Late o Hindi Bayad na Sahod: Ano ang Sabi ng Batas at Saan Magreklamo

Sa karamihan ng kaso, sa DOLE. Ginawang mandatory ng Republic Act No. 10396 ang conciliation-mediation para sa mga isyung galing sa labor at employment. Ayon sa 2010 SEnA rules (DOLE Department Order No. 107-10), kasama sa mga sakop na isyu ang "Claims for any sum of money, regardless of amount" (claims para sa anumang halaga ng pera, gaano man kalaki o kaliit).

Mag-file ka ng request for assistance sa isang SEnA desk sa rehiyon kung saan pangunahing nag-o-operate ang employer mo. May 30 calendar days ang isang Desk Officer para tulungan ang dalawang panig na magkasundo. Final at binding ang settlement na pinirmahan sa harap ng Desk Officer. Kung walang settlement, bibigyan ka ng referral sa opisinang puwedeng magdesisyon sa claim. Posibleng may mas bagong rules o online channels ang DOLE; ang mga hakbang dito ay batay sa 2010 rules. Basahin ang Paano mag-file ng labor complaint.

Oo, ayon sa Article 129 ng Labor Code. Puwedeng dinggin at desisyunan ng Regional Director ng DOLE o ng awtorisadong hearing officer ang claims para sa sahod at ibang money benefits sa isang summary proceeding:

Sinasabi rin ng article na ang Regional Director o hearing officer "shall decide or resolve the complaint within thirty (30) calendar days from the date of the filing" (dapat magdesisyon sa reklamo sa loob ng 30 calendar days mula nang i-file ito). Puwedeng i-appeal ng partido ang desisyon sa National Labor Relations Commission (NLRC) sa loob ng limang calendar days mula nang matanggap ito.

Ang ibang claims, gaya ng may kasamang reinstatement, ay karaniwang dinidinig ng Labor Arbiter ng NLRC pagkatapos ng SEnA, maliban kung hinawakan ito ng DOLE sa pamamagitan ng inspection power nito na ipinapaliwanag sa ibaba.

Oo. Binibigyan ng Article 128 ang Secretary of Labor and Employment at ang mga awtorisadong kinatawan, kasama ang mga labor regulation officer, ng access sa records at lugar ng employer "at any time of the day or night whenever work is being undertaken therein" (anumang oras, araw o gabi, habang may trabaho roon). Kung may employer-employee relationship pa, puwede silang mag-issue ng compliance orders para ipatupad ang labor standards ng Code, batay sa natuklasan sa inspection.

Sa Del Monte Land Transport Bus Co. v. Armenta (2021), sinabi ng Supreme Court na pagkatapos ng Republic Act No. 7730, hindi na limitado ng ₱5,000 sa Article 129 ang visitorial at enforcement power na ito. Sa kasong iyon, sa DOLE, hindi sa Labor Arbiter, napunta ang money claims ng mga bus driver.

Ang employer na mag-a-appeal ng compliance order na may kinalaman sa pera ay dapat mag-post ng cash o surety bond na katumbas ng award.

Tatlong taon. Ayon sa [Article 306 [291]](/law/labor-code/article-306), lahat ng money claims na galing sa employer-employee relations "shall be filed within three (3) years from the time the cause of action accrued; otherwise they shall be forever barred." (dapat i-file sa loob ng tatlong taon mula nang lumitaw ang cause of action; kung hindi, hindi na ito puwedeng i-claim kailanman). Basahin ang Labor money claims: hanggang kailan puwedeng mag-file?

Para makita ang mga deadline ng pangunahing labor claims sa iisang table, tingnan ang mga deadline ng labor claims.

Oo, sa ilang kaso. Ganito ang nakasulat sa Article 111:

Ginagawa ring illegal ng parehong article na humingi o tumanggap ang sinuman ng attorney's fees na lampas sa sampung porsiyento ng sahod na nabawi sa isang kaso para mabawi ang sahod.

Pinapayagan lang ang kaltas sa sahod sa mga kasong nakalista sa Article 113. Basahin ang Puwede bang kaltasan ng employer ang sahod mo?

Para sa buod ng mga patakaran sa sahod, basahin ang sahod, oras ng trabaho at bayad sa ilalim ng Labor Code.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Ben: Hindi ibinigay ng employer niya ang sahod niya sa huling dalawang linggo, ₱3,800 lahat-lahat. Nagtatrabaho pa rin siya roon at hindi siya humihingi ng reinstatement. Ang claim na ganito kalaki, na walang reinstatement, ay puwedeng desisyunan ng DOLE Regional Director ayon sa Article 129, pagkatapos ng SEnA.

Joel: Nag-resign siya noong May. Hindi pa rin bayad ang final pay niya pagdating ng August. Nag-file siya ng request for assistance sa SEnA desk. Kung makipag-areglo ang employer sa harap ng Desk Officer, binding ang kasunduan; kung hindi, bibigyan si Joel ng referral.

Lani: 18 buwan na siyang hindi buong binabayaran sa isang restaurant na bukas pa. Ang inspection ng DOLE ay puwedeng mauwi sa compliance order para sa hindi bayad na sahod, dahil empleyado pa siya roon.

Kumausap ng abogado kung malaki ang claim mo, kung tinanggal ka pagkatapos mong singilin ang sahod mo, o kung ayaw sumunod ng employer sa utos ng DOLE. Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, basahin ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.