Legitime Table: Hati ng mga Tagapagmana sa Pilipinas
Ang legitime ay ang hati na hindi puwedeng tanggalin ng will. Kalahati ng estate ang sa legitimate children; may hati rin ang asawa, magulang at iba pa.
| Sino ang naiwan ng namatay | Legitime (hindi puwedeng tanggalin ng will) | Free portion (puwedeng ibigay ng will kahit kanino) | Pinagkunan |
|---|---|---|---|
| Legitimate children lang | Kalahati (one-half) ng estate, para sa lahat ng legitimate children nang magkakasama (Art. 888) | Kalahati | Civil Code, Article 888, Supreme Court E-Library |
| Isang legitimate child at ang naiwang asawa | Anak: kalahati. Asawa: one-fourth (isang-kapat), kinukuha sa free portion (Arts. 888 at 892) | One-fourth | Civil Code, Articles 888 and 892, Supreme Court E-Library |
| Dalawa o higit pang legitimate children at ang naiwang asawa | Mga anak: kalahati, hati-hati sila. Asawa: kapareho ng legitime ng isang anak, kinukuha sa free portion (Arts. 888 at 892) | Kalahati bawas ang hati ng asawa. Kung 2 ang anak, one-fourth sa asawa at one-fourth ang natitirang free; kung 4 ang anak, one-eighth sa asawa at three-eighths ang natitirang free | Civil Code, Articles 888 and 892, Supreme Court E-Library |
| Legitimate children at illegitimate children (may asawa man o wala) | Legitimate children: kalahati. Bawat illegitimate child: kalahati ng legitime ng isang legitimate child (Family Code Art. 176). Ang asawa, kung mayroon, ay makakakuha ng hati na nasa mga row sa itaas | Ang natitira pagkatapos ng lahat ng legitime. Ang legitime ng illegitimate children ay kinukuha sa free portion at hindi puwedeng lumampas dito; unang binabayaran ang asawa (Civil Code Art. 895, huling paragraph) | Republic Act No. 9255 (Family Code, Article 176 as amended), Supreme Court E-Library |
| Legitimate parents lang (walang legitimate children) | Kalahati ng estate, hati nang pantay ang ama at ina; kung namatay na ang isang magulang, sa natitirang magulang lahat (Arts. 889 at 890) | Kalahati | Civil Code, Articles 889 and 890, Supreme Court E-Library |
| Legitimate parents at ang naiwang asawa (walang legitimate children) | Mga magulang: kalahati. Asawa: one-fourth, kinukuha sa free portion (Arts. 889 at 893) | One-fourth | Civil Code, Articles 889 and 893, Supreme Court E-Library |
| Legitimate parents at illegitimate children | Mga magulang: kalahati. Illegitimate children: one-fourth nang magkakasama, kinukuha sa free portion (Arts. 889 at 896) | One-fourth | Civil Code, Articles 889 and 896, Supreme Court E-Library |
| Legitimate parents, ang naiwang asawa at illegitimate children | Mga magulang: kalahati. Asawa: one-eighth (isang-kawalo). Illegitimate children: one-fourth nang magkakasama (Arts. 889 at 899) | One-eighth | Civil Code, Articles 889 and 899, Supreme Court E-Library |
| Ang naiwang asawa at illegitimate children (walang legitimate children o magulang) | Asawa: one-third (isang-katlo). Illegitimate children: one-third nang magkakasama (Art. 894) | One-third | Civil Code, Article 894, Supreme Court E-Library |
| Illegitimate children lang | Kalahati ng estate, nang magkakasama (Art. 901) | Kalahati | Civil Code, Article 901, Supreme Court E-Library |
| Ang naiwang asawa lang | Kalahati ng estate (Art. 900, unang paragraph) | Kalahati | Civil Code, Article 900, Supreme Court E-Library |
| Ang naiwang asawa lang, na ikinasal in articulo mortis (habang naghihingalo), kung namatay ang asawa sa loob ng tatlong buwan mula sa kasal | One-third ng estate. Pero kung mahigit limang taon nang nagsasama bilang mag-asawa ang dalawa, kalahati ang makukuha ng asawa (Art. 900, ikalawang paragraph) | Two-thirds (kalahati kung pasok sa exception na limang taon) | Civil Code, Article 900, Supreme Court E-Library |
Mga tala
- Mahalaga ang legitime kapag nag-iwan ng will ang namatay. Ang free portion lang ang puwedeng malayang ibigay ng will. Ang compulsory heir na nakatanggap ng kulang sa legitime niya ay puwedeng humingi na kumpletuhin ito, o "fully satisfied" (Article 906), at hindi puwedeng alisan ng legitime ang mga compulsory heir maliban sa mga kasong pinapayagan ng batas (Article 904). Tingnan ang Legitime shares sa Pilipinas at Puwede bang i-disinherit ng magulang ang anak?
- Nakalista ang mga compulsory heir (tagapagmanang hindi puwedeng laktawan) sa Article 887. Hindi naaalis ang asawa at illegitimate children dahil sa legitimate children o magulang, at hindi rin nila naaalis ang isa't isa. Ang filiation (pagiging anak) ng illegitimate child ay "must be duly proved". Tingnan din ang legitime at compulsory heir sa glossary.
- Gamit pa rin ng Articles 887 at 895 ang lumang klase ng illegitimate children noong 1950 ("acknowledged natural children" at iba pa). Ngayon, ang rule ay ang nasa Family Code Article 176, ayon sa amyenda ng Republic Act No. 9255: "The legitime of each illegitimate child shall consist of one-half of the legitime of a legitimate child." Tingnan ang Mana ng illegitimate child.
- Sa net estate ginagamit ang mga fraction. Ayon sa Article 908, ibinabawas muna ang mga utang at charges, at ibinabalik (idinadagdag) ang mga donasyon ng namatay na subject to collation, sa halaga nila noong ibinigay. Kung kasal ang namatay, inaayos (liquidate) muna ang common property ng mag-asawa: ang hati lang ng namatay dito, kasama ang sarili niyang separate property, ang napupunta sa estate.
- Kung walang will, ang hati ay galing sa rules ng intestate succession, na iba (halimbawa, ang asawa na may legitimate children ay may hati na kapareho ng bawat anak). Tingnan ang Mana kapag walang will at Extrajudicial settlement of estate.
- Tungkol sa legal separation, sabi ng Article 892: "In case of a legal separation, the surviving spouse may inherit if it was the deceased who had given cause for the same."
- Gawa-gawang halimbawa: Namatay si Ana na may will na nagbibigay ng ₱100,000 sa anak niyang si Dina at lahat ng iba pa sa anak niyang si Ben. ₱1,200,000 ang net estate niya. Naiwan niya ang asawang si Carlo at dalawang anak, sina Ben at Dina. Kalahati (₱600,000) ang legitime ng mga anak, kaya ₱300,000 bawat isa. Ang legitime ni Carlo ay kapareho ng sa isang anak (₱300,000), kinukuha sa free na kalahati. ₱300,000 na lang ang natitira sa free portion, at puwede itong ibigay ng will kay Ben. Kulang sa legitime ang natanggap ni Dina, kaya puwede niyang hingin na kumpletuhin ito hanggang ₱300,000 (Article 906), at puwedeng i-claim ni Carlo ang ₱300,000 niya. Resulta: Ben ₱600,000, Dina ₱300,000, Carlo ₱300,000. Kung tuluyang hindi isinama ng will ang isang anak, ibang rules ang gagamitin (preterition): tanong na iyan para sa abogado.
- Gawa-gawang halimbawa: Namatay si Pedro, isang biyudo, na may will. ₱1,200,000 ang net estate niya. Naiwan niya ang dalawang legitimate children at si Liza, anak niya sa labas, na napatunayan ang filiation. Hati ang legitimate children sa ₱600,000 (₱300,000 bawat isa). Ang legitime ni Liza ay kalahati ng ₱300,000, o ₱150,000, kinukuha sa free portion. ₱450,000 ang natitirang free portion.
- Mga general rule ang mga ito. Sa totoong buhay, madalas may pinagtatalunang will, nawawalang heir o hindi malinaw na filiation. Para sa tulong sa sarili mong sitwasyon, tingnan ang Libreng legal help.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?