Magkano ang Mamanahin ng Naiwang Asawa (Surviving Spouse)?

Bago makakuha ng share ang sinumang tagapagmana, inaayos muna ang property ng mag-asawa. Kapag namatay ang isang asawa, sinasabi ng Family Code na lini-liquidate ang community o conjugal property sa parehong proceeding para sa settlement ng estate. Kung walang kaso sa korte, dapat itong i-liquidate ng surviving spouse sa loob ng isang taon (absolute community, Article 103) o sa loob ng anim na buwan (conjugal partnership, Article 130). Kung hindi ito nagawa sa oras, void ang anumang pagbebenta o pag-mortgage ng property na iyon.

Nananatili sa surviving spouse ang sarili niyang share sa property ng mag-asawa. Hindi mana ang share na iyon. Ang share lang ng namatay, matapos bayaran ang mga utang, ang estate na hahatiin ayon sa mga patakaran sa ibaba. Tingnan ang Pagbebenta ng conjugal property matapos mamatay ang asawa.

Ito ang intestate succession. Nakadepende ang share ng asawa sa kung sino pa ang naiwan:

Ang patakarang madalas makaharap ng mga pamilya ay ang Article 996:

Sa madaling salita: kung naiwan ang biyuda o biyudo kasama ang legitimate children, kapareho ng share ng bawat anak ang makukuha ng surviving spouse. Kaya kung may tatlong legitimate children, hahatiin ang estate sa apat na pantay na bahagi. Ang sinasabi ng Article 996 ay "each of the children". Kapag iisa lang ang legitimate child, hindi sinasabi ng mga article sa ibang salita kung paano ang hatian; magtanong sa abogado.

Kapag naiwan ang asawa kasama ang mga kapatid ng namatay, ibinibigay ng Article 1001 ang kalahati sa bawat panig. Sa Treyes v. Larlar (2020), sinabi ng Supreme Court na kapag naiwan ang mga kapatid ng namatay na babaeng may asawa kasama ang biyudo niya, may karapatan ang biyudo sa kalahati at sila sa kabilang kalahati. Idinagdag ng Court na, basta may kinakailangang patunay, may karapatan sila rito by operation of law (dahil sa batas mismo), nang hindi na kailangan ng naunang deklarasyon ng korte na tagapagmana sila.

Para makita ang share ng bawat grupo ng tagapagmana sa iisang table, tingnan ang intestate shares: sino ang makakakuha ng ano.

Puwedeng bigyan ng will ang asawa nang higit pa, pero hindi kulang sa legitime. Compulsory heir ang surviving spouse (Article 887). Nakadepende rin ang legitime ng asawa sa kung sino pa ang naiwan:

Kalahati ng estate ang legitime ng lahat ng legitimate children nang magkakasama (Article 888). Kinukuha ang legitime ng asawa sa free portion, ang bahaging puwedeng ibigay ng testator kaninuman (Articles 892 at 893). Para sa lahat ng share, tingnan ang table ng legitime shares at Magkano ang legitime?

May isang espesyal na kaso. Kung ang asawa lang ang compulsory heir at ikinasal sila in articulo mortis (habang nasa bingit ng kamatayan ang isa sa kanila), at namatay ang testator sa loob ng tatlong buwan mula sa kasal, one-third ang legitime sa halip na kalahati. Hindi ito sakop kung higit sa limang taon na silang nagsasama bilang mag-asawa (Article 900).

Sa legal separation, walang intestate share ang asawang nagbigay ng dahilan para sa separation (Article 1002). Para sa legitime, sinasabi ng Article 892 na sa legal separation, puwedeng magmana ang surviving spouse kung ang namatay ang nagbigay ng dahilan. Tingnan ang Mga ground para sa legal separation.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Namatay si Jose nang walang will. Matapos i-liquidate ang property ng mag-asawa at bayaran ang mga utang, ₱1,200,000 ang estate niya. Naiwan niya ang asawang si Maria at tatlong legitimate children. Ayon sa Article 996, kapareho ng share ng bawat anak ang makukuha ni Maria: apat na pantay na share na tig-₱300,000.

Namatay si Elena nang walang will at walang anak. ₱800,000 ang estate niya. Naiwan niya ang asawa niya at ang nanay niya. Ayon sa Article 997, tig-₱400,000 sila.

Namatay si Rosie nang walang will. Wala siyang anak at nauna nang namatay ang mga magulang niya. Naiwan niya ang asawa niya at tatlong kapatid. Ayon sa Article 1001, kalahati ng estate ang sa asawa niya at paghahatian ng tatlong kapatid ang kabilang kalahati.

Kumonsulta sa abogado kung hindi magkasundo ang pamilya sa mga share, kung may mga anak mula sa iba't ibang relasyon, kung may will na parang mas kaunti sa legitime ang iniiwan sa asawa, o kung hindi pa nali-liquidate ang property ng mag-asawa. Nakadepende ang mga kasong ito sa facts na kailangang patunayan, gaya ng filiation at kung aling property ang sa mag-asawa.

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas. Para ayusin ang estate nang hindi dumadaan sa korte, tingnan ang Extrajudicial settlement ng estate. Para sa buong paksa, tingnan ang Sino ang magmamana kung walang will? at ang page ng Article 996.