Ano ang Legitime sa Batas ng Pilipinas?
Mabilis na sagot
Ang legitime ay ang parte ng ari-arian ng isang tao na nakareserba ng batas para sa ilang tagapagmana, na tinatawag na compulsory heirs. Hindi ito puwedeng alisin sa kanila ng will, maliban sa disinheritance (pagtatakwil sa mana) dahil sa dahilang pinapayagan ng batas. Ang matitira ay ang free portion, na puwedeng ibigay ng tao kahit kanino sa pamamagitan ng will.
Paano binibigyang-kahulugan ng Civil Code ang legitime?
Legitime is that part of the testator’s property which he cannot dispose of because the law has reserved it for certain heirs who are, therefore, called compulsory heirs.
Idinadagdag ng Article 904 na hindi puwedeng alisan ng testator (ang gumawa ng will) ang compulsory heirs ng legitime nila "except in cases expressly specified by law". Nakalista sa Article 887 kung sino ang compulsory heirs.
Gaano kalaki ang legitime?
Depende ito sa kung sinong mga tagapagmana ang naiwan. Nasa Article 888 ang pangunahing patakaran para sa mga anak:
The legitime of legitimate children and descendants consists of one-half of the hereditary estate of the father and of the mother.
Iba pang mga parte:
- Naiwang asawa: kung may isang legitimate na anak, one-fourth (sangkapat) ng estate; kung dalawa o higit pa, kapareho ng legitime ng bawat anak, kinukuha sa free portion (Article 892).
- Illegitimate na mga anak: tig-kalahati ng legitime ng isang legitimate na anak (Family Code Article 176, na binago ng Republic Act No. 9255).
Tingnan ang table ng mga parte ng legitime para sa bawat kombinasyon ng mga tagapagmana.
Paano ito kinukuwenta?
Sinasabi ng Article 908 na kinukuwenta ang legitime sa net estate: ang ari-ariang naiwan sa pagkamatay, bawas ang mga utang at bayarin, dagdag ang halaga ng mga donasyong subject sa collation. Kapag kasal, nili-liquidate muna ang community o conjugal property ng mag-asawa (Family Code Articles 103 at 130), at ang natirang net ay, bilang patakaran, hinahati nang pantay sa mag-asawa (Articles 102 at 129). Ang parte lang ng namatay na asawa ang pumapasok sa estate.
Halimbawa
Gawa-gawang halimbawa: Namatay si Ana nang may will. Nag-iwan ito ng ₱100,000 sa asawa niyang si Carlo, ₱100,000 sa anak niyang si Dina, at lahat ng iba pa sa anak niyang si Ben. ₱1,200,000 ang net estate niya.
- Kalahati ang legitime ng mga anak: ₱600,000, kaya tig-₱300,000 sina Ben at Dina.
- Kapareho ng legitime ng isang anak ang legitime ni Carlo: ₱300,000, kinukuha sa free na kalahati (Article 892).
- Matitira ang free portion na ₱300,000, na ibinigay ng will kay Ben.
Mas kaunti sa legitime nila ang iniwan kina Carlo at Dina, kaya sa ilalim ng Article 906, puwedeng humingi ang bawat isa na buuin ito. Sa huli, ₱600,000 ang matatanggap ni Ben, ₱300,000 si Dina at ₱300,000 si Carlo. Kung tuluyang hindi isinama ng will si Dina, ang patakaran sa preterition (Article 854) ang gagamitin. Basahin ang Mga parte ng legitime sa Pilipinas at Puwede bang i-disinherit ng magulang ang anak?.
Anong mga probisyon ang gumagamit ng terminong ito?
Mga madalas itanong
Ano ang legitime sa simpleng salita?
Ito ang parte ng estate na nakareserba ng batas para sa ilang malalapit na kapamilya, na tinatawag na compulsory heirs. Hindi puwedeng ibigay ng gumagawa ng will ang parteng iyon sa iba (Civil Code Articles 886 at 904).
Magkano ang legitime ng mga anak?
Ang legitime ng legitimate na mga anak ay kalahati ng estate ng tatay at ng nanay, na hahatiin sa kanila (Article 888). Ang legitime ng bawat illegitimate na anak ay kalahati ng legitime ng isang legitimate na anak (Family Code Article 176, na binago ng RA 9255).
Ano ang free portion?
Ito ang parte ng estate na hindi nakareserba bilang legitime. Puwede itong ibigay ng gumagawa ng will kahit kanino, basta igagalang ang karapatan ng naiwang asawa at ng illegitimate na mga anak (Article 888).
Ano ang puwedeng gawin ng heir kung mas kaunti sa legitime niya ang iniwan sa kanya ng will?
Sa ilalim ng Article 906, ang compulsory heir na binigyan ng mas kaunti sa legitime niya ay puwedeng humingi na buuin ito. Puwedeng suriin ng abogado ang will at ang computation.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?