang layi amo ang certification sang social welfare office sang siudad ukon banwa. Ang amon giya sa barangay clearance parte sa mga dokumento sang barangay, nga indi pareho.

Siling sang Section 8, ang custodian dapat:

• may maayo nga ngalan kag matinud-anon (good repute and probity);
• nagaistar sa amo man nga barangay sang akusado;
• indi paryente sang akusado sa sulod sang fourth degree of consanguinity ukon affinity; kag
• miembro sang simbahan, eskwelahan, social welfare ukon health group, cause-oriented group, charitable organization, ukon organisasyon nga nagarehabilitar sang mga nakasala, nga accredited sang local social welfare and development officer.

Kon wala sang bisan sin-o sa barangay nga miembro sini nga mga sektor, ang custodian puede isa ka kwalipikado nga residente sang siudad ukon banwa. Lain nga patakaran ang para sa mga bata nga may kaso (children in conflict with the law).

Nagapirma ang custodian sang undertaking nga dalhon niya ang akusado sa korte kon kinahanglan (Section 9). Ang custodian nga indi makadala sang akusado nga wala sang maayo nga rason puede mabilanggo sing anom ka bulan tubtob duha ka tuig. Pagkatapos sang release, ginabantayan sang probation office ang akusado kag nagareport ini sa korte kada bulan (Section 10).

Suno sa Section 7, puede i-disqualify sang korte ang akusado nga:

• naghatag sang indi matuod nga pahayag sa sworn declaration;
• recidivist, quasi-recidivist ukon habitual delinquent, ukon naghimo sang krimen nga aggravated by reiteration;
• nakapalagyo na anay sa bilangguan, naglikaw sa sentensya, ukon naglapas sa kondisyon sang bail ukon recognizance nga wala sang maayo nga rason;
• naghimo sang krimen samtang naka-probation, parole ukon conditional pardon;
• posible nga magpalagyo;
• daku ang risgo nga makahimo sia sang iban nga krimen samtang nagadalagan ang kaso; ukon
• may iban nga kaso nga pareho ukon mas mabug-at ang silot.

Indi man puede ang recognizance pagkatapos mangin final ang judgment ukon kon nagsugod na ang akusado sa pag-serve sang sentensya. Ang eksepsyon amo ang akusado nga nag-apply sang probation antes mag-serve sang sentensya (Section 12). Tan-awa ang Sin-o ang puede mag-apply sang probation?

Huo. Siling sang Section 11, dapat ipadakop sang korte ang akusado kon, halimbawa, indi sia magpakita sa korte nga wala sang maayo nga rason bisan may notice, ginahasi niya ang nagreklamo, ang prosecutor ukon ang mga saksi, ukon may reklamo batok sa iya parte sa iban nga krimen nga may moral turpitude.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Mario, isa ka amay nga wala sang obra, naka-detain tungod sang theft (pagpangawat) kag indi makabayad sang bail nga gintakda sang korte. Pagkatapos sang iya arraignment, ang iya abogado sa PAO nagpasa sang motion for release on recognizance. Nagpirma si Mario sang sworn declaration of indigency, kag nag-certify ang social welfare office sang siudad nga indigent sia. Nagtangdo ang korte sang isa ka boluntaryo sang simbahan halin sa iya barangay bilang custodian.

Si Liza nagdala lang sang barangay certificate of indigency. Suno sa Section 6, kinahanglan man sang korte ang certification sang social welfare office sang siudad ukon banwa.

Si Arnold gusto nga ang iya first cousin (pakaisa) ang mangin custodian. Suno sa Article 966 sang Civil Code, apat ka degree ang layo sang first cousin, gani paryente sia sa sulod sang fourth degree kag, suno sa Section 8, indi sia puede mangin custodian.

Para ikumparar sa pagbayad sang bail, tan-awa ang Pila ang bail?

Dayon gid. Ang aplikasyon isa ka motion sa korte, may mga dokumento kag hearing sa sulod sang pila lang ka adlaw. Ang abogado makahanda sang motion kag makapresentar sang mga papeles sang indigency. Para sa libre nga bulig legal, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO).