Sino ang Magmamana Kung Walang Will sa Pilipinas?

Ayon sa Article 960, gagamitin ang intestate succession sa ilang kaso, kasama ang:

Gagamitin din ito sa ari-ariang hindi ibinigay ng will kaninuman (Article 960(2)). Ang pangunahing patakaran sa pagkakasunod ay nasa Article 962:

Sa simpleng salita, nagmamana lang ang bawat grupo sa ibaba kung walang tao sa mga naunang grupo, maliban sa asawa at sa mga anak na ipinanganak sa labas ng kasal, na nagmamana kasabay ng iba.

1. Legitimate children at ang kanilang descendants. Nagmamana sila "without distinction as to sex or age, and even if they should come from different marriages" (Art. 979), nang pantay-pantay (Art. 980). Ang apong naunang namatayan ng magulang ay kukuha ng hati ng magulang na iyon by right of representation (Arts. 981 at 982).
2. Legitimate na magulang at ascendants, kung walang legitimate descendants. Kapag may magulang o ascendants, hindi na nagmamana ang mga kapatid at ibang collateral relatives (Art. 985). Pantay ang hati ng tatay at nanay; kung isa lang ang buhay, sa kanya ang buong hati (Art. 986).
3. Illegitimate children. Kung walang legitimate descendants o ascendants, sa kanila ang buong estate (Art. 988). Kung kasama ang legitimate na magulang ng namatay, kalahati ang sa kanila (Art. 991).
4. Ang naiwang asawa. Nagmamana ang asawa kasabay ng mga grupo sa itaas (tingnan ang susunod na section). Kung walang descendants, ascendants o illegitimate children na naiwan, sa asawa ang buong estate, pero may karapatan pa rin ang mga kapatid at mga pamangkin (Art. 995).
5. Mga kapatid at mga pamangkin, at saka ang ibang collateral relatives (Arts. 1003 hanggang 1009).
6. Ang State, kapag wala nang ibang may karapatang magmana (Art. 1011).

Hindi walang hanggan ang pagmamana ng collateral relatives (mga kamag-anak sa gilid ng angkan, gaya ng kapatid, pinsan at pamangkin). Sinasabi ng Article 1010:

Depende kung sino pa ang naiwan:

Ang Article 996 ang patakarang pinakamadalas na tumatama sa mga pamilya:

Kapag isang legitimate child lang ang kasamang naiwan ng asawa, hindi tahasang sinasabi ng mga article na ito ang hatian; magtanong sa abogado. Nawawala ang mga karapatang ito sa asawang nagbigay ng dahilan ng legal separation (Art. 1002).

Ang iniiwan ng isang may-asawa ay hindi ang buong ari-arian ng pamilya. Inaayos muna ang property regime ng kasal. Sa absolute community, ang net assets ay "divided equally between husband and wife" (hinahati nang pantay sa mag-asawa), maliban kung iba ang sinasabi ng marriage settlements (Family Code Art. 102(4)); may katulad na patakaran ang conjugal partnership para sa net profits nito (Art. 129(7)). Ang bahagi lang ng namatay ang napupunta sa mga tagapagmana.

May deadline din ang Family Code kapag walang kasong isinampa sa korte para sa estate. Para sa absolute community:

Para sa conjugal partnership, anim na buwan ang palugit (Art. 130). Sa parehong kaso, kung hindi na-liquidate sa tamang panahon, void ang anumang disposition o encumbrance ng ari-ariang iyon (halimbawa, pagbebenta o pagsasangla).

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Kasal sina Jose at Maria sa ilalim ng absolute community. Nang mamatay si Jose nang walang will, PHP 2,400,000 ang net community property nila at walang exclusive property ang alinman sa kanila. Una, makukuha ni Maria ang kalahati niya, PHP 1,200,000 (FC Art. 102). Ang kalahati ni Jose, PHP 1,200,000, ang estate niya. Naiwan niya si Maria at tatlong legitimate children, kaya hahatiin ang estate sa apat na pantay na bahagi na tig-PHP 300,000 (Art. 996).

Si Lito ay hindi nag-asawa at walang anak; naunang namatay sa kanya ang mga magulang at lolo't lola niya. Naiwan niya ang kapatid na si Ana, na pareho sila ng tatay at nanay, at ang half-brother na si Ben. PHP 900,000 ang net estate niya. Doble ang hati ng full-blood na kapatid kumpara sa half-blood na kapatid (Art. 1006): kay Ana ang PHP 600,000, kay Ben ang PHP 300,000.

Si Carmen ay namatay nang walang will at walang anak. Naiwan niya ang asawa at ang nanay niya. Ayon sa Article 997, kalahati ang sa asawa at kalahati ang sa nanay niya.

Tagapagmana sila ng magulang nila kung mapapatunayan ang filiation nila (Art. 887). Kapag nagmamana sila kasama ng legitimate children, tinutukoy ng Article 983 ang proporsyon ng legitime, at ang legitime ng bawat illegitimate child ay kalahati ng sa isang legitimate child (Family Code Art. 176). Kung paano hahatiin ang natitirang estate sa ganitong halo-halong kaso, tanong iyon para sa abogado. Nililimitahan din ng Article 992 ang pagmamana sa pagitan ng illegitimate child at ng legitimate na kamag-anak ng magulang; muling binasa ng Supreme Court ang patakarang iyon para sa apong kumakatawan sa magulang na naunang namatay. Tingnan ang May mana ba ang illegitimate child?

Kung walang utang at lahat ng tagapagmana ay nasa hustong gulang o may tamang kinatawan, puwede nilang hatiin ang estate sa isang public instrument nang hindi dumadaan sa korte. Ito ang extrajudicial settlement. Kung hindi sila magkasundo, sa korte sila pupunta. Hanggang hindi pa nahahati, sabay-sabay na pagmamay-ari ng mga tagapagmana ang estate (Art. 1078), at sinusunod ang mga patakaran sa pagbebenta ng hati sa co-owned na lupa.

Ang mga hati sa itaas ay para sa estate na walang will. Kung may will, pinoprotektahan pa rin ng legitime ang compulsory heirs: tingnan ang Legitime shares, ang table ng legitime shares at Mana sa Pilipinas.

Magtanong sa abogado kapag hindi magkasundo ang mga tagapagmana, kapag may anak na ipinanganak sa labas ng kasal, ampon o ikalawang pamilya, kapag may utang ang namatay, o kapag may ari-ariang naibenta o naisangla pagkatapos ng pagkamatay. Matitingnan din ng abogado kung na-liquidate ang ari-arian ng mag-asawa sa loob ng mga deadline ng Family Code.

Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.