Article 888 ng Civil Code: Legitime ng mga legitimate na anak
Status: May bisa
Ano ang sinasabi ng Article 888?
Nasa English ang opisyal na teksto ng batas.
The legitime of legitimate children and descendants consists of one-half of the hereditary estate of the father and of the mother.
The latter may freely dispose of the remaining half, subject to the rights of illegitimate children and of the surviving spouse as hereinafter provided.
Ano ang ibig sabihin nito sa simpleng salita?
Sinasabi ng Article 888 ng Civil Code na ang legitime ng mga legitimate na anak at descendant ay kalahati ng estate ng bawat magulang. Inireserba ng batas ang kalahating iyon para sa kanila, at hindi ito puwedeng ibigay ng will sa iba. Malayang maipamimigay ng magulang ang kabilang kalahati, pero pagkatapos lang masakop ang bahagi ng naiwang asawa at ng mga illegitimate na anak, kung meron.
Ang legitime ay ang bahagi ng estate na inireserba ng batas para sa mga compulsory heir (Article 886). Sinasabi ng Article 887 kung sino sila. Itinatakda ng Article 888 ang una at pinakamalaking bahagi: ang bahagi ng mga legitimate na anak.
Paano ito gumagana sa totoong buhay?
Pinaboran ng will ni Ana si Ben
Namatay si Ana nang may will na pinangalanan ang lahat ng tagapagmana niya at binigyan ang anak niyang si Ben ng pinakamalaking halagang pinapayagan ng batas. ₱1,200,000 ang net estate niya. Naiwan niya ang asawang si Carlo at dalawang legitimate na anak, sina Ben at Dina.
- Kalahati ang legitime ng mga anak: ₱600,000, o ₱300,000 bawat isa.
- Kapareho ng legitime ng isang anak ang legitime ni Carlo: ₱300,000, kinuha sa free na kalahati.
- ₱300,000 ang natitirang free portion. Puwede itong ibigay ng will kay Ben.
Resulta: Ben ₱600,000, Dina ₱300,000, Carlo ₱300,000. Kung mas mababa sa ₱300,000 ang ibinigay ng will kay Dina, puwede niyang hingin ang kulang sa legitime niya (Article 906). Kung tuluyan siyang hindi isinama sa will, papasok ang hiwalay na patakaran sa preterition sa Article 854; tingnan sa ibaba.
Si Rico at ang nag-iisa niyang anak na babae
Nag-iwan si Rico ng net estate na ₱1,000,000, ng asawang si Celia, at ng isang legitimate na anak na babae, si Mia. Kalahati ang legitime ni Mia: ₱500,000. One-fourth ang legitime ni Celia: ₱250,000 (Article 892). ₱250,000 ang natitirang free portion.
Si Pedro, dalawang anak at si Liza
Si Pedro, isang biyudo, ay nag-iwan ng net estate na ₱1,200,000, dalawang legitimate na anak at isang anak na babaeng ipinanganak sa labas ng kasal, si Liza, na napatunayan ang filiation. ₱600,000 ang legitime ng mga legitimate na anak, o ₱300,000 bawat isa. Kalahati niyon ang legitime ni Liza, ₱150,000, kinuha sa free portion. ₱450,000 ang natitirang free portion.
Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang patakaran. Imbento ang mga halaga. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.
Ano ang ibig sabihin nito sa praktika?
- Walang will na makapaglilipat ng ari-arian hangga't hindi ito napapatunayan at pinapayagan (probated) ng korte sa ilalim ng Rules of Court (Article 838). Basahin ang legitime shares sa Pilipinas.
- Hindi puwedeng lagyan ng magulang ang legitime ng anumang kondisyon, substitution o iba pang pasanin (Article 904). Hindi ito puwedeng alisin ng testator "except in cases expressly specified by law", gaya ng valid na disinheritance. Basahin ang puwede bang i-disinherit ng magulang ang anak?
- Ang tuluyang hindi pagsama sa will ng compulsory heir sa direct line, gaya ng anak, ay tinatawag na preterition. Ayon sa Article 854, ito ay "shall annul the institution of heir" (pinapawalang-bisa nito ang pagtatalaga ng tagapagmana), habang nananatiling valid ang mga regalo ng tiyak na ari-arian (devises at legacies) basta hindi nito nababawasan ang mga legitime. Kung paano ito lalabas sa isang totoong mana ay tanong para sa abogado.
- Para sa bawat kombinasyon ng mga tagapagmana, tingnan ang legitime table.
- Para sa bahagi ng mga anak na ipinanganak sa labas ng kasal, basahin ang puwede bang magmana ang illegitimate na anak?
- Karaniwang pinapatunayan ng mga anak na legitimate heirs sila gamit ang PSA birth certificate. Tingnan ang gabay sa PSA birth certificate online.
- Para sa libre o murang legal na tulong, tingnan ang saan hihingi ng legal na tulong.
Ano ang sinasabi ng Article 888?
The legitime of legitimate children and descendants consists of one-half of the hereditary estate of the father and of the mother.
The latter may freely dispose of the remaining half, subject to the rights of illegitimate children and of the surviving spouse as hereinafter provided.
Sa madaling salita:
- Kalahati para sa mga anak. Ang kalahati ng estate ng ama, at ang kalahati ng estate ng ina, ay legitime ng mga legitimate nilang anak at descendant. Hiwalay na kinukuwenta ang estate ng bawat magulang.
- "Malaya" ang kabilang kalahati, pero may limitasyon. Puwede itong ibigay ng magulang sa will kahit kanino. Pero dito muna kinukuha ang legitime ng naiwang asawa at ng mga illegitimate na anak.
Pantay bang hinahati ang legitime sa mga anak?
Pag-aari ng mga legitimate na anak bilang isang grupo ang kalahati. Hindi sinasabi mismo ng Article 888 kung paano ito hinahati. Ang mga kasunod na article (892 at 895) ay sumusukat ng ibang bahagi batay sa "the legitime of each of the legitimate children", at sa mga halimbawa sa page na ito, pantay na hinahati ang kalahati. Kung dalawa ang legitimate na anak, one-fourth o sangkapat ng estate ang legitime ng bawat isa.
"Descendants" ang mga apo. Sa ilalim ng mga patakaran sa representation (Articles 970 at 981), puwedeng pumalit ang apo sa puwesto ng magulang na naunang namatay kaysa sa lolo o lola. Basahin ang sino ang magmamana kung walang will?
Ano ang kinukuha sa kabilang kalahati?
Hindi lubos na malaya ang "free" na kalahati kapag may naiwang asawa o may mga illegitimate na anak:
- Ang naiwang asawa. Kung iisa lang ang legitimate na anak, one-fourth ng estate ang sa asawa. Kung dalawa o higit pa, kapareho ng legitime ng bawat anak ang sa asawa. Sinasabi ng Article 892:
In both cases, the legitime of the surviving spouse shall be taken from the portion that can be freely disposed of by the testator.
- Mga illegitimate na anak. Ang legitime ng bawat isa ay kalahati ng legitime ng isang legitimate na anak (Family Code Article 176, na inamyendahan ng Republic Act No. 9255). Sa ilalim ng Article 895, sa free portion din kinukuha ang legitime nila. Hindi kailanman puwedeng lumampas sa free portion ang kabuuan para sa lahat ng illegitimate na anak, at dapat munang buuin ang legitime ng asawa.
Ang matitira lang pagkatapos ng mga legitime na ito ang puwedeng ibigay sa will sa kahit sinong piliin ng magulang.
Paano kinukuwenta ang estate?
Bago kuwentahin ang mga bahagi, may dalawang hakbang muna:
- Inaayos ang ari-arian ng mag-asawa. Kapag namatay ang taong may asawa, ang community o conjugal partnership property ay nili-liquidate sa parehong proceeding para sa settlement of the estate (Family Code Articles 103 at 130). Dito nalilinaw kung ano ang pag-aari ng namatay bago kuwentahin ang mga bahagi.
- Ibinabawas ang mga utang at idinadagdag ang mga donasyon. Sinasabi ng Article 908 na kinukuwenta ang legitime sa halaga ng ari-ariang naiwan sa pagkamatay, bawas ang "all debts and charges", dagdag ang halaga ng mga donasyon ng namatay na subject to collation.
Mga madalas itanong
Magkano ang legitime ng legitimate children sa Pilipinas?
Kalahati ng estate ng bawat magulang. Inirereserba ng Article 888 ng Civil Code ang kalahating iyon para sa mga legitimate na anak at descendant, na maghahati-hati rito.
Puwede bang ipamana ng magulang ang lahat sa iisang anak?
Hindi. Ang kalahating inireserba ng Article 888 ay pag-aari ng lahat ng legitimate na anak bilang legitime nila. Puwedeng bigyan ng magulang ng mas malaki ang isang anak gamit lang ang free portion na natitira pagkatapos masakop ang lahat ng legitime. Ang tuluyang hindi pagsama sa isang anak sa will ay sakop ng hiwalay na patakaran sa preterition sa Article 854.
Ano ang puwedeng gawin ng magulang sa kabilang kalahati ng estate?
Sinasabi ng Article 888 na malayang maipamimigay ng magulang ang natitirang kalahati, pero napapailalim sa mga karapatan ng mga illegitimate na anak at ng naiwang asawa. Sa kalahating iyon kinukuha ang legitime nila, at ang matitira lang ang talagang malaya.
Magkano ang nakukuha ng naiwang asawa kapag may mga anak?
Sa ilalim ng Article 892, kung iisa lang ang legitimate na anak, one-fourth o sangkapat ng estate ang sa asawa. Kung dalawa o higit pa, kapareho ng legitime ng bawat legitimate na anak ang makukuha ng asawa. Sa parehong kaso, galing ito sa free portion.
Kinukuwenta ba ang legitime sa lahat ng pag-aari ng magulang?
Sa net estate. Sinasabi ng Article 908 na ibinabawas ang mga utang at charges sa ari-ariang naiwan sa pagkamatay, at saka idinadagdag ang halaga ng mga donasyong subject to collation.
Paano kung mas maliit sa legitime ang ibinigay ng will sa isang anak?
Sinasabi ng Article 906 na ang compulsory heir na nabigyan ng mas mababa sa legitime niya ay puwedeng humingi na buuin ito.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?